Garuda Purana
198
अध्याय 198 / 317

Book 1 - Adhyaya 199

35 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ35 श्लोक

अध्याय 198

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे अष्टनवत्यधिकशततमोध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १९९ भैरव उवाच ।अथ चूडामणिं वक्ष्ये शुभाशुभविशुद्धये ।सूर्यं देवीं गणं सोम स्मृत्वा तु विलिखेन्नरः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe aṣṭanavatyadhikaśatatamodhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 199 bhairava uvāca / atha cūḍāmaṇiṃ vakṣye śubhāśubhaviśuddhaye / sūryaṃ devīṃ gaṇaṃ soma smṛtvā tu vilikhennaraḥ

हिन्दी अर्थ

नमक और घृतका मिश्रित लेप लगानेसे भी वह है हर! नमक और घृतसे युक्त घृतकुमारीके विष दूर हो जाता है। है महादेव! शिरीषके बीजोंको पत्तेका लेप करनेसे घोडेके शरीरको खुजली दस गरम दूधमें घिसकर उसका लेप लगानेसे कुत्तेका दिनमें दूर हो जाती है । (अध्याय १९१)

English

I shall explain the Tripura Vidya, (otherwise known as) Nityaklinna, that accords worldy enjoyment as well as salva* tion.

अध्याय 198

श्लोक 2

त्रिरेखा गोमूर्त्रिकाभा अथवा प्रश्रवाक्यतः ।दिशस्थानप्रसूतो वा ध्वजादीन्गणयेत्क्रमात्

trirekhā gomūrtrikābhā athavā praśravākyataḥ / diśasthānaprasūto vā dhvajādīngaṇayetkramāt

हिन्दी अर्थ

विविध स्नेह-पाकोंद्वारा रोगोंका उपचार, स्मरण तथा मेधाशक्तिवर्धक ब्राह्मी-घृतादिके निर्माणकी विधि

English

In the east obeisance to Kamarupa AsitAhga Bhairava. Obeisance to Brahmi!. In the south obeisance to Kanda. Invocation to Rurubhairava and Mahcivan.

अध्याय 198

श्लोक 3

ध्वजो धूमो ऽथ सिंहश्च श्वा वृषः खरदन्तिनौ ।ध्वाङ्क्षश्च अष्टमो ज्ञेयो नाम मन्त्रैश्च तान्न्यसेत्

dhvajo dhūmo 'tha siṃhaśca śvā vṛṣaḥ kharadantinau / dhvāṅkṣaśca aṣṭamo jñeyo nāma mantraiśca tānnyaset

हिन्दी अर्थ

श्रीहरिने कहा--हे हर! चित्रक आठ भाग, (अनन्तमूल), पर्णी (शालपर्णी), गुडूची,

English

Similarly, in the west obdsance to Can<;la, to KaumarT» In the north obeisance to Ulka and Krodha (anger), obeisance to Vaiovi.

अध्याय 198

श्लोक 4

ध्वजस्थाने ध्वजं दृष्ट्वा राज्यचिन्ताधनादिकम् ।ध्वजस्थाने स्थितो धूम्रो धातुचिन्ता च लाभकृत्

dhvajasthāne dhvajaṃ dṛṣṭvā rājyacintādhanādikam / dhvajasthāne sthito dhūmro dhātucintā ca lābhakṛt

हिन्दी अर्थ

शूरण (सूरन) सोलह भाग, सोंठ चार भाग, काली

English

In the south east obeisance to Aghora, to Unmatta* bhairava, to V&rihi. In the south west obeisance to S&ra, to Kapalin, to Bhairava, to Mahendil.

अध्याय 198

श्लोक 5

ध्वजस्थाने स्थिते सिंहे धनलाभादिकं भवेत् ।स्थिते शुनिध्वजस्थाने दासीचिन्तासुखादिकम्

dhvajasthāne sthite siṃhe dhanalābhādikaṃ bhavet / sthite śunidhvajasthāne dāsīcintāsukhādikam

हिन्दी अर्थ

लेकर इनके दुगुने गुड़के साथ मोदक बनाना चाहिए। इसके सेवनसे अजीर्ण, पाण्डु, कामला, अतिसार, मन्दाग्नि और प्लीहा नामक रोगोंको दूर किया जा सकता है।

English

In the north west obeisance to J&Iandhara, to Bhisana, to Bhairava to C&mun4&. In the north-east obeisance to Vatuka. Sarhhara and Canika are to be worshipped.

अध्याय 198

श्लोक 6

ध्वजस्थाने वृषं दृष्ट्वा स्थानचिन्ता च लाभकम् ।ध्वजस्थाने खरं दृष्ट्वा दुः खक्लेशादिकं भवेत्

dhvajasthāne vṛṣaṃ dṛṣṭvā sthānacintā ca lābhakam / dhvajasthāne kharaṃ dṛṣṭvā duḥ khakleśādikaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

कण्टकारी, बला, अतिबला, रास्ना (सर्पसुगन्धा),

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 7

ध्वजस्थाने गजं दृष्ट्वा स्थानचिन्ताजयादिकम् ।ध्वजस्थाने तथा ध्वाङ्क्षे क्लेशचिन्ता धनक्षयः

dhvajasthāne gajaṃ dṛṣṭvā sthānacintājayādikam / dhvajasthāne tathā dhvāṅkṣe kleśacintā dhanakṣayaḥ

हिन्दी अर्थ

कपिकच्छुका (केवाँच) नामक इन औषधियोंको दस-दस पलको मात्रामें एकत्र करके शुद्ध जलमें पकाना चाहिए । जब उस जलका चौथाई भाग शेष रह जाय तो उससे तेलको सिद्ध करे। यदि

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 8

धूम्रस्थाने ध्वजं दृष्ट्वा पूर्वं दुः खं ततो धनम् ।धूम्रे धूम्रं तथा दृष्ट्वा कलिदुः खादिकं भवेत्

dhūmrasthāne dhvajaṃ dṛṣṭvā pūrvaṃ duḥ khaṃ tato dhanam / dhūmre dhūmraṃ tathā dṛṣṭvā kaliduḥ khādikaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

बकरीका दूध अथवा गौका दूध हो तो उसको उस तैलपाकमें चौगुना मिलाकर तेलकी मात्राके समान शतावरी और सेंधा नमक भी मिलाये। इस प्रकार तैलपाकको सिद्ध करनेके पश्चात् उस तेलमें शतपुष्पा

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 9

धूम्रस्थाने स्थिते सिंहे मनश्चिन्ताधनादिकम् ।धूम्रस्थाने शुनि स्थिते जयलाभादिकं भवेत्

dhūmrasthāne sthite siṃhe manaścintādhanādikam / dhūmrasthāne śuni sthite jayalābhādikaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

(सोया), देवदारु, बला, पर्णी, वचा (वच), अगुरु, कुष्ठ (कूट), जटामांसी, सेंधा नमक और पुनर्नवा एक-एक पल पीसकर मिलाना चाहिए। इस तेलका प्रयोग पीने, नस्य लेने तथा शरीरमें

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 10

धूम्रस्थाने वृषं दृष्ट्वा नारीगो ऽश्वधनादिकम् ।धूम्रस्थाने खरं दृष्ट्वा व्याधिश्चापि धनक्षयः

dhūmrasthāne vṛṣaṃ dṛṣṭvā nārīgo 'śvadhanādikam / dhūmrasthāne kharaṃ dṛṣṭvā vyādhiścāpi dhanakṣayaḥ

हिन्दी अर्थ

मर्दनके काममें करना चाहिए। इसके प्रयोगसे

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 11

धूम्रस्थाने गजे दृष्टे राज्यलाभजयादिकम् ।धूम्रस्थाने स्थिते ध्वाङ्क्षे धनराज्यविनाशनम्

dhūmrasthāne gaje dṛṣṭe rājyalābhajayādikam / dhūmrasthāne sthite dhvāṅkṣe dhanarājyavināśanam

हिन्दी अर्थ

और वातरक्त नामक रोग दूर हो जाते हैं तथा शरीर शोभा-सम्पन्न हो जाता है। है हर! इस तेलके प्रयोगसे खच्चरी भी गर्भ-धारण कर सकती है, स्त्रीके विषयमें तो कहना ही क्या? घोडा, हाथी

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 12

सिंहस्थाने ध्वजं दृष्ट्वा राज्यलाभादि निर्दिशेत् ।सिंहस्थाने स्थिते धूम्रे कन्याप्राप्तिर्धनादिकम्

siṃhasthāne dhvajaṃ dṛṣṭvā rājyalābhādi nirdiśet / siṃhasthāne sthite dhūmre kanyāprāptirdhanādikam

हिन्दी अर्थ

और मनुष्योंमें वात-दोष होनेपर इस तेलका प्रयोग करना चाहिए । इतना ही नहीं सभी वात-विकारसे ग्रस्त प्राणियोंके लिये इसका प्रयोग लाभप्रद है।

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 13

सिंहस्थाने स्थिते सिंहे जयो मित्रसमागमः ।कौलेयके सिंहगते स्त्रीचिन्ता ग्रामलाभकम्

siṃhasthāne sthite siṃhe jayo mitrasamāgamaḥ / kauleyake siṃhagate strīcintā grāmalābhakam

हिन्दी अर्थ

(सोंठ)-के द्वारा सरसोंका तेल सिद्ध करना चाहिए। इस तेलको कानमें डालनेसे कर्णशूल शान्त हो जाता है। सूखी मूली तथा सोंठका क्षार, हींग और हलदीका चूर्ण समभागमें लेकर उसके चौगुने मद्रेके साथ

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 14

सिंह स्थाने वृषं दृष्ट्वा गृहक्षेत्रार्थलाभकम् ।सिंहस्थाने गजं दृष्ट्वा ग्रामस्वामित्वमेव च

siṃha sthāne vṛṣaṃ dṛṣṭvā gṛhakṣetrārthalābhakam / siṃhasthāne gajaṃ dṛṣṭvā grāmasvāmitvameva ca

हिन्दी अर्थ

पूर्ववर्णित सरसोंके तेलमें पकाना चाहिए। इस तेलको कानोंमें डालनेसे उनके अंदर उत्पन्न बहरापन, शूल, मवादका स्राव और कृमिदोष विनष्ट हो जाता है। सूखी मूली और सोंठका क्षार तथा हींग,

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 15

सिंहस्थाने गजं दृष्ट्वा आरोग्यायुः सुखादिकम् ।सिंहस्थानेस्थिते ध्वाङ्क्षे कन्याधान्यगुणादिकम्

siṃhasthāne gajaṃ dṛṣṭvā ārogyāyuḥ sukhādikam / siṃhasthānesthite dhvāṅkṣe kanyādhānyaguṇādikam

हिन्दी अर्थ

रसाञ्जन, काला नमक, यवक्षार, समुद्रफेन, सेंधा

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 16

शुनः स्थाने ध्वजं दृष्ट्वा स्थानचिन्तासुखादिकम् ।शुनः स्थाने स्थिते धूम्रे कलहं कार्यनाशनम्

śunaḥ sthāne dhvajaṃ dṛṣṭvā sthānacintāsukhādikam / śunaḥ sthāne sthite dhūmre kalahaṃ kāryanāśanam

हिन्दी अर्थ

शुक्तिभस्म, बिजौरा नीबूका रस और केलेका रस लेकर इन्हींसे सरसोंका तेल सिद्ध करना चाहिए। यह सिद्ध तेल कर्णशूल दूर करनेका अत्युत्तम उपाय है। है हर! कानमें इसको डालनेसे बहरापन,

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 17

शुनः स्थान स्थिते सिंहे कार्यासिद्धिर्भविष्यति ।स्थिते शुनि शुनः स्थाने धननाशो भविष्यति

śunaḥ sthāna sthite siṃhe kāryāsiddhirbhaviṣyati / sthite śuni śunaḥ sthāne dhananāśo bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

कर्णनाद, पीबस्राव तथा कृमिदोष सद्य: विनष्ट हो जाता है। इसका नाम क्षारतैल है । इस तेलसे मुख तथा दाँतोंकी गंदगी भी दूर हो जाती है। चन्दन, कुंकुम, जटामांसी, कर्पूर, चमेलीकी

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 18

शुनः स्थाने वृषं दृष्ट्वा रोगी रोगाद्वि मुच्यते ।शुनः स्थाने खरं दृष्ट्वा कलहस्य भयं भवेत्

śunaḥ sthāne vṛṣaṃ dṛṣṭvā rogī rogādvi mucyate / śunaḥ sthāne kharaṃ dṛṣṭvā kalahasya bhayaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

पत्ती, चमेलीका फूल, कंकोल, सुपारी, लौंग,

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 19

शुनः स्थाने गजं दृष्ट्वा पुत्रभार्यासमागमः ।श्वस्थाने च स्थिते ध्वाङ्क्षे पीडास्यात्कुलनाशनम्

śunaḥ sthāne gajaṃ dṛṣṭvā putrabhāryāsamāgamaḥ / śvasthāne ca sthite dhvāṅkṣe pīḍāsyātkulanāśanam

हिन्दी अर्थ

बला, मेंहदी, सरल, सप्तपर्णी, लाक्षा, आँवला और रक्त कमल-इन औषधियोंको एकत्रकर

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 20

वृषस्थाने ध्वजं दृष्ट्वा राजपूजासुखादिकम् ।वृषस्थाने स्थिते धूम्रे राजपूजासुखादिकम्

vṛṣasthāne dhvajaṃ dṛṣṭvā rājapūjāsukhādikam / vṛṣasthāne sthite dhūmre rājapūjāsukhādikam

हिन्दी अर्थ

इनसे तेल सिद्ध करना चाहिए। यह पसीनेके कारण शरीरमें उत्पन्न होनेवाले मल, दुर्गन्ध तथा खुजली और कुष्ठको दूर करनेवाला श्रेष्ठतम औषध है। है रुद्र! इस तेलका प्रयोग करनेसे पुरुष

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 21

वृषस्थाने स्थिते सिंहे सौभाग्यञ्च धनादिकम् ।स्थिते शुनि वृषस्थाने बलश्रीकाम ईरितः

vṛṣasthāne sthite siṃhe saubhāgyañca dhanādikam / sthite śuni vṛṣasthāne balaśrīkāma īritaḥ

हिन्दी अर्थ

अधिक पुरुषत्व-सम्पन्न हो जाता है और वंध्या स्त्री भी पुत्र प्राप्त कर सकती है।

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 22

वृषस्थाने वृषं दृष्ट्वा कीर्तितुष्टिसुखादिकम् ।वृषस्थाने खरं दृष्ट्वा महालाभादिकं भवेत्

vṛṣasthāne vṛṣaṃ dṛṣṭvā kīrtituṣṭisukhādikam / vṛṣasthāne kharaṃ dṛṣṭvā mahālābhādikaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

त्रिकटु, जीरा, काला नमक, विडंग, पिप्पलीमूल

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 23

वृषस्थाने गजं दृष्ट्वा स्त्रीगजादिसमागमः ।वृषस्थाने स्थिते ध्वाङ्क्षे स्थानमानसमागमः

vṛṣasthāne gajaṃ dṛṣṭvā strīgajādisamāgamaḥ / vṛṣasthāne sthite dhvāṅkṣe sthānamānasamāgamaḥ

हिन्दी अर्थ

आठ प्रस्थ जलसे युक्त एक प्रस्थ घृतका शोधन किया जाय तो यह सिद्ध घृत अर्श, गुल्म तथा शोथ रोगोंका विनाश करता है और जठराग्निको उद्दीप्त करता है।

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 24

खरस्थाने ध्वजं दृष्ट्वा रोगशोकादिकं भवेत् ।खरस्थाने स्थिते धूम्रे तस्करादिभयं भवेत्

kharasthāne dhvajaṃ dṛṣṭvā rogaśokādikaṃ bhavet / kharasthāne sthite dhūmre taskarādibhayaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

काली मिर्च, निशोत, कूट, हरिताल, मैनसिल, देवदारु, हल्दी, दारुहल्दी, जटामांसी, रक्तचन्दन,

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 25

खरस्थाने स्थिते सिंहे पूजाश्रीविजयादिकम् ।स्थिते शुनिखरस्थाने सन्तापधननाशनम्

kharasthāne sthite siṃhe pūjāśrīvijayādikam / sthite śunikharasthāne santāpadhananāśanam

हिन्दी अर्थ

गोबरका रस एकत्रकर-इन औषधियोंकी मात्रा एक-एक कर्ष अर्थात् दो-दो तोला हो, किंतु जो औषधियाँ विषैली हैं, उनकी मात्रा आधा पल अपेक्षित है-इन सभी औषधियोंके द्वारा आठ

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 26

खरस्थाने वृषं दृष्ट्वा सुखं प्रियसमागमः ।खरस्थाने खरं दृष्ट्वा दुः खीपीडादि निर्दिशेत्

kharasthāne vṛṣaṃ dṛṣṭvā sukhaṃ priyasamāgamaḥ / kharasthāne kharaṃ dṛṣṭvā duḥ khīpīḍādi nirdiśet

हिन्दी अर्थ

प्रस्थ गोमूत्रके साथ एक प्रस्थ सरसोंका तेल मिट्टीके पात्र अथवा लौहपात्रमें भरकर मन्द-मन्द आँचपर पकाये। जब यह सिद्ध हो जाय तो इस तेलके अभ्यङ्गसे पामा, विचर्चिका, दद्रु, विस्फोटक

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 27

खरस्थाने गजं दृष्ट्वा सुखपुत्त्रादिकं भवेत् ।खरस्थाने स्थिते ध्वाङ्क्षे कलहो व्याधिरेव च

kharasthāne gajaṃ dṛṣṭvā sukhaputtrādikaṃ bhavet / kharasthāne sthite dhvāṅkṣe kalaho vyādhireva ca

हिन्दी अर्थ

आदि रोग नष्ट हो जाते हैं और रुग्ण स्थानोंपर शुद्ध एवं कोमल त्वचा आ जाती है । अत्यधिक मात्रामें पहलेसे फैले हुए पुराने श्वेत कुष्ठको भी इस तेलके प्रयोगसे नष्ट किया जा सकता है।

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 28

गजस्थाने ध्वजं दृष्ट्वा स्त्रीजयश्रीसुखादिकम् ।गजस्थानेस्थिते धूम्रे धनधान्यसमागमः

gajasthāne dhvajaṃ dṛṣṭvā strījayaśrīsukhādikam / gajasthānesthite dhūmre dhanadhānyasamāgamaḥ

हिन्दी अर्थ

हे शिव! परवलकी पत्ती, कटुकी, मंजीठ, अनन्तमूल, हल्दी, चमेलीकी पत्ती, शमीकी पत्ती, नीमको पत्ती और मुलेठीके क्वाथसे सिद्ध घृतका लेप करनेसे व्रण पीड़ारहित हो जाता है और

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 29

गजस्थाने स्थिते सिंहे जयसिद्धिसमागमः ।स्थिते शुनि गजस्थाने आरोग्यं सुखसम्पदः

gajasthāne sthite siṃhe jayasiddhisamāgamaḥ / sthite śuni gajasthāne ārogyaṃ sukhasampadaḥ

हिन्दी अर्थ

उसका बहना भी बंद हो जाता है।

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 30

गजस्थाने वृषं दृष्ट्वा राजमानधनादिकम् ।गजस्थाने खरं दृष्ट्वा पूर्वं दुः खं ततः सुखम्

gajasthāne vṛṣaṃ dṛṣṭvā rājamānadhanādikam / gajasthāne kharaṃ dṛṣṭvā pūrvaṃ duḥ khaṃ tataḥ sukham

हिन्दी अर्थ

शंखपुष्पी, वचा, सोमलता, ब्राह्मी, काला नमक, हरीतकी, गुडूची, जंगली अड्सा और वकुची नामक औषधियोंको समानरूपसे एक- एक अक्ष (पल)-की मात्रामें एकत्र करके उनसे

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 31

गजस्थाने गजं दृष्ट्वा क्षेत्रधान्यसुखादिकम् ।गजस्थानेस्थिते ध्वाङ्क्षे धनधान्यसमागमः

gajasthāne gajaṃ dṛṣṭvā kṣetradhānyasukhādikam / gajasthānesthite dhvāṅkṣe dhanadhānyasamāgamaḥ

हिन्दी अर्थ

एक प्रस्थ घृतको यथाविधि सिद्ध करना चाहिए, साथ ही कण्टकारीका रस एक प्रस्थ तथा गोदुग्ध भी एक प्रस्थ मिलाना चाहिए । इस घृतपाकका नाम ब्राह्मीघृत है। यह स्मृति और

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 32

ध्वाङ्क्षस्थाने ध्वजं दृष्ट्वा कार्यनाशो भविष्यति ।ध्वाङ्क्षस्थाने स्थिते धूम्रे कलिदुः खं गमिष्यति

dhvāṅkṣasthāne dhvajaṃ dṛṣṭvā kāryanāśo bhaviṣyati / dhvāṅkṣasthāne sthite dhūmre kaliduḥ khaṃ gamiṣyati

हिन्दी अर्थ

मेधाशक्तिको बढानेवाला है ।

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 33

ध्वाङ्क्षस्थाने स्थिते सिंहे विग्रहो दुः खमेव च ।ध्वाङ्क्षस्थाने स्थिते श्वाने गृहभङ्गभयादिकम्

dhvāṅkṣasthāne sthite siṃhe vigraho duḥ khameva ca / dhvāṅkṣasthāne sthite śvāne gṛhabhaṅgabhayādikam

हिन्दी अर्थ

पिप्पली, मधु तथा सेंधा नमक सात रात सेवन करनेसे मनुष्य किन्नरोंके समान मधुर गीत गानेवाला

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 34

ध्वाङ्क्षस्थाने वृषं दृष्ट्वा स्थानभ्रंशभयादिकम् ।ध्वाङ्क्षस्थाने खरं दृष्ट्वा धननाशपराजयौ

dhvāṅkṣasthāne vṛṣaṃ dṛṣṭvā sthānabhraṃśabhayādikam / dhvāṅkṣasthāne kharaṃ dṛṣṭvā dhananāśaparājayau

हिन्दी अर्थ

समान भागमें गृहीत अपामार्ग, गुडूची, वचा, कूट, शतावरी, शंखपुष्पी, हरीतकी और विडंगके चूर्णको समान भाग घृतके साथ सेवन करनेसे मात्र तीन दिनमें यह मनुष्यको एक सौ आठ ग्रन्थोंको

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

अध्याय 198

श्लोक 35

ध्वाङ्क्षस्थाने गजं दृष्ट्वा धनकीर्त्यादिकं भवेत् ।ध्वाङ्क्षस्थाने स्थिते ध्वाङ्क्षे विदेशगमनादिकम्

dhvāṅkṣasthāne gajaṃ dṛṣṭvā dhanakīrtyādikaṃ bhavet / dhvāṅkṣasthāne sthite dhvāṅkṣe videśagamanādikam

हिन्दी अर्थ

कण्ठस्थ करनेकी क्षमतावाला बना देता है। जल, दूध या घृतके साथ एक मासपर्यन्त सेवन की गयी बचा तो मनुष्यको श्रुतिधारक विद्वान् बना देती है। चन्द्रग्रहण या सूर्यग्रहणके अवसरपर दूधके साथ

English

The eternal Tripura worshipped in the JvalamukhT order removes all ailments. I shall explain the Jvalamukht order. She is to be worshipped at the centre. She is auspicious.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।