Garuda Purana
140
अध्याय 140 / 317

Book 1 - Adhyaya 141

16 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ16 श्लोक

अध्याय 140

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे चन्द्रवंशवर्णनं नाम चत्वारिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १४१ हरिरुवाच ।शतानीको ह्यश्वमेधदत्तश्चाप्यधिसोमकः ।कृष्णो ऽनिरुद्धश्चाप्युष्णस्ततश्चित्ररथो नृपः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe candravaṃśavarṇanaṃ nāma catvāriṃśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 141 hariruvāca / śatānīko hyaśvamedhadattaścāpyadhisomakaḥ / kṛṣṇo 'niruddhaścāpyuṣṇastataścitraratho nṛpaḥ

हिन्दी अर्थ

इस दिन जो अशोकमञ्जरीकी आठ कलियोंका करनी चाहिए

English

Raudraivahad six sons—Rtcyu,Sthaddcyn, Kaksryii, Ki'tcyu, Jaleyu and Santateyu.

अध्याय 140

श्लोक 2

शुचिद्रथो वृष्णिमांश्च सुपेणश्च सुनीथकः ।नृचक्षुश्च मुखाबाणः मेधावी च नृपञ्जयः

śucidratho vṛṣṇimāṃśca supeṇaśca sunīthakaḥ / nṛcakṣuśca mukhābāṇaḥ medhāvī ca nṛpañjayaḥ

हिन्दी अर्थ

हे शिवप्रिय ! वसंतोद्भव ! शोकसंतप्त मैं आपका सेवन कर रहा हूँ। है अशोक! आप मुझे सहैव

English

Hastin had the son Punimidha. Ajamldha*s eldest son was Kanva whose son MedhMithi and other descendants be¬ came brahmins known as Kanvayanas.

अध्याय 140

श्लोक 3

पारिप्लवश्च मुनयो मेधावी च नृपञ्जयः ।बृहद्रथो हरिस्तिग्मो शतानीकः सुदानकः

pāriplavaśca munayo medhāvī ca nṛpañjayaḥ / bṛhadratho haristigmo śatānīkaḥ sudānakaḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माजीने पुनः कहा-आश्चविनमासमें उत्तराषाढ नक्षत्र तथा शुक्लपक्षको अष्टमीसे युक्त जो नवमी होती है, उसे महानवमी कहा जाता है। इस तिथिको स्नान-दानादि करनेसे अक्षय पुण्यकी

English

Satyadhfti's semen coming out on seeing Urv'ail the celestial damsel took shape of a son Krpa and a daughter Kfp! who married Drona and gave birth to the excellent Ajvat- thaman«

अध्याय 140

श्लोक 4

उदानो ऽह्निनरश्चैव दण्डपाणिर्निमित्तकः ।क्षेमकश्च ततः शूद्रः पिता पूर्वस्ततः सुतः

udāno 'hninaraścaiva daṇḍapāṇirnimittakaḥ / kṣemakaśca tataḥ śūdraḥ pitā pūrvastataḥ sutaḥ

हिन्दी अर्थ

प्राप्ति होती है। यदि केवल नवमी हो तो भी दुर्गाकी पूजा करनी चाहिए। भगवान् शिव आदिने इस व्रतको किया था। यह महाव्रत अत्यधिक पुण्यलाभ देनेवाला है । शत्रुपर विजय प्राप्त करनेके

English

Vasu's sons were Brhadracha, Pratyagra, Satya and others. The eldest of them Brhadratha begot Kuiagra father of fabha.

अध्याय 140

श्लोक 5

बृहद्बलास्तु कथयन्ते नृपोश्चैक्ष्वाकुवंशजाः ।बृहद्बलादुरुक्षयो वत्सव्यूहस्ततः परः

bṛhadbalāstu kathayante nṛpoścaikṣvākuvaṃśajāḥ / bṛhadbalādurukṣayo vatsavyūhastataḥ paraḥ

हिन्दी अर्थ

लिये राजाको यह व्रत करना चाहिए। उसे जप- होमके बाद कुमारियोंको भोजन कराना चाहिए। इस ब्रतमें देवीके पूजनादिक कृत्योंमें प्रयुक्त होनेवाला ' ॐ दुर्गे दुगे रक्षिणि स्वाहा’ यह मन्त्र है।

English

Brhadratha had another son named Jarasandha whose son Sahadeva begot Stmiapi father of Srutavan.

अध्याय 140

श्लोक 6

वत्सव्यूहात्ततः सूर्यः सहदेवस्तदात्मजः ।बृहदश्वो भानुरथः प्रतीच्यश्च प्रतीतकः ।मनुदेवः सुनक्षत्रः किन्नरश्चान्तरिक्षकः

vatsavyūhāttataḥ sūryaḥ sahadevastadātmajaḥ / bṛhadaśvo bhānurathaḥ pratīcyaśca pratītakaḥ / manudevaḥ sunakṣatraḥ kinnaraścāntarikṣakaḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रतीको चाहिए कि वह अष्टमी तिथिको लकड़ियोंसे देवीके लिये नौ अथवा एक भवन (मण्डप)-का निर्माण करे। उसमें देवीकी सुवर्ण या रजतमूर्ति स्थापित करे। देवीकी पूजा शूल,

English

He had many sons Bhimasena, Ugrasena, Srutasena, Aparajita, Janamejaya. etc. Jahnu's son was Suratha.

अध्याय 140

श्लोक 7

सुपर्णः कृतजिच्चैव बृहद्भ्राजश्च धार्मिकः ।कृतञ्जयो धनञ्जयः संजयः शाक्य एव च

suparṇaḥ kṛtajiccaiva bṛhadbhrājaśca dhārmikaḥ / kṛtañjayo dhanañjayaḥ saṃjayaḥ śākya eva ca

हिन्दी अर्थ

खड्ग, पुस्तक, पट अथवा मण्डलमें करनी चाहिए। अठारह हाथोंवाली दुर्गादेवी अपनी बायीं ओरके हाथोंमें कपाल, खेटक, घण्टा, दर्पण, तर्जनी, धनुष, ध्वज, डमरू और पाश धारण करती हैं।

English

His son Viduratha begot Sabhauma father of jayasena whose son was Avadhita.

अध्याय 140

श्लोक 8

शुद्धोदनो बाहुलश्च सेनजित्क्षुद्रकस्तथा ।सुमित्रः कुडवश्चातः सुमित्रान्मागधाञ्छणु

śuddhodano bāhulaśca senajitkṣudrakastathā / sumitraḥ kuḍavaścātaḥ sumitrānmāgadhāñchaṇu

हिन्दी अर्थ

उनके दाहिनी ओरके हाथोंमें शक्ति, मुद्र, शूल, वज्र, खड्ग, अंकुश, शर, चक्र और शलाका नामक आयुध रहते हैं। दुर्गदिवीके अतिरिक्त अन्य देवियोंकी जो प्रतिमाएँ होती हैं, उनके सोलह हाथ माने गये

English

His son Ayutkyu begot Akrodhana, father of Atithi whose son was ka.

अध्याय 140

श्लोक 9

जरासन्धः सहदेवः सोमापिश्च श्रुतश्रवाः ।अयुतायुर्निरमित्रः सुक्षत्रो बहुकर्मकः

jarāsandhaḥ sahadevaḥ somāpiśca śrutaśravāḥ / ayutāyurniramitraḥ sukṣatro bahukarmakaḥ

हिन्दी अर्थ

हैं। अञ्जन और डमरू उनके हाथोंमें नहीं रहता। रुद्रचण्डा, प्रचण्डा, चण्डोग्रा, चण्डनायिका, -चण्डा, चण्डवती, चण्डरूपा तथा अतिचण्डिका--

English

His son Bhimnsena begot Dilxpa> father of Prailpa whose son was Devapi.

अध्याय 140

श्लोक 10

श्रुतञ्जयः सेनजिच्च भूरिश्चैव शुचिस्तथा ।क्षेम्यश्च सुव्रतो धर्मः श्मश्रुलो दृढसेनकः

śrutañjayaḥ senajicca bhūriścaiva śucistathā / kṣemyaśca suvrato dharmaḥ śmaśrulo dṛḍhasenakaḥ

हिन्दी अर्थ

इन आठ देवियोंके अतिरिक्त नवीं देवी उग्रचण्डा हैं । ये उग्रचण्डादेबी अन्य आठ देवियोंके बीच प्रज्वलित अग्निको प्रभाके समान सुशोभित होती हैं । रुद्रचण्डाका वर्ण रोचनाके समान, प्रचण्डाका

English

The five brothers married Draupadi and begot of her respectively Prativindhya» Srutasoma» Srutakirti, Satanika and Srutakarman.

अध्याय 140

श्लोक 11

सुमतिः सुबलो नीतो सत्यजिद्विश्वजित्तथा ।इषुञ्जयश्च इत्येते नृपा बार्हद्रथाः स्मृताः

sumatiḥ subalo nīto satyajidviśvajittathā / iṣuñjayaśca ityete nṛpā bārhadrathāḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

अरुण, चण्डोग्राका कृष्ण, चण्डनायिकाका नील, चण्डाका धूम्र, चण्डवतीका शुक्ल, चण्डरूपाका पीत, अतिचण्डिकाका वर्ण पाण्डुर और उग्रचण्डाका वर्ण अग्निको ज्चालाके समान है। देवी उग्रचण्डा

English

The five brothers married Draupadi and begot of her respectively Prativindhya» Srutasoma» Srutakirti, Satanika and Srutakarman.

अध्याय 140

श्लोक 12

अधर्मिष्ठाश्च शूद्राश्च भविष्यन्ति नृपास्ततः ।स्वर्गादिकृद्धि भगवान्साक्षान्नारायणो ऽव्ययः

adharmiṣṭhāśca śūdrāśca bhaviṣyanti nṛpāstataḥ / svargādikṛddhi bhagavānsākṣānnārāyaṇo 'vyayaḥ

हिन्दी अर्थ

सिंहपर स्थित रहती हैं । इनके आगे हाथमें खड्ग लिये हुए महिषासुर स्थित रहता है। देवी अपने एक हाथसे उस महिषासुरका (मुण्डयुक्त) कच (केश) पकड़े हुई स्थित रहती हैं।

English

The five brothers married Draupadi and begot of her respectively Prativindhya» Srutasoma» Srutakirti, Satanika and Srutakarman.

अध्याय 140

श्लोक 13

नैमित्तिकः प्राकृतिकस्तथैवात्यन्तिको लयः ।याति भूः प्रलयं चाप्सु ह्यापस्तेजसि पावकः

naimittikaḥ prākṛtikastathaivātyantiko layaḥ / yāti bhūḥ pralayaṃ cāpsu hyāpastejasi pāvakaḥ

हिन्दी अर्थ

इन भगवती उग्रचण्डाके दशाक्षरी विद्या-मन्त्र ( ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा ')-का जप करके मनुष्य किसी भी बाधासे बाधित नहीं होता। पंद्रह अंगुलवाले खड्ग तथा त्रिशूलके साथ ही देवीकी

English

The five brothers married Draupadi and begot of her respectively Prativindhya» Srutasoma» Srutakirti, Satanika and Srutakarman.

अध्याय 140

श्लोक 14

वायौ वायुश्च वियति त्वाकाशौ यात्यहङ्कृतौ ।अहं बुद्धौ मतिर्जोवे जीवो ऽव्यक्ते तदात्मनि

vāyau vāyuśca viyati tvākāśau yātyahaṅkṛtau / ahaṃ buddhau matirjove jīvo 'vyakte tadātmani

हिन्दी अर्थ

उग्र शक्तियों-पूतना, पापराक्षसी, चरकी तथा विदारिकाको भी नैऋत्य आदि कोणोंमें यथाविधि पूजा करनी चाहिए।

English

The five brothers married Draupadi and begot of her respectively Prativindhya» Srutasoma» Srutakirti, Satanika and Srutakarman.

अध्याय 140

श्लोक 15

आत्मा परेश्वरो विष्णुरेको नारायणो नरः ।अविनाश्यपरं सर्वं जगत्स्वर्गादि नाशि हि

ātmā pareśvaro viṣṇureko nārāyaṇo naraḥ / avināśyaparaṃ sarvaṃ jagatsvargādi nāśi hi

हिन्दी अर्थ

राजाओंको शत्रु आदिपर विजय प्राप्त करनेके लिये विविध मन्त्रोंसे इस महानवमीको देवीकी विशेष पूजा करनी चाहिए। ब्रह्माणी, माहेशी, कौमारी, वैष्णवी, वाराही आदि मातृकाओंको

English

The five brothers married Draupadi and begot of her respectively Prativindhya» Srutasoma» Srutakirti, Satanika and Srutakarman.

अध्याय 140

श्लोक 16

नृपादयो गता नाशमतः पापं विवर्जयेत् ।धर्मं कुर्यात्स्थिरं येन पापं हित्वा हरिं व्रजेत्

nṛpādayo gatā nāśamataḥ pāpaṃ vivarjayet / dharmaṃ kuryātsthiraṃ yena pāpaṃ hitvā hariṃ vrajet

हिन्दी अर्थ

दूधसे स्नपन आदि कराकर देवीकी रथयात्रा निकालनी चाहिए, इससे उन्हें विजय तथा राज्य आदिकी प्राप्ति होती है।

English

The five brothers married Draupadi and begot of her respectively Prativindhya» Srutasoma» Srutakirti, Satanika and Srutakarman.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।