Skandha 7, Adhyāya 24

ततः किमकरोद्राजा चाण्दालस्य गृहे गतः ।तद् ब्रूहि सूतवर्य त्वं पृच्छतः सत्वरं हि मे॥ 1 ॥

tataḥ kimakarodrājā cāṇdālasya gṛhe gataḥ | tad brūhi sūtavarya tvaṃ pṛcchataḥ satvaraṃ hi me

विश्वामित्रे गते विप्रे श्वपचो हृष्टमानसः ।विश्वामित्राय तद् द्रव्यं दत्त्वा बद्ध्वा नरेश्वरम्॥ 2 ॥

viśvāmitre gate vipre śvapaco hṛṣṭamānasaḥ | viśvāmitrāya tad dravyaṃ dattvā baddhvā nareśvaram

असत्यो यास्यसीत्युक्त्वा दण्डेनाताडयत्तदा ।दण्डप्रहारसम्भ्रान्तमतीव व्याकुलेन्द्रियम्॥ 3 ॥

asatyo yāsyasītyuktvā daṇḍenātāḍayattadā | daṇḍaprahārasambhrāntamatīva vyākulendriyam

इष्टबन्धुवियोगार्तमानीय निजपक्कणे ।निगडे स्थापयित्वा तं स्वयं सुष्वाप विज्वरः॥ 4 ॥

iṣṭabandhuviyogārtamānīya nijapakkaṇe | nigaḍe sthāpayitvā taṃ svayaṃ suṣvāpa vijvaraḥ

निगडस्थस्ततो राजा वसंश्चाण्डालपक्कणे ।अन्नपाने परित्यज्य सदा वै तदशोचयत्॥ 5 ॥

nigaḍasthastato rājā vasaṃścāṇḍālapakkaṇe | annapāne parityajya sadā vai tadaśocayat

तन्वी दीनमुखी दृष्ट्वा बालं दीनमुखं पुरः ।मां स्मरन्त्यसुखाविष्टा मोक्षयिष्यति नौ नृपः॥ 6 ॥

tanvī dīnamukhī dṛṣṭvā bālaṃ dīnamukhaṃ puraḥ | māṃ smarantyasukhāviṣṭā mokṣayiṣyati nau nṛpaḥ

उपात्तवित्तो विप्राय दत्त्वा वित्तं प्रतिश्रुतम् ।रोदमानं सुतं वीक्ष्य मां च सम्बोधयिष्यति॥ 7 ॥

upāttavitto viprāya dattvā vittaṃ pratiśrutam | rodamānaṃ sutaṃ vīkṣya māṃ ca sambodhayiṣyati

तातपार्श्वं व्रजामीति रुदन्तं बालकं पुनः ।तात तातेति भाषन्तं तथा सम्बोधयिष्यति॥ 8 ॥

tātapārśvaṃ vrajāmīti rudantaṃ bālakaṃ punaḥ | tāta tāteti bhāṣantaṃ tathā sambodhayiṣyati

न सा मां मृगशावाक्षी वेत्ति चाण्डालतां गतम् ।राज्यनाशः सुहृत्त्यागो भार्यातनयविक्रयः॥ 9 ॥

na sā māṃ mṛgaśāvākṣī vetti cāṇḍālatāṃ gatam | rājyanāśaḥ suhṛttyāgo bhāryātanayavikrayaḥ

ततश्चाण्डालता चेयमहो दुःखपरम्परा ।एवं स निवसन्नित्यं स्मरंश्च दयितां सुतम्॥ 10 ॥

tataścāṇḍālatā ceyamaho duḥkhaparamparā | evaṃ sa nivasannityaṃ smaraṃśca dayitāṃ sutam

निनाय दिवसान् राजा चतुरो विधिपीडितः ।अथाह्नि पञ्चमे तेन निगडान्मोचितो नृपः॥ 11 ॥

nināya divasān rājā caturo vidhipīḍitaḥ | athāhni pañcame tena nigaḍānmocito nṛpaḥ

चाण्डालेनानुशिष्टश्च मृतचैलापहारणे ।क्रुद्धेन परुषैर्वाक्यैर्निर्भत्स्य च पुनः पुनः॥ 12 ॥

cāṇḍālenānuśiṣṭaśca mṛtacailāpahāraṇe | kruddhena paruṣairvākyairnirbhatsya ca punaḥ punaḥ

काश्याश्च दक्षिणे भागे श्मशानं विद्यते महत् ।तद्रक्षस्व यथान्यायं न त्याज्यं तत्त्वया क्वचित्॥ 13 ॥

kāśyāśca dakṣiṇe bhāge śmaśānaṃ vidyate mahat | tadrakṣasva yathānyāyaṃ na tyājyaṃ tattvayā kvacit

इमं च जर्जरं दण्डं गृहीत्वा याहि मा चिरम् ।वीरबाहोरयं दण्ड इति घोषस्व सर्वतः॥ 14 ॥

imaṃ ca jarjaraṃ daṇḍaṃ gṛhītvā yāhi mā ciram | vīrabāhorayaṃ daṇḍa iti ghoṣasva sarvataḥ

कस्मिंश्चिदथ काले तु मृतचैलापहारकः ।हरिश्चन्द्रोऽभवद्राजा श्मशाने दद्वशानुगः॥ 15 ॥

kasmiṃścidatha kāle tu mṛtacailāpahārakaḥ | hariścandro'bhavadrājā śmaśāne dadvaśānugaḥ

चाण्डालेनानुशिष्टस्तु मृतचैलापहारिणा ।राजा तेन समादिष्टो जगाम शवमन्दिरम्॥ 16 ॥

cāṇḍālenānuśiṣṭastu mṛtacailāpahāriṇā | rājā tena samādiṣṭo jagāma śavamandiram

पुर्यास्तु दक्षिणे देशे विद्यमानं भयानकम् ।शवमाल्यसमाकीर्णं दुर्गन्धं बहुधूमकम्॥ 17 ॥

puryāstu dakṣiṇe deśe vidyamānaṃ bhayānakam | śavamālyasamākīrṇaṃ durgandhaṃ bahudhūmakam

श्मशानं घोरसन्नादं शिवाशतसमाकुलम् ।गृद्ध्रगोमायुसङ्कीर्णं श्ववृन्दपरिवारितम्॥ 18 ॥

śmaśānaṃ ghorasannādaṃ śivāśatasamākulam | gṛddhragomāyusaṅkīrṇaṃ śvavṛndaparivāritam

अस्थिसङ्घातसङ्कीर्णं महादुर्गन्धसङ्कुलम् ।अर्धदग्धशवास्यानि विकसद्दन्तपङ्क्तिभिः॥ 19 ॥

asthisaṅghātasaṅkīrṇaṃ mahādurgandhasaṅkulam | ardhadagdhaśavāsyāni vikasaddantapaṅktibhiḥ

हसन्तीवाग्निमध्यस्थकायस्यैवं व्यवस्थितिः ।नानामृतसुहृन्नादं महाकोलाहलाकुलम्॥ 20 ॥

hasantīvāgnimadhyasthakāyasyaivaṃ vyavasthitiḥ | nānāmṛtasuhṛnnādaṃ mahākolāhalākulam

हा पुत्र मित्र हा बन्धो भ्रातर्वत्स प्रियाद्य मे ।हाप्यते भागिनेयार्ह हा मातुल पितामह॥ 21 ॥

hā putra mitra hā bandho bhrātarvatsa priyādya me | hāpyate bhāgineyārha hā mātula pitāmaha

मातामह पितः पौत्र क्व गतोऽस्येहि बान्धव ।इति शब्दैः समाकीर्णं भैरवैः सर्वदेहिनाम्॥ 22 ॥

mātāmaha pitaḥ pautra kva gato'syehi bāndhava | iti śabdaiḥ samākīrṇaṃ bhairavaiḥ sarvadehinām

ज्वलन्मांसवसामेदच्छूमिति ध्वनिसङ्कुलम् ।अग्नेश्चटचटाशब्दो भैरवो यत्र जायते॥ 23 ॥

jvalanmāṃsavasāmedacchūmiti dhvanisaṅkulam | agneścaṭacaṭāśabdo bhairavo yatra jāyate

कल्पान्तसदृशाकारं श्मशानं तत्सुदारुणम् ।स राजा तत्र सम्प्राप्तो दुःखादेवमशोचत॥ 24 ॥

kalpāntasadṛśākāraṃ śmaśānaṃ tatsudāruṇam | sa rājā tatra samprāpto duḥkhādevamaśocata

हा भृत्या मन्त्रिणो यूयं क्व तद्राज्यं कुलोचितम् ।हा प्रिय पुत्र मे बाल मां त्यक्त्वा मन्दभाग्यकम्॥ 25 ॥

hā bhṛtyā mantriṇo yūyaṃ kva tadrājyaṃ kulocitam | hā priya putra me bāla māṃ tyaktvā mandabhāgyakam

ब्राह्मणस्य च कोपेन गता यूयं क्व दूरतः ।विना धर्मं मनुष्याणां जायते न शुभं क्वचित्॥ 26 ॥

brāhmaṇasya ca kopena gatā yūyaṃ kva dūrataḥ | vinā dharmaṃ manuṣyāṇāṃ jāyate na śubhaṃ kvacit

यत्नतो धारयेत्तस्मात्पुरुषो धर्ममेव हि ।इत्येवं चिन्तयंस्तत्र चाण्डालोक्तं पुनः पुनः॥ 27 ॥

yatnato dhārayettasmātpuruṣo dharmameva hi | ityevaṃ cintayaṃstatra cāṇḍāloktaṃ punaḥ punaḥ

मलेन दिग्धसर्वाङ्गः शवानां दर्शने व्रजन् ।लकुटाकारकल्पश्च धावंश्चापि ततस्ततः॥ 28 ॥

malena digdhasarvāṅgaḥ śavānāṃ darśane vrajan | lakuṭākārakalpaśca dhāvaṃścāpi tatastataḥ

अस्मिञ्छव इदं मौल्यं शतं प्राप्स्यामि चाग्रतः ।इदं मम इदं राज्ञ इदं चाण्डालकस्य च॥ 29 ॥

asmiñchava idaṃ maulyaṃ śataṃ prāpsyāmi cāgrataḥ | idaṃ mama idaṃ rājña idaṃ cāṇḍālakasya ca

इत्येवं चिन्तयन् राजा व्यवस्थां दुस्तरां गतः ।जीर्णैकपटसुग्रन्थिकृतकन्थापरिग्रहः॥ 30 ॥

ityevaṃ cintayan rājā vyavasthāṃ dustarāṃ gataḥ | jīrṇaikapaṭasugranthikṛtakanthāparigrahaḥ

चिताभस्मरजोलिप्तमुखबाहूदराङ्घ्रिकः ।नानामेदोवसामज्जालिप्तपाण्यङ्गुलिः श्वसन्॥ 31 ॥

citābhasmarajoliptamukhabāhūdarāṅghrikaḥ | nānāmedovasāmajjāliptapāṇyaṅguliḥ śvasan

नानाशवौदनकृतक्षुन्निवृत्तिपरायणः ।तदीयमाल्यसंश्लेषकृतमस्तकमण्डलः॥ 32 ॥

nānāśavaudanakṛtakṣunnivṛttiparāyaṇaḥ | tadīyamālyasaṃśleṣakṛtamastakamaṇḍalaḥ

न रात्रौ न दिवा शेते हाहेति प्रवदन्मुहुः ।एवं द्वादश मासास्तु नीता वर्षशतोपमाः॥ 33 ॥

na rātrau na divā śete hāheti pravadanmuhuḥ | evaṃ dvādaśa māsāstu nītā varṣaśatopamāḥ