Skandha 10, Adhyāya 9

एकदा गृहदासीषु यशोदा नन्दगेहिनी ।कर्मान्तरनियुक्तासु निर्ममन्थ स्वयं दधि॥ 1 ॥

ekadā gṛhadāsīṣu yaśodā nandagehinī | karmāntaraniyuktāsu nirmamantha svayaṃ dadhi

यानि यानीह गीतानि तद्बालचरितानि च ।दधिनिर्मन्थने काले स्मरन्ती तान्यगायत॥ 2 ॥

yāni yānīha gītāni tadbālacaritāni ca | dadhinirmanthane kāle smarantī tānyagāyata

क्षौमं वासः पृथुकटितटे बिभ्रती सूत्रनद्धं पुत्रस्नेहस्नुतकुचयुगं जातकम्पं च सुभ्रूः ।रज्ज्वाकर्षश्रमभुजचलत्कङ्कणौ कुण्डले च स्विन्नं वक्त्रं कबरविगलन्मालती निर्ममन्थ॥ 3 ॥

kṣaumaṃ vāsaḥ pṛthukaṭitaṭe bibhratī sūtranaddhaṃ putrasnehasnutakucayugaṃ jātakampaṃ ca subhrūḥ | rajjvākarṣaśramabhujacalatkaṅkaṇau kuṇḍale ca svinnaṃ vaktraṃ kabaravigalanmālatī nirmamantha

तां स्तन्यकाम आसाद्य मथ्नन्तीं जननीं हरिः ।गृहीत्वा दधिमन्थानं न्यषेधत्प्रीतिमावहन्॥ 4 ॥

tāṃ stanyakāma āsādya mathnantīṃ jananīṃ hariḥ | gṛhītvā dadhimanthānaṃ nyaṣedhatprītimāvahan

तमङ्कमारूढमपाययत्स्तनं स्नेहस्नुतं सस्मितमीक्षती मुखम् ।अतृप्तमुत्सृज्य जवेन सा यया- वुत्सिच्यमाने पयसि त्वधिश्रिते॥ 5 ॥

tamaṅkamārūḍhamapāyayatstanaṃ snehasnutaṃ sasmitamīkṣatī mukham | atṛptamutsṛjya javena sā yayā- vutsicyamāne payasi tvadhiśrite

सञ्जातकोपः स्फुरितारुणाधरं सन्दश्य दद्भिर्दधिमन्थभाजनम् ।भित्त्वा मृषाश्रुर्दृषदश्मना रहो जघास हैयङ्गवमन्तरं गतः॥ 6 ॥

sañjātakopaḥ sphuritāruṇādharaṃ sandaśya dadbhirdadhimanthabhājanam | bhittvā mṛṣāśrurdṛṣadaśmanā raho jaghāsa haiyaṅgavamantaraṃ gataḥ

उत्तार्य गोपी सुशृतं पयः पुनः प्रविश्य सन्दृश्य च दध्यमत्रकम् ।भग्नं विलोक्य स्वसुतस्य कर्म त- ज्जहास तं चापि न तत्र पश्यती॥ 7 ॥

uttārya gopī suśṛtaṃ payaḥ punaḥ praviśya sandṛśya ca dadhyamatrakam | bhagnaṃ vilokya svasutasya karma ta- jjahāsa taṃ cāpi na tatra paśyatī

उलूखलाङ्घ्रेरुपरि व्यवस्थितं मर्काय कामं ददतं शिचि स्थितम् ।हैयङ्गवं चौर्यविशङ्कितेक्षणं निरीक्ष्य पश्चात्सुतमागमच्छनैः॥ 8 ॥

ulūkhalāṅghrerupari vyavasthitaṃ markāya kāmaṃ dadataṃ śici sthitam | haiyaṅgavaṃ cauryaviśaṅkitekṣaṇaṃ nirīkṣya paścātsutamāgamacchanaiḥ

तामात्तयष्टिं प्रसमीक्ष्य सत्वर- स्ततोऽवरुध्यापससार भीतवत् ।गोप्यन्वधावन्न यमाप योगिनां क्षमं प्रवेष्टुं तपसेरितं मनः॥ 9 ॥

tāmāttayaṣṭiṃ prasamīkṣya satvara- stato'varudhyāpasasāra bhītavat | gopyanvadhāvanna yamāpa yogināṃ kṣamaṃ praveṣṭuṃ tapaseritaṃ manaḥ

अन्वञ्चमाना जननी बृहच्चल- च्छ्रोणीभराक्रान्तगतिः सुमध्यमा ।जवेन विस्रंसितकेशबन्धन- च्युतप्रसूनानुगतिः परामृशत्॥ 10 ॥

anvañcamānā jananī bṛhaccala- cchroṇībharākrāntagatiḥ sumadhyamā | javena visraṃsitakeśabandhana- cyutaprasūnānugatiḥ parāmṛśat

कृतागसं तं प्ररुदन्तमक्षिणी कषन्तमञ्जन्मषिणी स्वपाणिना ।उद्वीक्षमाणं भयविह्वलेक्षणं हस्ते गृहीत्वा भिषयन्त्यवागुरत्॥ 11 ॥

kṛtāgasaṃ taṃ prarudantamakṣiṇī kaṣantamañjanmaṣiṇī svapāṇinā | udvīkṣamāṇaṃ bhayavihvalekṣaṇaṃ haste gṛhītvā bhiṣayantyavāgurat

त्यक्त्वा यष्टिं सुतं भीतं विज्ञायार्भकवत्सला ।इयेष किल तं बद्धुं दाम्नातद्वीर्यकोविदा॥ 12 ॥

tyaktvā yaṣṭiṃ sutaṃ bhītaṃ vijñāyārbhakavatsalā | iyeṣa kila taṃ baddhuṃ dāmnātadvīryakovidā

न चान्तर्न बहिर्यस्य न पूर्वं नापि चापरम् ।पूर्वापरं बहिश्चान्तर्जगतो यो जगच्च यः॥ 13 ॥

na cāntarna bahiryasya na pūrvaṃ nāpi cāparam | pūrvāparaṃ bahiścāntarjagato yo jagacca yaḥ

तं मत्वाऽऽत्मजमव्यक्तं मर्त्यलिङ्गमधोक्षजम् ।गोपिकोलूखले दाम्ना बबन्ध प्राकृतं यथा॥ 14 ॥

taṃ matvā''tmajamavyaktaṃ martyaliṅgamadhokṣajam | gopikolūkhale dāmnā babandha prākṛtaṃ yathā

तद्दाम बध्यमानस्य स्वार्भकस्य कृतागसः ।द्व्यङ्गुलोनमभूत्तेन सन्दधेऽन्यच्च गोपिका॥ 15 ॥

taddāma badhyamānasya svārbhakasya kṛtāgasaḥ | dvyaṅgulonamabhūttena sandadhe'nyacca gopikā

यदासीत्तदपि न्यूनं तेनान्यदपि सन्दधे ।तदपि द्व्यङ्गुलं न्यूनं यद्यदादत्त बन्धनम्॥ 16 ॥

yadāsīttadapi nyūnaṃ tenānyadapi sandadhe | tadapi dvyaṅgulaṃ nyūnaṃ yadyadādatta bandhanam

एवं स्वगेहदामानि यशोदा सन्दधत्यपि ।गोपीनां सुस्मयन्तीनां स्मयन्ती विस्मिताभवत्॥ 17 ॥

evaṃ svagehadāmāni yaśodā sandadhatyapi | gopīnāṃ susmayantīnāṃ smayantī vismitābhavat

स्वमातुः स्विन्नगात्राया विस्रस्तकबरस्रजः ।दृष्ट्वा परिश्रमं कृष्णः कृपयाऽऽसीत्स्वबन्धने॥ 18 ॥

svamātuḥ svinnagātrāyā visrastakabarasrajaḥ | dṛṣṭvā pariśramaṃ kṛṣṇaḥ kṛpayā''sītsvabandhane

एवं सन्दर्शिता ह्यङ्ग हरिणा भृत्यवश्यता ।स्ववशेनापि कृष्णेन यस्येदं सेश्वरं वशे॥ 19 ॥

evaṃ sandarśitā hyaṅga hariṇā bhṛtyavaśyatā | svavaśenāpi kṛṣṇena yasyedaṃ seśvaraṃ vaśe

नेमं विरिञ्चो न भवो न श्रीरप्यङ्ग संश्रया ।प्रसादं लेभिरे गोपी यत्तत्प्राप विमुक्तिदात्॥ 20 ॥

nemaṃ viriñco na bhavo na śrīrapyaṅga saṃśrayā | prasādaṃ lebhire gopī yattatprāpa vimuktidāt

नायं सुखापो भगवान् देहिनां गोपिकासुतः ।ज्ञानिनां चात्मभूतानां यथा भक्तिमतामिह॥ 21 ॥

nāyaṃ sukhāpo bhagavān dehināṃ gopikāsutaḥ | jñānināṃ cātmabhūtānāṃ yathā bhaktimatāmiha

कृष्णस्तु गृहकृत्येषु व्यग्रायां मातरि प्रभुः ।अद्राक्षीदर्जुनौ पूर्वं गुह्यकौ धनदात्मजौ॥ 22 ॥

kṛṣṇastu gṛhakṛtyeṣu vyagrāyāṃ mātari prabhuḥ | adrākṣīdarjunau pūrvaṃ guhyakau dhanadātmajau

पुरा नारदशापेन वृक्षतां प्रापितौ मदात् ।नलकूबरमणिग्रीवाविति ख्यातौ श्रियान्वितौ॥ 23 ॥

purā nāradaśāpena vṛkṣatāṃ prāpitau madāt | nalakūbaramaṇigrīvāviti khyātau śriyānvitau

दशमस्कन्धे पूर्वार्धे गोपीप्रसादो नाम नवमोऽध्यायः॥ 9b ॥

daśamaskandhe pūrvārdhe gopīprasādo nāma navamo'dhyāyaḥ