Brahmanda Purana
130
अध्याय 130 / 156

Book 3 - Adhyaya 18

19 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ19 श्लोक

अध्याय 130

श्लोक 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने दण्डनाथाश्यामलासेनायात्रा नाम सप्तदशो ऽध्यायः अथ राजनायिका श्रिताज्वलिताङ्कुशा फणिसमानपाशभृत् ।कलनिक्वणद्वलयमैक्ष्वं धनुर्दधती प्रदीप्तकुसुमेषुपञ्चका

iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne daṇḍanāthāśyāmalāsenāyātrā nāma saptadaśo 'dhyāyaḥ atha rājanāyikā śritājvalitāṅkuśā phaṇisamānapāśabhṛt / kalanikvaṇadvalayamaikṣvaṃ dhanurdadhatī pradīptakusumeṣupañcakā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

She scattered a cascade of radiance from her person in all directions. It was more dazzlingly red than a thousand suns. Radiating the lustre ofher face in all directions, she made the sky appear as though filled with moons.

अध्याय 130

श्लोक 2

उदयत्सहत्स्रमहसा सहस्रतो ऽप्यतिपाटलं निजवपुः प्रभाझरम् ।किरती दिशासु वदनस्य कान्तिभिः सृजतीव चन्द्रमयमभ्रमण्डलम्

udayatsahatsramahasā sahasrato 'pyatipāṭalaṃ nijavapuḥ prabhājharam / kiratī diśāsu vadanasya kāntibhiḥ sṛjatīva candramayamabhramaṇḍalam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

"O Hayagrlva of great intellect, give me that elixir of life gratifying and regaling my ears through the twentyfive names ofLalita Paramesanl."

अध्याय 130

श्लोक 3

दशयोजनायतिमाता जगत्त्रयीमभिवृण्वता विशदमौक्तिकात्मना ।धवलातपत्रवलयेन भासुरा शशिमण्डलस्य सखितामुपेयुषा

daśayojanāyatimātā jagattrayīmabhivṛṇvatā viśadamauktikātmanā / dhavalātapatravalayena bhāsurā śaśimaṇḍalasya sakhitāmupeyuṣā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Resplendent with a white umbrella ten yojanas wide, made of clear pearls, covering the three worlds and rivalling the orb of the moon;

अध्याय 130

श्लोक 4

अभिवीजिता च मणिकान्तशोभिना विजयादिमुख्यपरिचारिकागणैः ।नवचन्द्रिकालहरिकान्तिकन्दलीचतुरेण चामरचतुष्टयेन च

abhivījitā ca maṇikāntaśobhinā vijayādimukhyaparicārikāgaṇaiḥ / navacandrikālaharikāntikandalīcatureṇa cāmaracatuṣṭayena ca

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

fanned by hosts of attendants led by Vijaya, shining with jewels, and by four chowries as lovely as waves of new moonlight;

अध्याय 130

श्लोक 5

शक्त्यैकराज्यपदवीमभिसूचयन्ती साम्राज्यचिह्नशतमण्डितसैन्यदेशा ।संगीतवाद्यरचनाभिरथामरीणां संस्तूयमानविभवा विशदप्रकाशा

śaktyaikarājyapadavīmabhisūcayantī sāmrājyacihnaśatamaṇḍitasainyadeśā / saṃgītavādyaracanābhirathāmarīṇāṃ saṃstūyamānavibhavā viśadaprakāśā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

proclaiming the rank of sole sovereign of the Shaktis, her army adorned with hundreds of emblems of empire, her glory praised by the music and song of the celestial women, of clear radiance —

अध्याय 130

श्लोक 6

वाचामगोचरमगोचरमेव बुद्धेरीदृक्तया न कलनीयमनन्यतुल्यम्

vācāmagocaramagocarameva buddherīdṛktayā na kalanīyamananyatulyam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

beyond the reach of speech and beyond the reach of intellect, not to be conceived as such, incomparable —

अध्याय 130

श्लोक 7

त्रैलोक्यगर्भपरिपूरितशक्तिचक्रसाम्राज्यसंपदभिमानमभिस्पृशन्ती ।आबद्धभक्तिविपुलाञ्जलिशेखराणामारादहंप्रथमिका कृतसेवनानाम्

trailokyagarbhaparipūritaśakticakrasāmrājyasaṃpadabhimānamabhispṛśantī / ābaddhabhaktivipulāñjaliśekharāṇāmārādahaṃprathamikā kṛtasevanānām

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

touching the pride of the imperial wealth of the circle of Shaktis that fills the womb of the three worlds, served from nearby by those vying to be first, with palms joined on their heads in fervent devotion;

अध्याय 130

श्लोक 8

ब्रह्मेशविष्णुवृषमुख्यसुरोत्तमानां वक्त्राणिवर्षितनुतीनि कटाक्षयन्ती ।उद्दीप्तपुष्पशरपञ्चकतः समुत्थैज्योतिर्मयं त्रिभुवनं सहसा दधाना

brahmeśaviṣṇuvṛṣamukhyasurottamānāṃ vaktrāṇivarṣitanutīni kaṭākṣayantī / uddīptapuṣpaśarapañcakataḥ samutthaijyotirmayaṃ tribhuvanaṃ sahasā dadhānā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

glancing at the faces of Brahma, Ishvara, Vishnu, Vrisha and the foremost gods pouring out praises; suddenly bearing the three worlds made of light that arose from her blazing five flower-arrows;

अध्याय 130

श्लोक 9

विद्युत्समद्युतिभिरप्सरसां समूहैर्विक्षिप्यमाणजयमङ्गललाजवर्षा ।कामेश्वरीप्रभृतिभिः कमनीयभाभिः संग्रामवेषरचनासुमनोहराभिः

vidyutsamadyutibhirapsarasāṃ samūhairvikṣipyamāṇajayamaṅgalalājavarṣā / kāmeśvarīprabhṛtibhiḥ kamanīyabhābhiḥ saṃgrāmaveṣaracanāsumanoharābhiḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

showered with victorious and auspicious parched grain by troops of Apsarases radiant as lightning, and by the lovely goddesses beginning with Kameshvari, charming in their battle attire,

अध्याय 130

श्लोक 10

दीप्तायुधद्युतितिरस्कृत भास्कराभिर्नित्याभिरङ्घ्रिसविधे समुपाक्यमाना ।श्रीचक्रनामतिलकं दशयोजनातितुङ्गध्वजोल्लिखितमेघकदंबमुच्चैः

dīptāyudhadyutitiraskṛta bhāskarābhirnityābhiraṅghrisavidhe samupākyamānā / śrīcakranāmatilakaṃ daśayojanātituṅgadhvajollikhitameghakadaṃbamuccaiḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

whose blazing weapons outshone the sun — attended at her feet by the Nitya goddesses; driving the chariot Shrichakra, marked with the tilaka, whose banner ten yojanas high scraped the clouds,

अध्याय 130

श्लोक 11

तीव्राभिरावणसुशक्तिपरंपरभिर्युक्तं रथं समरकर्मणि चालयन्ती ।प्रोद्यत्पिशङ्गरुचिभागमलांशुकेन वीतामनोहररुचिस्समरे व्यभासीत्

tīvrābhirāvaṇasuśaktiparaṃparabhiryuktaṃ rathaṃ samarakarmaṇi cālayantī / prodyatpiśaṅgarucibhāgamalāṃśukena vītāmanohararucissamare vyabhāsīt

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

joined with ranks of fierce and mighty Shaktis, driving her chariot into battle, clad in spotless garments of rising tawny hue, she shone charmingly in the battle.

अध्याय 130

श्लोक 12

पञ्चाधिकैर्विशतिनामरत्नैः प्रपञ्चपापप्रशमातिदक्षैः ।संस्तूयमाना ललिता मरुद्भिः संग्राममुद्दिश्य समुच्चचाल

pañcādhikairviśatināmaratnaiḥ prapañcapāpapraśamātidakṣaiḥ / saṃstūyamānā lalitā marudbhiḥ saṃgrāmamuddiśya samuccacāla

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Praised by the gods with twenty-five jewel-like names, exceedingly able to allay the sins of the world, Lalita set out for battle.

अध्याय 130

श्लोक 13

अगस्त्य उवाच वीजिवक्त्र महाबुद्धे पञ्चविंशतिनामभिः ।ललितापरमेशान्या देहि कर्णरसायनम्

agastya uvāca vījivaktra mahābuddhe pañcaviṃśatināmabhiḥ / lalitāparameśānyā dehi karṇarasāyanam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Agastya said: O horse-faced one of great intellect, give me the twenty-five names of Lalita, the supreme Queen, a nectar for the ears.

अध्याय 130

श्लोक 14

हयग्रीव उवाच सिंहासना श्रीललिता महाराज्ञी पराङ्कुशा ।चापिनी त्रिपुरा चैव महात्रिपुरसुन्दरी

hayagrīva uvāca siṃhāsanā śrīlalitā mahārājñī parāṅkuśā / cāpinī tripurā caiva mahātripurasundarī

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Hayagriva said: Simhasana, Shri Lalita, Maharajni, Parankusha, Chapini, Tripura, Mahatripurasundari,

अध्याय 130

श्लोक 15

सुन्दरी चक्रनाथा च साम्राजी चक्रिणी तथा ।चक्रेश्वरी महादेवी कामेशी परमेश्वरी

sundarī cakranāthā ca sāmrājī cakriṇī tathā / cakreśvarī mahādevī kāmeśī parameśvarī

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Sundari, Chakranatha, Samrajni, Chakrini, Chakreshvari, Mahadevi, Kameshi, Parameshvari,

अध्याय 130

श्लोक 16

कामराजप्रिया कामकोटिगा चक्रवर्तिनी ।महाविद्या शिवानङ्गवल्लभा सर्वपाटला

kāmarājapriyā kāmakoṭigā cakravartinī / mahāvidyā śivānaṅgavallabhā sarvapāṭalā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Kamarajapriya, Kamakotiga, Chakravartini, Mahavidya, Shivanangavallabha, Sarvapatala,

अध्याय 130

श्लोक 17

कुलनाथाम्नायनाथा सर्वाम्नायनिवासिनी ।शृङ्गारनायिका चेति पञ्चविंशतिनामभिः

kulanāthāmnāyanāthā sarvāmnāyanivāsinī / śṛṅgāranāyikā ceti pañcaviṃśatināmabhiḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Kulanatha, Amnayanatha, Sarvamnayanivasini and Shringaranayika — with these twenty-five names

अध्याय 130

श्लोक 18

स्तुवन्ति ये महाभागां ललितां परमेश्वरीम् ।ते प्राप्नुवन्ति सौभाग्यमष्टौ सिद्धीर्महद्यशः

stuvanti ye mahābhāgāṃ lalitāṃ parameśvarīm / te prāpnuvanti saubhāgyamaṣṭau siddhīrmahadyaśaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

those who praise the illustrious Lalita, the supreme Queen, obtain good fortune, the eight perfections and great fame.

अध्याय 130

श्लोक 19

इत्थं प्रचण्डसंरंभं चालयन्ती महद्बलम् ।भण्डासुरं प्रति क्रुद्धा चचाल ललितांबिका

itthaṃ pracaṇḍasaṃraṃbhaṃ cālayantī mahadbalam / bhaṇḍāsuraṃ prati kruddhā cacāla lalitāṃbikā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Thus, driving her great army with fierce eagerness, Lalitambika, enraged, advanced against Bhandasura.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।