Brahmanda Purana
107
अध्याय 107 / 156

Book 2 - Adhyaya 69

57 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ57 श्लोक

अध्याय 107

श्लोक 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे अष्टषष्टितमो ऽध्यायः ॥ ६८॥ सूत उवाच यदोर्वंशं प्रवक्ष्यामि ज्येष्ठस्योत्तमतेजसः ।विस्तरेणानुपूर्व्या च गदतो मे निबोधत

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde aṣṭaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 68// sūta uvāca yadorvaṃśaṃ pravakṣyāmi jyeṣṭhasyottamatejasaḥ / vistareṇānupūrvyā ca gadato me nibodhata

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

I shall recount the line of Yadu, the eldest (son of Yayati) of excellent splendour in detail and in the proper order. Even as I recount it, listen and understand.

अध्याय 107

श्लोक 2

यदोः पुत्रा बभूवुर्हि पञ्च देवसुतोपमाः ।सहस्रजिदथ श्रेष्ठः क्रोष्टुर्नीलोञ्जिको लघुः

yadoḥ putrā babhūvurhi pañca devasutopamāḥ / sahasrajidatha śreṣṭhaḥ kroṣṭurnīloñjiko laghuḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

A mountain in Nepal on the eastern bank of the Gandak. Here was the hermitage of sage Bhrgu (De. 34).

अध्याय 107

श्लोक 3

सहस्रजित्सुतः श्रीमाञ्छतजिन्नाम पार्थिवः ।शतजित्तनयाः ख्यातस्त्रयः परमधार्मिकाः

sahasrajitsutaḥ śrīmāñchatajinnāma pārthivaḥ / śatajittanayāḥ khyātastrayaḥ paramadhārmikāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Yadu had five sons comparable to the sons of the Devas viz. — Sahasrajit the excellent one (or the eldest), Krosfu, Nila, Aftjika and Laghu.

अध्याय 107

श्लोक 4

हैहयश्च हयस्छैव राजा वेणु हयस्तथा ।हैहयस्य तु दायादो धर्मनेत्र इति श्रुतः

haihayaśca hayaschaiva rājā veṇu hayastathā / haihayasya tu dāyādo dharmanetra iti śrutaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

They were Haihaya, and the king Venuhaya. Haihaya's heir was well-known as Dharmanetra.

अध्याय 107

श्लोक 5

धर्मनेत्रस्य कुन्तिस्तु संक्षेयस्तस्य चात्मजः ।संज्ञेयस्य तु दायादो महिष्मान्नाम पार्थिवः

dharmanetrasya kuntistu saṃkṣeyastasya cātmajaḥ / saṃjñeyasya tu dāyādo mahiṣmānnāma pārthivaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Karttavirya performed penance for ten thousand years. His penance was extremely difficult to be performed. By means of this penance, he propitiated Datta, born of Atri.

अध्याय 107

श्लोक 6

आसीन्महिष्मतः पुत्रो भद्रमेनः प्रतापवान् ।वाराणस्यधिपो राजा कथितः पूर्व एव हि

āsīnmahiṣmataḥ putro bhadramenaḥ pratāpavān / vārāṇasyadhipo rājā kathitaḥ pūrva eva hi

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Datta granted him four excellently glorious boons. He chose at the out-set the first boon viz. a thousand arms.

अध्याय 107

श्लोक 7

भद्र सेनस्य दायादो दुर्मदो नाम पार्थिवः ।दुर्मदस्यसुतो धीमान्कनको नाम विश्रुतः

bhadra senasya dāyādo durmado nāma pārthivaḥ / durmadasyasuto dhīmānkanako nāma viśrutaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

This entire Earth consisting of seven continents and many towns, and encircled by seven oceans was conquered by him in a manner befitting the K$atriyas.

अध्याय 107

श्लोक 8

कनकस्य तु दायादाश्चत्वारो लोकविश्रुताः ।कृतवीर्यः कृताग्निश्च कृतवर्मा तथैव च

kanakasya tu dāyādāścatvāro lokaviśrutāḥ / kṛtavīryaḥ kṛtāgniśca kṛtavarmā tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

He possessed a thousand arms by means of his Yogic power and that too while fighting. Just as the Yoga manifests in the case of the lord of Yogas, so also the thousand arms appear by means of Maya.

अध्याय 107

श्लोक 9

कृतौजाश्च चतुर्थो ऽभूत्कृतवीर्यात्मजोर्ऽजुनः ।जज्ञे बाहुसहस्रेण सप्तद्वीपेश्वरो नृपः

kṛtaujāśca caturtho 'bhūtkṛtavīryātmajor'junaḥ / jajñe bāhusahasreṇa saptadvīpeśvaro nṛpaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

After observing the greatness and conduct of life of that saintly king, Narada, aGandharva, sang the follow- ing verse about that king:

अध्याय 107

श्लोक 10

स हि वर्षायुतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् ।दत्तमाराधयामास कार्त्तवीर्यो ऽत्रिसंभवम्

sa hi varṣāyutaṃ taptvā tapaḥ paramaduścaram / dattamārādhayāmāsa kārttavīryo 'trisaṃbhavam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

On account of his thousand arms rendered tough and rough by the frequent contact with the bow-string, he shone like the autumnal Sun with his thousand rays.

अध्याय 107

श्लोक 11

तस्मै दत्तो वरान्प्रादाच्च तुरो भूरितेजसः ।पूर्वं बाहुसहस्रं तु स वव्रे प्रथमं वरम्

tasmai datto varānprādācca turo bhūritejasaḥ / pūrvaṃ bāhusahasraṃ tu sa vavre prathamaṃ varam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

With a thousand elephants, that king attacked and conquered the Royal assembly of Karkofaka in Mahi?madt and built his city there.

अध्याय 107

श्लोक 12

अधर्मं ध्यायमानस्य सहसास्मान्निवारणम् ।धर्मेण पृथिवीं जित्वा धर्मेणैवानुपालनम्

adharmaṃ dhyāyamānasya sahasāsmānnivāraṇam / dharmeṇa pṛthivīṃ jitvā dharmeṇaivānupālanam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

(Defective verse) That lotus-eyed king used to check the speedy waves of the ocean during the rainy season.

अध्याय 107

श्लोक 13

संग्रामांस्तु बहुञ्जित्वा हत्वा चारीन्सहस्रशः ।संग्रामे युध्यमानस्य वधः स्यात्प्रधने मम

saṃgrāmāṃstu bahuñjitvā hatvā cārīnsahasraśaḥ / saṃgrāme yudhyamānasya vadhaḥ syātpradhane mama

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Shaken and tossed about by him while playing, the Narmada, having garlands with golden fillets approached him in an apprehensive manner and produced a loud cry of distress released through the waves.

अध्याय 107

श्लोक 14

तेनेयं पृथिवी कृत्स्ना सप्तद्वीपा सपत्तना ।सप्तोदधिपरिक्षिप्ता क्षत्रेण विधिना जिता

teneyaṃ pṛthivī kṛtsnā saptadvīpā sapattanā / saptodadhiparikṣiptā kṣatreṇa vidhinā jitā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Once he waded through the great sea and tossed up the waves and tides by means of his thousand arms, creating an untimely high tide as though blown up by the wind.

अध्याय 107

श्लोक 15

तस्य बाहुसहस्रं तु युध्यतः किलयोगतः ।योगो योगेश्वरस्येव प्रादुर्भवति मायया

tasya bāhusahasraṃ tu yudhyataḥ kilayogataḥ / yogo yogeśvarasyeva prādurbhavati māyayā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

On account of the curse of that intelligent sage, Rama became the cause of his death. In fact this boon had been chosen by that king himself formerly.

अध्याय 107

श्लोक 16

तेन सप्तसु द्वीपेषु सप्तयज्ञशतानि वै ।कृतानि विधिना राज्ञा श्रूयते मुनिसत्तमाः

tena saptasu dvīpeṣu saptayajñaśatāni vai / kṛtāni vidhinā rājñā śrūyate munisattamāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

It is heard, O best of sages, that this king duly performed seven hundred sacrifices in the seven continents.

अध्याय 107

श्लोक 17

सर्वे यज्ञा महाबाहोस्तस्यामन्भूरितेजसः ।सर्वे काञ्चनवेदीकाः सर्वे यूपैश्च काञ्चनैः

sarve yajñā mahābāhostasyāmanbhūritejasaḥ / sarve kāñcanavedīkāḥ sarve yūpaiśca kāñcanaiḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

All the sacrifices of that mighty-armed, supremely radiant king had golden altars and golden sacrificial posts.

अध्याय 107

श्लोक 18

सर्वैर्देवैर्महाभागै र्विमानस्थैरलङ्कृताः ।गन्धर्वैरप्सरोभिश्च नित्यमेवोपशोभिताः

sarvairdevairmahābhāgai rvimānasthairalaṅkṛtāḥ / gandharvairapsarobhiśca nityamevopaśobhitāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

They were adorned by all the illustrious gods standing in their aerial cars, and were ever graced by Gandharvas and Apsarases.

अध्याय 107

श्लोक 19

तस्य राज्ञो जगौ गाथां गन्धर्वो नारदस्तदा ।चरितं तस्य राजर्षेर्महिमानं निरीक्ष्य च

tasya rājño jagau gāthāṃ gandharvo nāradastadā / caritaṃ tasya rājarṣermahimānaṃ nirīkṣya ca

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Then the Gandharva Narada, beholding the deeds and greatness of that royal sage, sang a verse about that king:

अध्याय 107

श्लोक 20

न नूनं कार्त्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति मानवाः ।यज्ञैर्दानैस्तपोभिश्च विक्रमेण श्रुतेन च

na nūnaṃ kārttavīryasya gatiṃ yāsyanti mānavāḥ / yajñairdānaistapobhiśca vikrameṇa śrutena ca

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

"Surely no men will attain the state of Kartavirya, whether by sacrifices, gifts, austerities, valour or learning."

अध्याय 107

श्लोक 21

द्वीपेषु सप्तसु स वै धन्वी खड्गी शारासनी ।रथी राजा सानुचरो योगाच्चैवानुदृश्यते

dvīpeṣu saptasu sa vai dhanvī khaḍgī śārāsanī / rathī rājā sānucaro yogāccaivānudṛśyate

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Through his yogic power he was seen in all seven continents at once, with bow, sword and quiver, a king on his chariot with his retinue.

अध्याय 107

श्लोक 22

अनष्टद्रव्यता चासीन्न क्लेशो न च विभ्रमः ।प्रभावेण महाराज्ञः प्रजा धर्मेण रक्षितः

anaṣṭadravyatā cāsīnna kleśo na ca vibhramaḥ / prabhāveṇa mahārājñaḥ prajā dharmeṇa rakṣitaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

By the power of that great king nothing was ever lost; there was no distress and no confusion, and his subjects were protected by dharma.

अध्याय 107

श्लोक 23

पञ्चाशीतिसहस्राणि वर्षाणां स नराधिपः ।स सर्वरत्नभाक्स म्राट् चक्रवर्ती बभूव ह

pañcāśītisahasrāṇi varṣāṇāṃ sa narādhipaḥ / sa sarvaratnabhāksa mrāṭ cakravartī babhūva ha

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

For eighty-five thousand years that lord of men ruled as emperor and universal sovereign, possessor of all jewels.

अध्याय 107

श्लोक 24

स एष पशुपालो ऽभूत्क्षेत्रपालस्तथै व च ।स एव वृष्ट्या पर्जन्यो योगित्वादर्जुनो ऽभवत्

sa eṣa paśupālo 'bhūtkṣetrapālastathai va ca / sa eva vṛṣṭyā parjanyo yogitvādarjuno 'bhavat

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

He himself was the protector of cattle and the guardian of the fields; through his yoga Arjuna himself became Parjanya, the bringer of rain.

अध्याय 107

श्लोक 25

स वे बाहुसहस्रेण ज्याघातकठिनेन च ।भाति रश्मिसहस्रेण शारदेनैव भास्करः

sa ve bāhusahasreṇa jyāghātakaṭhinena ca / bhāti raśmisahasreṇa śāradenaiva bhāskaraḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

With his thousand arms hardened by the strokes of the bowstring, he shone like the autumn sun with its thousand rays.

अध्याय 107

श्लोक 26

स हि नागसहक्रेण माहिष्मत्यां नराधिपः ।कर्कोटकसभां जित्वा पुरीं तत्र न्यवेशयत्

sa hi nāgasahakreṇa māhiṣmatyāṃ narādhipaḥ / karkoṭakasabhāṃ jitvā purīṃ tatra nyaveśayat

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

That lord of men, with a thousand serpents, conquered the assembly of Karkotaka at Mahishmati and settled his city there.

अध्याय 107

श्लोक 27

स वै वेगं समुद्रस्य प्रावृट्कालेंबुजेक्षणः ।क्रीडन्नेव सुखोद्विग्नः प्रावृट्कालं चकार ह

sa vai vegaṃ samudrasya prāvṛṭkāleṃbujekṣaṇaḥ / krīḍanneva sukhodvignaḥ prāvṛṭkālaṃ cakāra ha

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The lotus-eyed king, sporting at ease in the rainy season, checked the rush of the ocean and made it seem like the season of rains.

अध्याय 107

श्लोक 28

लुलिता क्रीडता तेन हेमस्रग्दाममालिनी ।ऊर्मिमुक्तार्त्तसन्नादा शङ्किताभ्येति नर्मदा

lulitā krīḍatā tena hemasragdāmamālinī / ūrmimuktārttasannādā śaṅkitābhyeti narmadā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Stirred by his sport, the Narmada, garlanded with golden wreaths, approached him fearfully, roaring with waves strewn with pearls.

अध्याय 107

श्लोक 29

पुरा भुज सहस्रेण स जगाहे महार्मवम् ।चकारोद्वृत्तवेलं तमकाले मारुतोद्धतम्

purā bhuja sahasreṇa sa jagāhe mahārmavam / cakārodvṛttavelaṃ tamakāle mārutoddhatam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Once with his thousand arms he plunged into the great ocean and, out of season, made it overflow its shores as if tossed by the wind.

अध्याय 107

श्लोक 30

तस्य बाहुसहस्रेण क्षोभ्यमाणे महोदधौ ।भवन्ति लीना निश्चेष्टाः पातालस्था महासुराः

tasya bāhusahasreṇa kṣobhyamāṇe mahodadhau / bhavanti līnā niśceṣṭāḥ pātālasthā mahāsurāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

When the great ocean was churned by his thousand arms, the great Asuras dwelling in Patala lay hidden and motionless.

अध्याय 107

श्लोक 31

चूर्णीकृतमहावीचिलीनमीनमहाविषम् ।पतिताविद्धफेनौघमावर्त्तक्षिप्तदुस्सहम्

cūrṇīkṛtamahāvīcilīnamīnamahāviṣam / patitāviddhaphenaughamāvarttakṣiptadussaham

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The great waves were shattered, fish and great serpents hid, heaps of foam were tossed about, and unbearable whirlpools were hurled up.

अध्याय 107

श्लोक 32

चकार क्षोभयन्राजा दोःसहस्रेण सागरम् ।देवासुरपरिक्षिप्तं क्षीरोदमिव सागरम्

cakāra kṣobhayanrājā doḥsahasreṇa sāgaram / devāsuraparikṣiptaṃ kṣīrodamiva sāgaram

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The king agitated the ocean with his thousand arms, like the milk ocean churned by the gods and Asuras.

अध्याय 107

श्लोक 33

मन्दरक्षोभणभ्रान्तममृतोत्पत्ति हेतवे ।सहसा विद्रुता भीता भीमं दृष्ट्वा नृपोत्तमम्

mandarakṣobhaṇabhrāntamamṛtotpatti hetave / sahasā vidrutā bhītā bhīmaṃ dṛṣṭvā nṛpottamam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

As when stirred by Mandara for the sake of the nectar, the great serpents, terrified at seeing that fearsome best of kings, suddenly fled.

अध्याय 107

श्लोक 34

निश्चितं नतमूर्द्धानो बभूवुश्च महोरगाः ।सायाह्ने कदलीखञ्च निवातेस्तमिता इव

niścitaṃ natamūrddhāno babhūvuśca mahoragāḥ / sāyāhne kadalīkhañca nivātestamitā iva

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The great serpents bowed their heads and became still, like plantain trees motionless in the windless evening.

अध्याय 107

श्लोक 35

ज्यामारोप्य दृढे चापे सायकैः पञ्चभिः शतैः ।लङ्केशं मोहयित्वा तु सबलं रावणं बलात्

jyāmāropya dṛḍhe cāpe sāyakaiḥ pañcabhiḥ śataiḥ / laṅkeśaṃ mohayitvā tu sabalaṃ rāvaṇaṃ balāt

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Stringing his strong bow, with five hundred arrows he stunned Ravana, lord of Lanka, together with his army, by force.

अध्याय 107

श्लोक 36

निर्जित्य वशमानीय माहिष्मत्यां बबन्ध तम् ।ततो गत्वा पुलस्त्यस्तमर्जुनं च प्रसाधयत्

nirjitya vaśamānīya māhiṣmatyāṃ babandha tam / tato gatvā pulastyastamarjunaṃ ca prasādhayat

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Having conquered him and brought him under control, he bound him in Mahishmati. Then Pulastya went to Arjuna and conciliated him.

अध्याय 107

श्लोक 37

मुमोच राजा पौलस्त्यं पुलस्त्येना नुयाचितः ।तस्य बाहुसहस्रस्य बभूव ज्यातलस्वनः

mumoca rājā paulastyaṃ pulastyenā nuyācitaḥ / tasya bāhusahasrasya babhūva jyātalasvanaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Entreated by Pulastya, the king released the descendant of Pulastya. The twang of the bowstrings of his thousand arms resounded

अध्याय 107

श्लोक 38

युगान्तेंबुदवृन्दस्य स्फुटितस्याशनेरिव ।अहो मृधे महावीर्यो भार्गवस्तस्य यो ऽच्छिनत्

yugānteṃbudavṛndasya sphuṭitasyāśaneriva / aho mṛdhe mahāvīryo bhārgavastasya yo 'cchinat

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

like the thunder of massed clouds bursting at the end of an age. Ah, how mighty in battle was the Bhargava who cut him down,

अध्याय 107

श्लोक 39

मृधे सहस्रं बाहुनां हेमतालवनं यथा ।तृषितेन कदाचित्स भिक्षितश्चित्रभानुना

mṛdhe sahasraṃ bāhunāṃ hematālavanaṃ yathā / tṛṣitena kadācitsa bhikṣitaścitrabhānunā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

who in battle lopped off his thousand arms like a grove of golden palms! Once, Agni, being thirsty, begged alms of him.

अध्याय 107

श्लोक 40

सप्तद्वीपांश्चित्रभानोः प्रादद्भिक्षां विशांपतिः ।पुराणि घोषान्ग्रामांश्च पत्तनानि च सर्वशः

saptadvīpāṃścitrabhānoḥ prādadbhikṣāṃ viśāṃpatiḥ / purāṇi ghoṣāngrāmāṃśca pattanāni ca sarvaśaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The lord of the people gave Agni the seven continents as alms — cities, cattle stations, villages and towns everywhere.

अध्याय 107

श्लोक 41

जज्वाल तस्य बाणेषु चित्राभानुर्दिधक्षया ।स तस्य पुरुषेन्द्रस्य प्रतापेन महायशाः

jajvāla tasya bāṇeṣu citrābhānurdidhakṣayā / sa tasya puruṣendrasya pratāpena mahāyaśāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Agni blazed in his arrows, eager to burn; and by the might of that lord of men the glorious fire

अध्याय 107

श्लोक 42

ददाह कार्त्तवीर्यस्य शैलांश्चापि वनानि च ।स शून्यमाश्रमं सर्वं वरुणस्यात्मजस्य वै

dadāha kārttavīryasya śailāṃścāpi vanāni ca / sa śūnyamāśramaṃ sarvaṃ varuṇasyātmajasya vai

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

burned the mountains and forests of Kartavirya. That Haihaya, as fire, burned the entire empty hermitage of Varuna's son

अध्याय 107

श्लोक 43

ददाह सवनाटोपं चित्रभानुः स हैहयः ।यं लेभे वरुणः पुत्रं पुरा भास्वन्तमुत्तमम्

dadāha savanāṭopaṃ citrabhānuḥ sa haihayaḥ / yaṃ lebhe varuṇaḥ putraṃ purā bhāsvantamuttamam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

with its groves and splendour — the excellent, radiant son whom Varuna had begotten long ago,

अध्याय 107

श्लोक 44

वसिष्ठनामा स मुनिः ख्यात आपव इत्युत ।तत्रापवस्तदा क्रोधादर्जुनं शप्तवान्विभुः

vasiṣṭhanāmā sa muniḥ khyāta āpava ityuta / tatrāpavastadā krodhādarjunaṃ śaptavānvibhuḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

the sage named Vasishtha, also known as Apava. Then the mighty Apava in anger cursed Arjuna:

अध्याय 107

श्लोक 45

यस्मान्नवर्जितमिदं वनं ते मम हैहय ।तस्मात्ते दुष्करं कर्म कृतमन्यो हनिष्यति

yasmānnavarjitamidaṃ vanaṃ te mama haihaya / tasmātte duṣkaraṃ karma kṛtamanyo haniṣyati

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

"O Haihaya, since you did not spare this forest of mine, another will slay you for this dreadful deed.

अध्याय 107

श्लोक 46

अर्जुनो नाम कैन्तेयः स च राजा भविष्यति ।अर्जुनं च महावीर्यो रामः प्रहरतां वरः

arjuno nāma kainteyaḥ sa ca rājā bhaviṣyati / arjunaṃ ca mahāvīryo rāmaḥ praharatāṃ varaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

You, the king named Arjuna, son of Kritavirya — the mighty Rama, best of warriors,

अध्याय 107

श्लोक 47

छित्त्वा बाहुसहस्रं वै प्रमथ्य तरसा बली ।तपस्वी ब्राह्मणश्चैव वधिष्यति महाबलः

chittvā bāhusahasraṃ vai pramathya tarasā balī / tapasvī brāhmaṇaścaiva vadhiṣyati mahābalaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

a powerful ascetic brahmin, will forcibly cut off your thousand arms, crush you and slay you."

अध्याय 107

श्लोक 48

तस्य रामस्तदा ह्यासीन्मृत्युः शापेन धीमतः ।राज्ञा तेन वरश्चैव स्वयमेव वृतः पुरा

tasya rāmastadā hyāsīnmṛtyuḥ śāpena dhīmataḥ / rājñā tena varaścaiva svayameva vṛtaḥ purā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

So Rama became the death of that wise king through the curse; yet that king himself had formerly chosen this as a boon.

अध्याय 107

श्लोक 49

तस्य पुत्रशतं त्वासीत्पञ्च तत्र महारथाः ।कृतास्त्रा बलिनः शूरा धर्मात्मानो यशस्विनः

tasya putraśataṃ tvāsītpañca tatra mahārathāḥ / kṛtāstrā balinaḥ śūrā dharmātmāno yaśasvinaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

He had a hundred sons, of whom five were great chariot-warriors — skilled in arms, strong, heroic, righteous and famous:

अध्याय 107

श्लोक 50

शूरश्च शूरसेनश्च वृषास्यो वृष एव च ।जयध्वजो वंशकर्त्ता अवन्तिषु विशांपतिः

śūraśca śūrasenaśca vṛṣāsyo vṛṣa eva ca / jayadhvajo vaṃśakarttā avantiṣu viśāṃpatiḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Shura, Shurasena, Vrishasya and Vrisha, and Jayadhvaja, founder of a line and lord of the people in Avanti.

अध्याय 107

श्लोक 51

जयध्वजस्य पुत्रस्तु तालजङ्घः प्रतापवान् ।तस्य पुत्रशतं त्वेवं तालजङ्घा इतिश्रुतम्

jayadhvajasya putrastu tālajaṅghaḥ pratāpavān / tasya putraśataṃ tvevaṃ tālajaṅghā itiśrutam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Jayadhvaja's son was the valiant Talajangha; his hundred sons are known as the Talajanghas.

अध्याय 107

श्लोक 52

तेषां पञ्च गणाः ख्याता हैहयानां महात्मनाम् ।वीतिहोत्राश्च संजाता भोजाश्चावन्तयस्तथा

teṣāṃ pañca gaṇāḥ khyātā haihayānāṃ mahātmanām / vītihotrāśca saṃjātā bhojāścāvantayastathā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Of these high-souled Haihayas five groups are famed: the Vitihotras, the Bhojas, the Avantis,

अध्याय 107

श्लोक 53

तुण्डिकेराश्च विक्रान्तास्तालजङ्घास्तथैव च ।वीतिहोत्रसुतश्चापि अनन्तो नाम पार्थिवः

tuṇḍikerāśca vikrāntāstālajaṅghāstathaiva ca / vītihotrasutaścāpi ananto nāma pārthivaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

the valiant Tundikeras and the Talajanghas. Vitihotra's son was a king named Ananta.

अध्याय 107

श्लोक 54

दुर्जयस्तस्य पुत्रस्तु बभूवामित्रकर्शनः ।अनष्ट द्रव्यता चैव तस्य राज्ञो बभूव ह

durjayastasya putrastu babhūvāmitrakarśanaḥ / anaṣṭa dravyatā caiva tasya rājño babhūva ha

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

His son was Durjaya, destroyer of foes. That king too had the power that nothing in his realm was ever lost.

अध्याय 107

श्लोक 55

प्रभावेण महाराजः प्रजास्ताः पर्यपालयत् ।न तस्य वित्तनाशः स्यान्नष्टं प्रतिलभेच्च सः

prabhāveṇa mahārājaḥ prajāstāḥ paryapālayat / na tasya vittanāśaḥ syānnaṣṭaṃ pratilabhecca saḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

By his power the great king protected his subjects; his wealth never perished, and whatever was lost he recovered.

अध्याय 107

श्लोक 56

कार्त्तवीर्यस्य यो जन्म कथयेदिह धीमतः ।वर्द्धन्ते विभवाश्शश्वद्धर्मश्चास्य विवर्द्धते

kārttavīryasya yo janma kathayediha dhīmataḥ / varddhante vibhavāśśaśvaddharmaścāsya vivarddhate

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Whoever recounts here the birth of the wise Kartavirya — his fortunes ever increase and his dharma grows.

अध्याय 107

श्लोक 57

यथा यष्टा यथा दाता तथा स्वर्गे महीपते

yathā yaṣṭā yathā dātā tathā svarge mahīpate

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

As a sacrificer and as a giver, so is he honoured in heaven, O king.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

पिछलाअध्याय 106Book 2 - Adhyaya 68अगलाअध्याय 108Book 2 - Adhyaya 70

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।