Skandha 1, Adhyāya 10

हत्वा स्वरिक्थस्पृध आततायिनो युधिष्ठिरो धर्मभृतां वरिष्ठः ।सहानुजैः प्रत्यवरुद्धभोजनः कथं प्रवृत्तः किमकारषीत्ततः॥ 1 ॥

hatvā svarikthaspṛdha ātatāyino yudhiṣṭhiro dharmabhṛtāṃ variṣṭhaḥ | sahānujaiḥ pratyavaruddhabhojanaḥ kathaṃ pravṛttaḥ kimakāraṣīttataḥ

वंशं कुरोर्वंशदवाग्निनिर्हृतं संरोहयित्वा भवभावनो हरिः ।निवेशयित्वा निजराज्य ईश्वरो युधिष्ठिरं प्रीतमना बभूव ह॥ 2 ॥

vaṃśaṃ kurorvaṃśadavāgninirhṛtaṃ saṃrohayitvā bhavabhāvano hariḥ | niveśayitvā nijarājya īśvaro yudhiṣṭhiraṃ prītamanā babhūva ha

निशम्य भीष्मोक्तमथाच्युतोक्तं प्रवृत्तविज्ञानविधूतविभ्रमः ।शशास गामिन्द्र इवाजिताश्रयः परिध्युपान्तामनुजानुवर्तितः॥ 3 ॥

niśamya bhīṣmoktamathācyutoktaṃ pravṛttavijñānavidhūtavibhramaḥ | śaśāsa gāmindra ivājitāśrayaḥ paridhyupāntāmanujānuvartitaḥ

कामं ववर्ष पर्जन्यः सर्वकामदुघा मही ।सिषिचुः स्म व्रजान् गावः पयसोधस्वतीर्मुदा॥ 4 ॥

kāmaṃ vavarṣa parjanyaḥ sarvakāmadughā mahī | siṣicuḥ sma vrajān gāvaḥ payasodhasvatīrmudā

नद्यः समुद्रा गिरयः सवनस्पतिवीरुधः ।फलन्त्योषधयः सर्वाः काममन्वृतु तस्य वै॥ 5 ॥

nadyaḥ samudrā girayaḥ savanaspativīrudhaḥ | phalantyoṣadhayaḥ sarvāḥ kāmamanvṛtu tasya vai

नाधयो व्याधयः क्लेशा दैवभूतात्महेतवः ।अजातशत्रावभवन् जन्तूनां राज्ञि कर्हिचित्॥ 6 ॥

nādhayo vyādhayaḥ kleśā daivabhūtātmahetavaḥ | ajātaśatrāvabhavan jantūnāṃ rājñi karhicit

उषित्वा हास्तिनपुरे मासान् कतिपयान् हरिः ।सुहृदां च विशोकाय स्वसुश्च प्रियकाम्यया॥ 7 ॥

uṣitvā hāstinapure māsān katipayān hariḥ | suhṛdāṃ ca viśokāya svasuśca priyakāmyayā

आमन्त्र्य चाभ्यनुज्ञातः परिष्वज्याभिवाद्य तम् ।आरुरोह रथं कैश्चित्परिष्वक्तोऽभिवादितः॥ 8 ॥

āmantrya cābhyanujñātaḥ pariṣvajyābhivādya tam | āruroha rathaṃ kaiścitpariṣvakto'bhivāditaḥ

सुभद्रा द्रौपदी कुन्ती विराटतनया तथा ।गान्धारी धृतराष्ट्रश्च युयुत्सुर्गौतमो यमौ॥ 9 ॥

subhadrā draupadī kuntī virāṭatanayā tathā | gāndhārī dhṛtarāṣṭraśca yuyutsurgautamo yamau

वृकोदरश्च धौम्यश्च स्त्रियो मत्स्यसुतादयः ।न सेहिरे विमुह्यन्तो विरहं शार्ङ्गधन्वनः॥ 10 ॥

vṛkodaraśca dhaumyaśca striyo matsyasutādayaḥ | na sehire vimuhyanto virahaṃ śārṅgadhanvanaḥ

सत्सङ्गान्मुक्तदुःसङ्गो हातुं नोत्सहते बुधः ।कीर्त्यमानं यशो यस्य सकृदाकर्ण्य रोचनम्॥ 11 ॥

satsaṅgānmuktaduḥsaṅgo hātuṃ notsahate budhaḥ | kīrtyamānaṃ yaśo yasya sakṛdākarṇya rocanam

तस्मिन् न्यस्तधियः पार्थाः सहेरन् विरहं कथम् ।दर्शनस्पर्शसंलापशयनासनभोजनैः॥ 12 ॥

tasmin nyastadhiyaḥ pārthāḥ saheran virahaṃ katham | darśanasparśasaṃlāpaśayanāsanabhojanaiḥ

सर्वे तेऽनिमिषैरक्षैस्तमनुद्रुतचेतसः ।वीक्षन्तः स्नेहसम्बद्धा विचेलुस्तत्र तत्र ह॥ 13 ॥

sarve te'nimiṣairakṣaistamanudrutacetasaḥ | vīkṣantaḥ snehasambaddhā vicelustatra tatra ha

न्यरुन्धन्नुद्गलद्बाष्पमौत्कण्ठ्याद्देवकीसुते ।निर्यात्यगारान्नोऽभद्रमिति स्याद्बान्धवस्त्रियः॥ 14 ॥

nyarundhannudgaladbāṣpamautkaṇṭhyāddevakīsute | niryātyagārānno'bhadramiti syādbāndhavastriyaḥ

मृदङ्गशङ्खभेर्यश्च वीणापणवगोमुखाः ।धुन्धुर्यानकघण्टाद्या नेदुर्दुन्दुभयस्तथा॥ 15 ॥

mṛdaṅgaśaṅkhabheryaśca vīṇāpaṇavagomukhāḥ | dhundhuryānakaghaṇṭādyā nedurdundubhayastathā

प्रासादशिखरारूढाः कुरुनार्यो दिदृक्षया ।ववृषुः कुसुमैः कृष्णं प्रेमव्रीडास्मितेक्षणाः॥ 16 ॥

prāsādaśikharārūḍhāḥ kurunāryo didṛkṣayā | vavṛṣuḥ kusumaiḥ kṛṣṇaṃ premavrīḍāsmitekṣaṇāḥ

सितातपत्रं जग्राह मुक्तादामविभूषितम् ।रत्नदण्डं गुडाकेशः प्रियः प्रियतमस्य ह॥ 17 ॥

sitātapatraṃ jagrāha muktādāmavibhūṣitam | ratnadaṇḍaṃ guḍākeśaḥ priyaḥ priyatamasya ha

उद्धवः सात्यकिश्चैव व्यजने परमाद्भुते ।विकीर्यमाणः कुसुमै रेजे मधुपतिः पथि॥ 18 ॥

uddhavaḥ sātyakiścaiva vyajane paramādbhute | vikīryamāṇaḥ kusumai reje madhupatiḥ pathi

अश्रूयन्ताशिषः सत्यास्तत्र तत्र द्विजेरिताः ।नानुरूपानुरूपाश्च निर्गुणस्य गुणात्मनः॥ 19 ॥

aśrūyantāśiṣaḥ satyāstatra tatra dvijeritāḥ | nānurūpānurūpāśca nirguṇasya guṇātmanaḥ

अन्योन्यमासीत्सञ्जल्प उत्तमश्लोकचेतसाम् ।कौरवेन्द्रपुरस्त्रीणां सर्वश्रुतिमनोहरः॥ 20 ॥

anyonyamāsītsañjalpa uttamaślokacetasām | kauravendrapurastrīṇāṃ sarvaśrutimanoharaḥ

स वै किलायं पुरुषः पुरातनो य एक आसीदविशेष आत्मनि ।अग्रे गुणेभ्यो जगदात्मनीश्वरे निमीलितात्मन् निशि सुप्तशक्तिषु॥ 21 ॥

sa vai kilāyaṃ puruṣaḥ purātano ya eka āsīdaviśeṣa ātmani | agre guṇebhyo jagadātmanīśvare nimīlitātman niśi suptaśaktiṣu

स एव भूयो निजवीर्यचोदितां स्वजीवमायां प्रकृतिं सिसृक्षतीम् ।अनामरूपात्मनि रूपनामनी विधित्समानोऽनुससार शास्त्रकृत्॥ 22 ॥

sa eva bhūyo nijavīryacoditāṃ svajīvamāyāṃ prakṛtiṃ sisṛkṣatīm | anāmarūpātmani rūpanāmanī vidhitsamāno'nusasāra śāstrakṛt

स वा अयं यत्पदमत्र सूरयो जितेन्द्रिया निर्जितमातरिश्वनः ।पश्यन्ति भक्त्युत्कलितामलात्मना नन्वेष सत्त्वं परिमार्ष्टुमर्हति॥ 23 ॥

sa vā ayaṃ yatpadamatra sūrayo jitendriyā nirjitamātariśvanaḥ | paśyanti bhaktyutkalitāmalātmanā nanveṣa sattvaṃ parimārṣṭumarhati

स वा अयं सख्यनुगीतसत्कथो वेदेषु गुह्येषु च गुह्यवादिभिः ।य एक ईशो जगदात्मलीलया सृजत्यवत्यत्ति न तत्र सज्जते॥ 24 ॥

sa vā ayaṃ sakhyanugītasatkatho vedeṣu guhyeṣu ca guhyavādibhiḥ | ya eka īśo jagadātmalīlayā sṛjatyavatyatti na tatra sajjate

यदा ह्यधर्मेण तमोधियो नृपा जीवन्ति तत्रैष हि सत्त्वतः किल ।धत्ते भगं सत्यमृतं दयां यशो भवाय रूपाणि दधद्युगे युगे॥ 25 ॥

yadā hyadharmeṇa tamodhiyo nṛpā jīvanti tatraiṣa hi sattvataḥ kila | dhatte bhagaṃ satyamṛtaṃ dayāṃ yaśo bhavāya rūpāṇi dadhadyuge yuge

अहो अलं श्लाघ्यतमं यदोः कुल- महो अलं पुण्यतमं मधोर्वनम् ।यदेष पुंसामृषभः श्रियः पतिः स्वजन्मना चङ्क्रमणेन चाञ्चति॥ 26 ॥

aho alaṃ ślāghyatamaṃ yadoḥ kula- maho alaṃ puṇyatamaṃ madhorvanam | yadeṣa puṃsāmṛṣabhaḥ śriyaḥ patiḥ svajanmanā caṅkramaṇena cāñcati

अहो बत स्वर्यशसस्तिरस्करी कुशस्थली पुण्ययशस्करी भुवः ।पश्यन्ति नित्यं यदनुग्रहेषितं स्मितावलोकं स्वपतिं स्म यत्प्रजाः॥ 27 ॥

aho bata svaryaśasastiraskarī kuśasthalī puṇyayaśaskarī bhuvaḥ | paśyanti nityaṃ yadanugraheṣitaṃ smitāvalokaṃ svapatiṃ sma yatprajāḥ

नूनं व्रतस्नानहुतादिनेश्वरः समर्चितो ह्यस्य गृहीतपाणिभिः ।पिबन्ति याः सख्यधरामृतं मुहु- र्व्रजस्त्रियःसम्मुमुहुर्यदाशयाः॥ 28 ॥

nūnaṃ vratasnānahutādineśvaraḥ samarcito hyasya gṛhītapāṇibhiḥ | pibanti yāḥ sakhyadharāmṛtaṃ muhu- rvrajastriyaḥsammumuhuryadāśayāḥ

या वीर्यशुल्केन हृताः स्वयंवरे प्रमथ्य चैद्यप्रमुखान् हि शुष्मिणः ।प्रद्युम्नसाम्बाम्बसुतादयोऽपरा याश्चाहृता भौमवधे सहस्रशः॥ 29 ॥

yā vīryaśulkena hṛtāḥ svayaṃvare pramathya caidyapramukhān hi śuṣmiṇaḥ | pradyumnasāmbāmbasutādayo'parā yāścāhṛtā bhaumavadhe sahasraśaḥ

एताः परं स्त्रीत्वमपास्तपेशलं निरस्तशौचं बत साधु कुर्वते ।यासां गृहात्पुष्करलोचनः पति- र्न जात्वपैत्याहृतिभिर्हृदि स्पृशन्॥ 30 ॥

etāḥ paraṃ strītvamapāstapeśalaṃ nirastaśaucaṃ bata sādhu kurvate | yāsāṃ gṛhātpuṣkaralocanaḥ pati- rna jātvapaityāhṛtibhirhṛdi spṛśan

एवंविधा गदन्तीनां स गिरः पुरयोषिताम् ।निरीक्षणेनाभिनन्दन् सस्मितेन ययौ हरिः॥ 31 ॥

evaṃvidhā gadantīnāṃ sa giraḥ purayoṣitām | nirīkṣaṇenābhinandan sasmitena yayau hariḥ

अजातशत्रुः पृतनां गोपीथाय मधुद्विषः ।परेभ्यः शङ्कितः स्नेहात्प्रायुङ्क्त चतुरङ्गिणीम्॥ 32 ॥

ajātaśatruḥ pṛtanāṃ gopīthāya madhudviṣaḥ | parebhyaḥ śaṅkitaḥ snehātprāyuṅkta caturaṅgiṇīm

अथ दूरागतान् शौरिः कौरवान् विरहातुरान् ।सन्निवर्त्य दृढं स्निग्धान् प्रायात्स्वनगरीं प्रियैः॥ 33 ॥

atha dūrāgatān śauriḥ kauravān virahāturān | sannivartya dṛḍhaṃ snigdhān prāyātsvanagarīṃ priyaiḥ

कुरुजाङ्गलपाञ्चालान् शूरसेनान् सयामुनान् ।ब्रह्मावर्तं कुरुक्षेत्रं मत्स्यान् सारस्वतानथ॥ 34 ॥

kurujāṅgalapāñcālān śūrasenān sayāmunān | brahmāvartaṃ kurukṣetraṃ matsyān sārasvatānatha

मरुधन्वमतिक्रम्य सौवीराभीरयोः परान् ।आनर्तान् भार्गवोपागाच्छ्रान्तवाहो मनाग् विभुः॥ 35 ॥

marudhanvamatikramya sauvīrābhīrayoḥ parān | ānartān bhārgavopāgācchrāntavāho manāg vibhuḥ

तत्र तत्र ह तत्रत्यैर्हरिः प्रत्युद्यतार्हणः ।सायं भेजे दिशं पश्चाद्गविष्ठो गां गतस्तदा॥ 36 ॥

tatra tatra ha tatratyairhariḥ pratyudyatārhaṇaḥ | sāyaṃ bheje diśaṃ paścādgaviṣṭho gāṃ gatastadā

प्रथमस्कन्धे श्रीकृष्णद्वारकागमनं नाम दशमोऽध्यायः॥ 10b ॥

prathamaskandhe śrīkṛṣṇadvārakāgamanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ