Skandha 5, Adhyāya 9

अथ कस्यचिद्द्विजवरस्याङ्गिरःप्रवरस्य शमदमतपः- स्वाध्यायाध्ययनत्यागसन्तोषतितिक्षाप्रश्रयविद्या- नसूयात्मज्ञानानन्दयुक्तस्यात्मसदृशश्रुतशीलाचार- रूपौदार्यगुणा नवसोदर्या अङ्गजा बभूवुर्मिथुनं च यवीयस्यां भार्यायाम्॥ 1 ॥

atha kasyaciddvijavarasyāṅgiraḥpravarasya śamadamatapaḥ- svādhyāyādhyayanatyāgasantoṣatitikṣāpraśrayavidyā- nasūyātmajñānānandayuktasyātmasadṛśaśrutaśīlācāra- rūpaudāryaguṇā navasodaryā aṅgajā babhūvurmithunaṃ ca yavīyasyāṃ bhāryāyām

यस्तु तत्र पुमांस्तं परमभागवतं राजर्षिप्रवरं भरत- मुत्सृष्टमृगशरीरं चरमशरीरेण विप्रत्वं गतमाहुः॥ 2 ॥

yastu tatra pumāṃstaṃ paramabhāgavataṃ rājarṣipravaraṃ bharata- mutsṛṣṭamṛgaśarīraṃ caramaśarīreṇa vipratvaṃ gatamāhuḥ

तत्रापि स्वजनसङ्गाच्च भृशमुद्विजमानो भगवतः कर्मबन्धविध्वंसनश्रवणस्मरणगुणविवरण- चरणारविन्दयुगलं मनसा विदधदात्मनः प्रतिघातमाशङ्कमानो भगवदनुग्रहेणानुस्मृत- स्वपूर्वजन्मावलिरात्मानमुन्मत्तजडान्धबधिर- स्वरूपेण दर्शयामास लोकस्य॥ 3 ॥

tatrāpi svajanasaṅgācca bhṛśamudvijamāno bhagavataḥ karmabandhavidhvaṃsanaśravaṇasmaraṇaguṇavivaraṇa- caraṇāravindayugalaṃ manasā vidadhadātmanaḥ pratighātamāśaṅkamāno bhagavadanugraheṇānusmṛta- svapūrvajanmāvalirātmānamunmattajaḍāndhabadhira- svarūpeṇa darśayāmāsa lokasya

तस्यापि ह वा आत्मजस्य विप्रः पुत्रस्नेहानुबद्धमना आ समावर्तनात्संस्कारान् यथोपदेशं विदधान उपनीतस्य च पुनः शौचाचमनादीन् कर्मनियमा- ननभिप्रेतानपि समशिक्षयदनुशिष्टेन हि भाव्यं पितुः पुत्रेणेति॥ 4 ॥

tasyāpi ha vā ātmajasya vipraḥ putrasnehānubaddhamanā ā samāvartanātsaṃskārān yathopadeśaṃ vidadhāna upanītasya ca punaḥ śaucācamanādīn karmaniyamā- nanabhipretānapi samaśikṣayadanuśiṣṭena hi bhāvyaṃ pituḥ putreṇeti

स चापि तदु ह पितृसन्निधावेवासध्रीचीनमिव स्म करोति छन्दांस्यध्यापयिष्यन् सह व्याहृतिभिः सप्रणवशिरस्त्रिपदीं सावित्रीं ग्रैष्मवासन्तिकान् मासानधीयानमप्यसमवेतरूपं ग्राहयामास॥ 5 ॥

sa cāpi tadu ha pitṛsannidhāvevāsadhrīcīnamiva sma karoti chandāṃsyadhyāpayiṣyan saha vyāhṛtibhiḥ sapraṇavaśirastripadīṃ sāvitrīṃ graiṣmavāsantikān māsānadhīyānamapyasamavetarūpaṃ grāhayāmāsa

एवं स्वतनुज आत्मन्यनुरागावेशितचित्तः शौचाध्ययनव्रतनियमगुर्वनलशुश्रूषणाद्यौप- कुर्वाणककर्माण्यनभियुक्तान्यपि समनुशिष्टेन भाव्यमित्यसदाग्रहः पुत्रमनुशास्य स्वयं तावदनधिगतमनोरथः कालेनाप्रमत्तेन स्वयं गृह एव प्रमत्त उपसंहृतः॥ 6 ॥

evaṃ svatanuja ātmanyanurāgāveśitacittaḥ śaucādhyayanavrataniyamagurvanalaśuśrūṣaṇādyaupa- kurvāṇakakarmāṇyanabhiyuktānyapi samanuśiṣṭena bhāvyamityasadāgrahaḥ putramanuśāsya svayaṃ tāvadanadhigatamanorathaḥ kālenāpramattena svayaṃ gṛha eva pramatta upasaṃhṛtaḥ

अथ यवीयसी द्विजसती स्वगर्भजातं मिथुनं सपत्न्या उपन्यस्य स्वयमनुसंस्थयापतिलोकमगात्॥ 7 ॥

atha yavīyasī dvijasatī svagarbhajātaṃ mithunaṃ sapatnyā upanyasya svayamanusaṃsthayāpatilokamagāt

पितर्युपरते भ्रातर एनमतत्प्रभावविदस्त्रय्यां विद्यायामेव पर्यवसितमतयो न परविद्यायां जडमतिरिति भ्रातु- रनुशासननिर्बन्धान्न्यवृत्सन्त॥ 8 ॥

pitaryuparate bhrātara enamatatprabhāvavidastrayyāṃ vidyāyāmeva paryavasitamatayo na paravidyāyāṃ jaḍamatiriti bhrātu- ranuśāsananirbandhānnyavṛtsanta

स च प्राकृतैर्द्विपदपशुभिरुन्मत्तजडबधिरमूके- त्यभिभाष्यमाणो यदा तदनुरूपाणि प्रभाषते कर्माणि च स कार्यमाणः परेच्छया करोति विष्टितो वेतनतो वा याच्ञया यदृच्छया वोपसादितमल्पं बहु मृष्टं कदन्नं वाभ्यवहरति परं नेन्द्रियप्रीतिनिमित्तम् ।नित्यनिवृत्तनिमित्तस्वसिद्धविशुद्धानुभवानन्द- स्वात्मलाभाधिगमः सुखदुःखयोर्द्वन्द्वनिमित्तयो- रसम्भावितदेहाभिमानः॥ 9 ॥

sa ca prākṛtairdvipadapaśubhirunmattajaḍabadhiramūke- tyabhibhāṣyamāṇo yadā tadanurūpāṇi prabhāṣate karmāṇi ca sa kāryamāṇaḥ parecchayā karoti viṣṭito vetanato vā yācñayā yadṛcchayā vopasāditamalpaṃ bahu mṛṣṭaṃ kadannaṃ vābhyavaharati paraṃ nendriyaprītinimittam | nityanivṛttanimittasvasiddhaviśuddhānubhavānanda- svātmalābhādhigamaḥ sukhaduḥkhayordvandvanimittayo- rasambhāvitadehābhimānaḥ

शीतोष्णवातवर्षेषु वृष इवानावृताङ्गः पीनः संहननाङ्गः स्थण्डिलसंवेशनानुन्मर्दनामज्जन- रजसा महामणिरिवानभिव्यक्तब्रह्मवर्चसः कुपटावृतकटिरुपवीतेनोरुमषिणा द्विजातिरिति ब्रह्मबन्धुरिति संज्ञयातज्ज्ञजनावमतो विचचार॥ 10 ॥

śītoṣṇavātavarṣeṣu vṛṣa ivānāvṛtāṅgaḥ pīnaḥ saṃhananāṅgaḥ sthaṇḍilasaṃveśanānunmardanāmajjana- rajasā mahāmaṇirivānabhivyaktabrahmavarcasaḥ kupaṭāvṛtakaṭirupavītenorumaṣiṇā dvijātiriti brahmabandhuriti saṃjñayātajjñajanāvamato vicacāra

यदा तु परत आहारं कर्मवेतनत ईहमानः स्वभ्रातृभिरपि केदारकर्मणि निरूपितस्तदपि करोति किन्तु न समं विषमं न्यूनमधिकमिति वेद कणपिण्याकफलीकरणकुल्माषस्थाली- पुरीषादीन्यप्यमृतवदभ्यवहरति॥ 11 ॥

yadā tu parata āhāraṃ karmavetanata īhamānaḥ svabhrātṛbhirapi kedārakarmaṇi nirūpitastadapi karoti kintu na samaṃ viṣamaṃ nyūnamadhikamiti veda kaṇapiṇyākaphalīkaraṇakulmāṣasthālī- purīṣādīnyapyamṛtavadabhyavaharati

अथ कदाचित्कश्चिद्वृषलपतिर्भद्रकाल्यै पुरुषपशु- मालभतापत्यकामः॥ 12 ॥

atha kadācitkaścidvṛṣalapatirbhadrakālyai puruṣapaśu- mālabhatāpatyakāmaḥ

तस्य ह दैवमुक्तस्य पशोः पदवीं तदनुचराः परिधावन्तो निशि निशीथसमये तमसा- वृतायामनधिगतपशव आकस्मिकेन विधिना केदारान् वीरासनेन मृगवराहादिभ्यः संरक्षमाणमङ्गिरःप्रवरसुतमपश्यन्॥ 13 ॥

tasya ha daivamuktasya paśoḥ padavīṃ tadanucarāḥ paridhāvanto niśi niśīthasamaye tamasā- vṛtāyāmanadhigatapaśava ākasmikena vidhinā kedārān vīrāsanena mṛgavarāhādibhyaḥ saṃrakṣamāṇamaṅgiraḥpravarasutamapaśyan

अथ त एनमनवद्यलक्षणमवमृश्य भर्तृकर्म- निष्पत्तिं मन्यमाना बद्ध्वा रशनया चण्डिका- गृहमुपनिन्युर्मुदा विकसितवदनाः॥ 14 ॥

atha ta enamanavadyalakṣaṇamavamṛśya bhartṛkarma- niṣpattiṃ manyamānā baddhvā raśanayā caṇḍikā- gṛhamupaninyurmudā vikasitavadanāḥ

अथ पणयस्तं स्वविधिनाभिषिच्याहतेन वाससाऽऽच्छाद्य भूषणालेपस्रक्तिलकादिभि- रुपस्कृतं भुक्तवन्तं धूपदीपमाल्यलाज- किसलयाङ्कुरफलोपहारोपेतया वैशस- संस्थया महता गीतस्तुतिमृदङ्गपणवघोषेण च पुरुषपशुं भद्रकाल्याः पुरत उपवेशयामासुः॥ 15 ॥

atha paṇayastaṃ svavidhinābhiṣicyāhatena vāsasā''cchādya bhūṣaṇālepasraktilakādibhi- rupaskṛtaṃ bhuktavantaṃ dhūpadīpamālyalāja- kisalayāṅkuraphalopahāropetayā vaiśasa- saṃsthayā mahatā gītastutimṛdaṅgapaṇavaghoṣeṇa ca puruṣapaśuṃ bhadrakālyāḥ purata upaveśayāmāsuḥ

अथ वृषलराजपणिः पुरुषपशोरसृगासवेन देवीं भद्रकालीं यक्ष्यमाणस्तदभिमन्त्रितमसि- मतिकरालनिशितमुपाददे॥ 16 ॥

atha vṛṣalarājapaṇiḥ puruṣapaśorasṛgāsavena devīṃ bhadrakālīṃ yakṣyamāṇastadabhimantritamasi- matikarālaniśitamupādade

धनमदरज उत्सिक्तमनसां भगवत्कला- वीरकुलं कदर्थीकृत्योत्पथेन स्वैरं विहरतां हिंसाविहाराणां कर्मातिदारुणं यद्ब्रह्मभूतस्य साक्षाद्ब्रह्मर्षिसुतस्य निर्वैरस्य सर्वभूतसुहृदः सूनायामप्यननुमतमालम्भनं तदुपलभ्य ब्रह्मतेजसातिदुर्विषहेण दन्दह्यमानेन वपुषा सहसोच्चचाट सैव देवी भद्रकाली॥ 17 ॥

dhanamadaraja utsiktamanasāṃ bhagavatkalā- vīrakulaṃ kadarthīkṛtyotpathena svairaṃ viharatāṃ hiṃsāvihārāṇāṃ karmātidāruṇaṃ yadbrahmabhūtasya sākṣādbrahmarṣisutasya nirvairasya sarvabhūtasuhṛdaḥ sūnāyāmapyananumatamālambhanaṃ tadupalabhya brahmatejasātidurviṣaheṇa dandahyamānena vapuṣā sahasoccacāṭa saiva devī bhadrakālī

भृशममर्षरोषावेशरभसविलसितभ्रुकुटि- विटपकुटिलदंष्ट्रारुणेक्षणाटोपातिभयानक- वदना हन्तुकामेवेदं महाट्टहासमतिसंरम्भेण विमुञ्चन्ती तत उत्पत्य पापीयसां दुष्टानां तेनैवासिना विवृक्णशीर्ष्णां गलात्स्रवन्तमसृगासव- मत्युष्णं सह गणेन निपीयातिपानमदविह्वलोच्चैस्तरां स्वपार्षदैः सह जगौ ननर्त च विजहार च शिरः कन्दुकलीलया॥ 18 ॥

bhṛśamamarṣaroṣāveśarabhasavilasitabhrukuṭi- viṭapakuṭiladaṃṣṭrāruṇekṣaṇāṭopātibhayānaka- vadanā hantukāmevedaṃ mahāṭṭahāsamatisaṃrambheṇa vimuñcantī tata utpatya pāpīyasāṃ duṣṭānāṃ tenaivāsinā vivṛkṇaśīrṣṇāṃ galātsravantamasṛgāsava- matyuṣṇaṃ saha gaṇena nipīyātipānamadavihvaloccaistarāṃ svapārṣadaiḥ saha jagau nanarta ca vijahāra ca śiraḥ kandukalīlayā

एवमेव खलु महदभिचारातिक्रमः कार्त्स्न्येनात्मने फलति॥ 19 ॥

evameva khalu mahadabhicārātikramaḥ kārtsnyenātmane phalati

न वा एतद्विष्णुदत्त महदद्भुतं यदसम्भ्रमः स्वशिरश्च्छेदन आपतितेऽपि विमुक्तदेहाद्यात्मभाव- सुदृढहृदयग्रन्थीनां सर्वसत्त्वसुहृदात्मनां निर्वैराणां साक्षाद्भगवतानिमिषारिवरायुधेनाप्रमत्तेन तैस्तैर्भावैः परिरक्ष्यमाणानां तत्पादमूलमकुतश्चिद्भयमुपसृतानां भागवतपरमहंसानाम्॥ 20 ॥

na vā etadviṣṇudatta mahadadbhutaṃ yadasambhramaḥ svaśiraścchedana āpatite'pi vimuktadehādyātmabhāva- sudṛḍhahṛdayagranthīnāṃ sarvasattvasuhṛdātmanāṃ nirvairāṇāṃ sākṣādbhagavatānimiṣārivarāyudhenāpramattena taistairbhāvaiḥ parirakṣyamāṇānāṃ tatpādamūlamakutaścidbhayamupasṛtānāṃ bhāgavataparamahaṃsānām

पञ्चमस्कन्धे जडभरतचरिते नवमोऽध्यायः॥ 9b ॥

pañcamaskandhe jaḍabharatacarite navamo'dhyāyaḥ