Garuda Purana
295
अध्याय 295 / 317

Book 3 - Adhyaya 7

74 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ74 श्लोक

अध्याय 295

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे श्रीकृष्णगरुडसंवादे उत्तर- तृतीयांशे ब्रह्मकाण्डे तत्त्वाभिमानितत्तद्देवताकृतविष्णुस्तुतितत्तद्देवतातारतम्यनिरूपणं नाम षष्ठो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ७ श्रीकृष्ण उवाच ।पार्वत्यानन्तरोत्पन्न इन्द्रो वचनमब्रवीत् ।इन्द्र उवाच ।तव स्वरूपं हृदि संविजानन् समुत्सुकः स्यात्स्तवने यस्तु मूढः ।अजानतः स्तवनं देवदेव तदेवाहुर्हेलनं चक्रपाणे

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde uttara- tṛtīyāṃśe brahmakāṇḍe tattvābhimānitattaddevatākṛtaviṣṇustutitattaddevatātāratamyanirūpaṇaṃ nāma ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 7 śrīkṛṣṇa uvāca / pārvatyānantarotpanna indro vacanamabravīt / indra uvāca / tava svarūpaṃ hṛdi saṃvijānan samutsukaḥ syātstavane yastu mūḍhaḥ / ajānataḥ stavanaṃ devadeva tadevāhurhelanaṃ cakrapāṇe

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

But even the recital of your name confers merit to the reciter.

अध्याय 295

श्लोक 2

तथापि तद्वै तव नाम पूर्वं भवेत्तदा पुण्यकरं भवेदिति ।रुद्रादि कानां स्तवने नास्ति शक्तिस्तदा वक्तव्यं मम नास्तीति किं वा

tathāpi tadvai tava nāma pūrvaṃ bhavettadā puṇyakaraṃ bhavediti / rudrādi kānāṃ stavane nāsti śaktistadā vaktavyaṃ mama nāstīti kiṃ vā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I am inferior to Rudra in virtue by ten marks. Lord Kama is equal to me in knowledge and strength (Neither Kama nor any other god can praise you sufficiently).

अध्याय 295

श्लोक 3

गुणांशतो दशभी रुद्रतो वै सदा न्यूनो मत्समः कामदेवः ।ज्ञाने बले समता सर्वदास्ति तथाः कामः किं च दूतः सदैव

guṇāṃśato daśabhī rudrato vai sadā nyūno matsamaḥ kāmadevaḥ / jñāne bale samatā sarvadāsti tathāḥ kāmaḥ kiṃ ca dūtaḥ sadaiva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Having praised the lord, the god of gods stood motionless with palms joined in reverence and forehead lowered in humility.

अध्याय 295

श्लोक 4

एवं स्तुत्वा देवदेवो हरिं च तूष्णीं स्थितः प्राञ्जलिर्नम्रभूर्धा ।तदनन्तरजो ब्रह्मा अहङ्कारिक ऊचिवान्

evaṃ stutvā devadevo hariṃ ca tūṣṇīṃ sthitaḥ prāñjalirnamrabhūrdhā / tadanantarajo brahmā ahaṅkārika ūcivān

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"Homage to the lord abounding in qualities. Homage to the lord, the image of knowledge. Homage to the lord.

अध्याय 295

श्लोक 5

अहङ्कारिक उवाच ।नमस्ते गणपूर्णाय नमस्ते ज्ञानमूर्तये ।नमो ऽज्ञानविदूराय ब्रह्मणेनं तमूर्तये

ahaṅkārika uvāca / namaste gaṇapūrṇāya namaste jñānamūrtaye / namo 'jñānavidūrāya brahmaṇenaṃ tamūrtaye

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I am inferior to Indra in merits by ten degrees. O inscrutable one, I do not ever know yoU. O lord of the universe, you should protect me, O Visnu, grant me divine abode."

अध्याय 295

श्लोक 6

इन्द्रादहं दशगुणैः सर्वदा न्यून उक्तो न जनि त्वां सर्वदा ह्यप्रमेय ।तथापि मां पाहि जगद्गुरो त्वं दत्त्वा दिव्यं ह्यायतनं च विष्णो

indrādahaṃ daśaguṇaiḥ sarvadā nyūna ukto na jani tvāṃ sarvadā hyaprameya / tathāpi māṃ pāhi jagadguro tvaṃ dattvā divyaṃ hyāyatanaṃ ca viṣṇo

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The self-centered Brahma praised Hari in this manner and was silent.

अध्याय 295

श्लोक 7

आहङ्कारिक एवं तु स्तुत्वा तूष्णींबभूव ह ।तदनन्तरजा स्तोतुं शची वचनमब्रवीत्

āhaṅkārika evaṃ tu stutvā tūṣṇīṃbabhūva ha / tadanantarajā stotuṃ śacī vacanamabravīt

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"Incessantly I dwell upon your lotus-feet that bear the marks of thunderbolt, goad, banner and lotus. O lord, I think upon the dust of your lotus-feet which even the wise people cannot carry by their mind.

अध्याय 295

श्लोक 8

शच्युवाच ।संचिन्तयामि अनिशं तव पादपद्मं वज्राङ्कुशध्वजसरोरुहलाञ्छनाढ्यम् ।वागीश्वरैरपि सदा मनसापि धर्तुं नो शक्यमीश तव पादरजः स्मरामि

śacyuvāca / saṃcintayāmi aniśaṃ tava pādapadmaṃ vajrāṅkuśadhvajasaroruhalāñchanāḍhyam / vāgīśvarairapi sadā manasāpi dhartuṃ no śakyamīśa tava pādarajaḥ smarāmi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I am inferior to the self-centered Brahma in virtue by ten degrees. O compassionate lord who are fond of devotees, grant me your shelter and protection."

अध्याय 295

श्लोक 9

आहङ्कारिकप्राणाच्च गुणैश्च दशभिः सदा ।न्यूनभूतां च मां पाहि कृपालो भक्तवत्सल

āhaṅkārikaprāṇācca guṇaiśca daśabhiḥ sadā / nyūnabhūtāṃ ca māṃ pāhi kṛpālo bhaktavatsala

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Having praised the lord thus, goddess Indrani was silent. Thereafter Rati (wife of Kama—god of love) who was younger to Indrani in age began to praise the lord.

अध्याय 295

श्लोक 10

एवं स्तुत्वा शची देवी तूष्णीं भगवती ह्यभूत् ।तदनन्तरजा स्तोतुं रतिः समुपचक्रमे

evaṃ stutvā śacī devī tūṣṇīṃ bhagavatī hyabhūt / tadanantarajā stotuṃ ratiḥ samupacakrame

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"I think upon the lotus-face of Man-lion (Nrsimha) who had incarnated himself in half-human and half-animal form out of desire to render protection to his devotee, who (the lord), accompanied by Laksmi and attended by Brahma, Rudra and others looks splendid by curly tresses of hair.

अध्याय 295

श्लोक 11

रतिरुवाच ।संचिन्तयामि नृहरेर्वदनारविन्दं भृत्यानुकंपितधिया हि गृहीतमूर्तिम् ।यच्छ्रीनिकेतमजरुद्ररमादिकैश्च संलालितं कुटिलङ्कुन्तलवृन्दजुष्टम्

ratiruvāca / saṃcintayāmi nṛharervadanāravindaṃ bhṛtyānukaṃpitadhiyā hi gṛhītamūrtim / yacchrīniketamajarudraramādikaiśca saṃlālitaṃ kuṭilaṅkuntalavṛndajuṣṭam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Though I am equal to Indrani in all respects I cannot sufficiently praise your virtues. O lord, I pray for your eternal protection."

अध्याय 295

श्लोक 12

एतादृशं तव मुखं नुवितुं न शक्तिः शच्या समापि भगवन्परिपाहि नित्यम् ।कृत्वा स्तुतिं रतिरियं परमादरेण तूष्णीं स्थिता भगवतश्च समीप एव

etādṛśaṃ tava mukhaṃ nuvituṃ na śaktiḥ śacyā samāpi bhagavanparipāhi nityam / kṛtvā stutiṃ ratiriyaṃ paramādareṇa tūṣṇīṃ sthitā bhagavataśca samīpa eva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"I meditate upon the holy feet of the lo which out of devotion are water-washed and worshipped by Brahma,

अध्याय 295

श्लोक 13

रत्यनन्तरजो दक्षः स्तोतुं समुपचक्रमे

ratyanantarajo dakṣaḥ stotuṃ samupacakrame

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The dust from the lord's feet on the matted locks of hair made!§iva auspicious. O compassionate lord who have incarnated on earth for favouring your devotees, I do not possess sufficient strength to praise such power of yours. The Vedas declare that I am at par with Rati. I have not attained mokfa. Please protect me as such, O primeval lord (from sensuous pleasures) ".

अध्याय 295

श्लोक 14

दक्ष उवाच ।संचिन्तये भगवतश्चरणोदतीर्थं भक्त्या ह्यजेन परिषिक्तमजादिवन्द्यम् ।यच्छौचनिः सृतमजप्रवरावतारं गङ्गाख्यतीर्थमभवत्सरितां वरिष्ठम्

dakṣa uvāca / saṃcintaye bhagavataścaraṇodatīrthaṃ bhaktyā hyajena pariṣiktamajādivandyam / yacchaucaniḥ sṛtamajapravarāvatāraṃ gaṅgākhyatīrthamabhavatsaritāṃ variṣṭham

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I meditate upon your lotus-face. O lord, you may kindly endow me with power to detach myself from vicious objects of pleasure.

अध्याय 295

श्लोक 15

रुद्रोपि तेनव विधृतेन जटाकलापपूतेन पादरजसा ह्यशिवः शिवोभूत् ।एतादृशं ते चरणं करुणेश विष्णो स्तोतुं शक्तिर्मम नास्ति कृपावतार ।रत्या समः श्रुतिगतो न गतोस्मि मोक्षमेतादृशं च परिपाहि निदानमूर्ते

rudropi tenava vidhṛtena jaṭākalāpapūtena pādarajasā hyaśivaḥ śivobhūt / etādṛśaṃ te caraṇaṃ karuṇeśa viṣṇo stotuṃ śaktirmama nāsti kṛpāvatāra / ratyā samaḥ śrutigato na gatosmi mokṣametādṛśaṃ ca paripāhi nidānamūrte

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I, the individual soul, regard myself as the creator, enjoycr, and bestower of objects of pleasure. O lord, cut off my attachment immediately to my sons, wife, friends, cattle, for they are surely destructible.

अध्याय 295

श्लोक 16

एवं स्तुत्वा स दक्षस्तु तूष्णी मेव बभूव ह ।तदनन्तरजः स्तोतुं बृहस्पतिरुपाक्रमीत्

evaṃ stutvā sa dakṣastu tūṣṇī meva babhūva ha / tadanantarajaḥ stotuṃ bṛhaspatirupākramīt

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, rolling on the wheel of birth and under¬ going pain in the process of that action, I have come up here. O overlord, I cannot praise you sufficiently. O lord, I pray you to grant me protection as you granted to Rati."

अध्याय 295

श्लोक 17

बृहस्पतिरुवाच ।संचिन्तयामि सततं तव चाननाब्जं त्वं देहि दुष्टविषयेषु विरक्तिमीश

bṛhaspatiruvāca / saṃcintayāmi satataṃ tava cānanābjaṃ tvaṃ dehi duṣṭaviṣayeṣu viraktimīśa

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Having praised the lord thus. Sage Brhaspati stood by him in complete silence. Aniruddha who was younger to him in age began to praise him thus:

अध्याय 295

श्लोक 18

एतेषु शक्तिर्यदि वै स जीवो कर्ता च भोक्ता च सदा च दाता ।योषां च पुत्रसुहृदौ च पशूंश्च सर्वमेवं विनश्यति यतो हि तदाशु छिन्धि

eteṣu śaktiryadi vai sa jīvo kartā ca bhoktā ca sadā ca dātā / yoṣāṃ ca putrasuhṛdau ca paśūṃśca sarvamevaṃ vinaśyati yato hi tadāśu chindhi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

'O lord, a man of poor intellect is averse to hearing the sweet narrative of your lordship. Such a person indulges in sensuous pleasures, the kissing of a woman's lovely cheek or pressing his penis into their vagina filled with feces and intestines, like a pig fond of excrement.

अध्याय 295

श्लोक 19

संसारचक्रभ्रमणेनैव देव संसारदुः खमनुभूयेहागतोस्मि ।शक्तिर्न चास्ति नवने मम देवदेव सत्या समं च सततं परिपाहि नित्यम्

saṃsāracakrabhramaṇenaiva deva saṃsāraduḥ khamanubhūyehāgatosmi / śaktirna cāsti navane mama devadeva satyā samaṃ ca satataṃ paripāhi nityam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I, indulging in sinful activity, am fallen in a pit filled ■with marrow, bones, bile, phlegm, blood, filth, covered with skin

अध्याय 295

श्लोक 20

एवं श्रुत्वा च परमं तूष्णीमेव स्थितो मुनिः ।तदनन्तरजस्तोतुं ह्यनिरुद्धोपचक्रमे

evaṃ śrutvā ca paramaṃ tūṣṇīmeva sthito muniḥ / tadanantarajastotuṃ hyaniruddhopacakrame

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I, of perverted intellect, roll on the wheel of creation which is of the nature of sorrows, being entirely devoid of pleasure and emitting filth from the nine pores® of the body frame.

अध्याय 295

श्लोक 21

अनिरुद्ध उवाच ।एवं हरेस्तव कथां रसिकां विहाय स्त्रीणां भगे च वदने परिमुह्य नित्यम् ।विष्ठान्त्रपूरितबिले रसिको हि नित्यं स्थायी च सूकरवदेव विमूढबुद्धिः

aniruddha uvāca / evaṃ harestava kathāṃ rasikāṃ vihāya strīṇāṃ bhage ca vadane parimuhya nityam / viṣṭhāntrapūritabile rasiko hi nityaṃ sthāyī ca sūkaravadeva vimūḍhabuddhiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, I bow to you—I who have (unfortunately left tasting the nectar of your auspicious narrative and have completely gone over to the worldly affairs such as the maintenance of my family—a fact which destroys my Vaisnava dharma.

अध्याय 295

श्लोक 22

मज्जास्थिपित्तकफरफलादिपूर्णे चर्मान्त्रवेष्टितमुखे पतितं ह पीतम् ।आस्वादने मम च पापगतेर्मुरारे मायाबलं तव विभो परमं निमित्तम्

majjāsthipittakapharaphalādipūrṇe carmāntraveṣṭitamukhe patitaṃ ha pītam / āsvādane mama ca pāpagatermurāre māyābalaṃ tava vibho paramaṃ nimittam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, remove this filth off from me. Give me an ambrosial drink in the form of story of your divine life. Like the consort of Indra, I cannot praise your virtues, O lord."

अध्याय 295

श्लोक 23

संसारचक्रे भ्रमतश्च नित्यं सुदुः खरूपे सुखलेशवर्जिते ।मलं वमन्तं नवभिश्च द्वारैः शरीरमारुह्य सुमूढबुद्धिः

saṃsāracakre bhramataśca nityaṃ suduḥ kharūpe sukhaleśavarjite / malaṃ vamantaṃ navabhiśca dvāraiḥ śarīramāruhya sumūḍhabuddhiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, thus having praised the lord, Aniruddha stood silent. Thereafter, Manu, the son of Brahma and who was junior to Aniruddha said thus:

अध्याय 295

श्लोक 24

नमामि नित्यं तव तत्कथामृतं विहायदेव श्रुतिमूलनाशनम् ।कुटुंबपोषं च सदा च कुर्वन्दानाद्यकुर्वन्निवसन् गृहे च

namāmi nityaṃ tava tatkathāmṛtaṃ vihāyadeva śrutimūlanāśanam / kuṭuṃbapoṣaṃ ca sadā ca kurvandānādyakurvannivasan gṛhe ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"Though I am born of a womb, I have not sufiered the embryonic pains. Hence, I have taken shelter with your worthy feet.

अध्याय 295

श्लोक 25

दूरे च संसारमलं त्विदं कुरु देहि ह्यदो दिव्यकथामृतं सदा ।एतादृशोहं तव सद्गुणौघं स्तोतुं समर्थो नास्मि शचीसमश्च

dūre ca saṃsāramalaṃ tvidaṃ kuru dehi hyado divyakathāmṛtaṃ sadā / etādṛśohaṃ tava sadguṇaughaṃ stotuṃ samartho nāsmi śacīsamaśca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

This accords with the dual system of Vaisnava pliilosophers— Ramanuja, Madhva, Vallabha and others. But according to the non-dual (advaita) system ofGaudapada and Sankara the difference between Saktiman and his Sakti is apparent, not real. Nor is the lord or his Sakti the cause of creation, for the very concept of creation is empirical.

अध्याय 295

श्लोक 26

एवं स्तुत्वानिरुद्धस्तु तूष्णीमास खगेश्वर ।तदनन्तरजः स्तोत्रं मनः स्वायंभुवोब्रवीत्

evaṃ stutvāniruddhastu tūṣṇīmāsa khageśvara / tadanantarajaḥ stotraṃ manaḥ svāyaṃbhuvobravīt

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

nine poies; 2 of the car, 2 of the eye, 2 of the nose, 1 of the mouth, 1 of ihepenisand 1 of the anm.

अध्याय 295

श्लोक 27

स्वायंभुव उवाच ।स्तोतुं ह्यनुप्रविशतोपि न गर्भदुः खं तस्मादहं परमपूज्यपदं गतस्ते

svāyaṃbhuva uvāca / stotuṃ hyanupraviśatopi na garbhaduḥ khaṃ tasmādahaṃ paramapūjyapadaṃ gataste

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Vaifpava dharma —

अध्याय 295

श्लोक 28

मनोर्भार्या मानवी च यमः संयमिनीपतिः ।दिशाभिमानी चन्द्रस्तु सूर्यश्चक्षुर्नियामकः ।परस्परसमा ह्येते मुक्त्वा संसारमेव च

manorbhāryā mānavī ca yamaḥ saṃyaminīpatiḥ / diśābhimānī candrastu sūryaścakṣurniyāmakaḥ / parasparasamā hyete muktvā saṃsārameva ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thereafter, Varuna, twice inferior to Vayu and junior to the Sun, began to praise the lord, O lord of birds.

अध्याय 295

श्लोक 29

प्रवाहाद्विगुणोनश्चेत्येवं जानीहि चाण्डज ।सूर्यानन्तरजः स्तोतुं वरुणः संप्रचक्रमे

pravāhādviguṇonaścetyevaṃ jānīhi cāṇḍaja / sūryānantarajaḥ stotuṃ varuṇaḥ saṃpracakrame

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"O lord, this abode in the form of my body is built by your choice. So are the son, wife, riches and other objects. The stupid, possessing very little knowledge of reality are attached to worldly affairs. They are drowned in the ocean of suffering.

अध्याय 295

श्लोक 30

वरुण उवाच ।त्वद्विच्छया रचिते देहगेहे पुत्त्रे कलत्रेपि धने द्रव्यजातौ ।ममाहमित्यल्पधिया च मूढा संसारदुः खे विनिमज्जन्ति सर्वे

varuṇa uvāca / tvadvicchayā racite dehagehe puttre kalatrepi dhane dravyajātau / mamāhamityalpadhiyā ca mūḍhā saṃsāraduḥ khe vinimajjanti sarve

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, undo this wrong notion of mine and favour me with the chance to serve at your feet. I am inferior to Manu by sixteen arhSas, O slayer of Mura.'

अध्याय 295

श्लोक 31

अतो हरे तादृशीं मे कुबुद्धिं विनाश्य मे देहि ते पाददास्यम् ।अहं मनोः पादपादार्धभूतगुणेन हीनः सर्वदा वै मुरारे

ato hare tādṛśīṃ me kubuddhiṃ vināśya me dehi te pādadāsyam / ahaṃ manoḥ pādapādārdhabhūtaguṇena hīnaḥ sarvadā vai murāre

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Having praised thus, Varuna stood attentive with palms joined in reverence. Thereafter, Narada, who w'as junior to Varuna began to praise the lord.

अध्याय 295

श्लोक 32

एवं स्तुत्वा तु वरुणः प्राञ्जलिः समुपस्थितः ।वरुणानन्तरोत्पन्नो नारदो ह्यस्तुवद्धरिम्

evaṃ stutvā tu varuṇaḥ prāñjaliḥ samupasthitaḥ / varuṇānantarotpanno nārado hyastuvaddharim

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"O lord, there is nothing more pleasing than hearing or uttering the praise of the lord. O lord, you purify those who utter your name, together with their ancestors and successors.

अध्याय 295

श्लोक 33

नारद उवाच ।यन्नामधेयश्रवणानुकीर्तनात्स्वाद्वन्यतत्त्वं मम नास्ति विष्णो ।पुनीह्यतश्चैव परोवरायान्यज्जिह्वाग्रे वर्तते नाम तस्य

nārada uvāca / yannāmadheyaśravaṇānukīrtanātsvādvanyatattvaṃ mama nāsti viṣṇo / punīhyataścaiva parovarāyānyajjihvāgre vartate nāma tasya

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Having praised the lord thus, O lord of birds, Narada stood silent before Hari. Thereafter, Bhrgu who was junior to Narada began to praise the lord.

अध्याय 295

श्लोक 34

यज्जिह्वाग्रे हरिनामैव नास्ति स ब्राह्मणो नैव स एव गोखरः ।अहं न जाने च तव स्वरूपं न्यूनो ह्यहं वरुणात्सर्वदैव

yajjihvāgre harināmaiva nāsti sa brāhmaṇo naiva sa eva gokharaḥ / ahaṃ na jāne ca tava svarūpaṃ nyūno hyahaṃ varuṇātsarvadaiva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The slayer of Mura —See Fn. 34 on

अध्याय 295

श्लोक 35

एवं स्तुत्वा नारदो वै खगेन्द्रस्तूष्णीमभूद्देवदेवस्य चाग्रे ।यो नारदानन्तरं संबभूव भृगुर्महात्मा स्तोतुमुपप्रचक्रमे

evaṃ stutvā nārado vai khagendrastūṣṇīmabhūddevadevasya cāgre / yo nāradānantaraṃ saṃbabhūva bhṛgurmahātmā stotumupapracakrame

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, what better Vehicle you need when you have Garuda as such. When you have Kaustubha gem for your ornament, what more ornament you need. What more riches do you need from a devotee when you have X-aksmi (the goddess of wealth) as your wife. O lord of speech, what more praise can I render unto you. I do not know your good qualities. O lord I am always inferior to Varuna by full one quarter of merits."

अध्याय 295

श्लोक 36

भृगुरुवाच ।किमासनं ते गरुडासनाय किं भूषणं कौस्तुभभूषणाय ।लक्ष्मीकलत्राय किमस्ति देयं वागीश किं ते वचनीयमस्ति ।अतो न जाने तव सद्गुणांश्च ह्यहं सदा वरुणा त्पादहीनः

bhṛguruvāca / kimāsanaṃ te garuḍāsanāya kiṃ bhūṣaṇaṃ kaustubhabhūṣaṇāya / lakṣmīkalatrāya kimasti deyaṃ vāgīśa kiṃ te vacanīyamasti / ato na jāne tava sadguṇāṃśca hyahaṃ sadā varuṇā tpādahīnaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thus having praised Hari, Bhrgu stood in silence. Thereafter, Agni who was inferior to Bhrgu in age began to praise the lord, the Supreme primeval Purusa.

अध्याय 295

श्लोक 37

एवं स्तुत्वा हरिं देवं भृगुस्तूष्णीं बभूव ह ।तदनन्तरजो ह्यग्निरस्तावीत्पुरुषोत्तमम्

evaṃ stutvā hariṃ devaṃ bhṛgustūṣṇīṃ babhūva ha / tadanantarajo hyagnirastāvītpuruṣottamam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"O lord, spirited by your energy, I carry oblations sprinkled over with ghee at the altar of sacrifice.

अध्याय 295

श्लोक 38

अग्निरुवाच ।यत्तेजसाहं सुसमिद्धतेजा हव्यं वहाम्यध्वरे आज्यसिक्तम्

agniruvāca / yattejasāhaṃ susamiddhatejā havyaṃ vahāmyadhvare ājyasiktam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Supported by your energy, 1 enter the belly of a person and cook the food therein. I derive my energy from yours, O lord. I am equal to Bhrgu in every respect."

अध्याय 295

श्लोक 39

यत्तेजसाहं जठरे संप्रविश्य पचन्नन्नं सर्वदा पूर्णशक्तिः ।अतो न जाने तव सद्गुणांश्च भृगोरहं सर्वदैवं समोस्मि

yattejasāhaṃ jaṭhare saṃpraviśya pacannannaṃ sarvadā pūrṇaśaktiḥ / ato na jāne tava sadguṇāṃśca bhṛgorahaṃ sarvadaivaṃ samosmi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Agni, sage Bhrgu son of Brahma and the embodi¬ ment of speech and his wife Prasuti—the three are equal in status.

अध्याय 295

श्लोक 40

तदनन्तरजा स्तोतुं प्रसूतिरुपचक्रमे

tadanantarajā stotuṃ prasūtirupacakrame

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The three are inferior to Varuna by one quarter, to Pravaha by half, to Dak§a by one hundred, superior to Mitra by twice that number.

अध्याय 295

श्लोक 41

प्रसूतिरुवाच ।यन्नामार्थविचारणेपिमुनयो मुह्यति वै सर्वदा त्वद्भीता अपि देवता ह्यविरतं स्त्रीभिः सहैव स्थिताः ।मान्धातृध्रुवनारदाश्च भृगवो वैवस्वताद्याखिलाः प्रेम्णा वै प्रणमाम्यहं हितकृते तस्मै नमो विष्णवे

prasūtiruvāca / yannāmārthavicāraṇepimunayo muhyati vai sarvadā tvadbhītā api devatā hyavirataṃ strībhiḥ sahaiva sthitāḥ / māndhātṛdhruvanāradāśca bhṛgavo vaivasvatādyākhilāḥ premṇā vai praṇamāmyahaṃ hitakṛte tasmai namo viṣṇave

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thereafter, Vasisha son of Brahma junior to Prasuti began to offer praise.

अध्याय 295

श्लोक 42

अतो न जाने तव सद्गुणान्सदा एवं विधा का मम शक्तिरस्ति ।स्तुत्वा ह्येवं प्रसूतिस्तु तूष्णीमासीत्खगेश्वर

ato na jāne tava sadguṇānsadā evaṃ vidhā kā mama śaktirasti / stutvā hyevaṃ prasūtistu tūṣṇīmāsītkhageśvara

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"Homage to Brahma, the self-bom deity, one who abhors relations with the wicked sinners O lord, I bow to your lotus-feet.

अध्याय 295

श्लोक 43

अग्निर्वागात्मको ब्रह्मपुत्रो भृगु ऋषिस्तथा ।तद्भार्या वै प्रसूतिस्तु त्रय एते समाः स्मृताः

agnirvāgātmako brahmaputro bhṛgu ṛṣistathā / tadbhāryā vai prasūtistu traya ete samāḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, son of Vasudeva, protect me ever. I am always inferior to Agni. I am always inferior to Mitra in certain aspects."

अध्याय 295

श्लोक 44

वरुणात्पादहीनाश्च प्रवहाद्विगुणाधमाः ।दक्षाच्छतावरा ज्ञेया मित्रात्तु द्विगुणाधिकाः

varuṇātpādahīnāśca pravahādviguṇādhamāḥ / dakṣācchatāvarā jñeyā mitrāttu dviguṇādhikāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thereafter, Marici, son of Brahma, junior to Vasistha praised Hari with great devotion.

अध्याय 295

श्लोक 45

प्रसूत्यनन्तरं जातो वसिष्ठो ब्रह्मनन्दनः ।विनयावनतो भूत्वा स्तोतुं समुपचक्रमे

prasūtyanantaraṃ jāto vasiṣṭho brahmanandanaḥ / vinayāvanato bhūtvā stotuṃ samupacakrame

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"My intellect is weakened. I have developed attach¬ ment to worldly affairs. I walk in wrong direction. My senses are quite perverted. I hanker after scanty pleasures. I turn my mind to objects that arc far off from you. I stoop to wicked acts, O lord.

अध्याय 295

श्लोक 46

वसिष्ठ उवाच ।नमोस्तु तस्मै पुरुषाय वेधसे नमोनमो ऽसद्वृजिनच्छिदे नमः ।नमोनमो स्वाङ्गभवाय नित्यं नतोस्मि हेनाथ तवाङ्घ्रिपङ्कजम्

vasiṣṭha uvāca / namostu tasmai puruṣāya vedhase namonamo 'sadvṛjinacchide namaḥ / namonamo svāṅgabhavāya nityaṃ natosmi henātha tavāṅghripaṅkajam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, characterized by such points, I am equal to Vasisfha."

अध्याय 295

श्लोक 47

मां पाहि नित्यं भगवन्वासुदेव ह्यग्नेरहं सर्वदा न्यून एव ।मित्रादहं सर्वदा किञ्चिदूनः स्तुत्वा देव सोभवत्तत्र तूष्णीम्

māṃ pāhi nityaṃ bhagavanvāsudeva hyagnerahaṃ sarvadā nyūna eva / mitrādahaṃ sarvadā kiñcidūnaḥ stutvā deva sobhavattatra tūṣṇīm

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Having praised the lord thus, Maiici became silent, O bird. Atri, who was junior to him, praised Hari with hands joined in reverence.

अध्याय 295

श्लोक 48

यो वसिष्ठानन्तरजो मरीचिर्ब्रह्मनन्दनः ।हरिन्तुष्टाव परया भक्त्या नारायणं गुरुम्

yo vasiṣṭhānantarajo marīcirbrahmanandanaḥ / harintuṣṭāva parayā bhaktyā nārāyaṇaṃ gurum

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"O lord, You have manifested yourself for creating, protecting and destroying the universe. Your form is truth itself eternal and unchanging. It is the essence of joy and unmodifiable.

अध्याय 295

श्लोक 49

मरीचिरुवाच ।देवेन चाहं हतधीर्भवनप्रसङ्गात्सर्वाशुभोपगमनाद्विमुखेद्रियश्च ।कुर्वे च नित्यं सुखलेशलवादिना त्वद्दरं मनस्त्वशुभकर्म समाचरीष्ये

marīciruvāca / devena cāhaṃ hatadhīrbhavanaprasaṅgātsarvāśubhopagamanādvimukhedriyaśca / kurve ca nityaṃ sukhaleśalavādinā tvaddaraṃ manastvaśubhakarma samācarīṣye

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Having praised thus, O bird, Atri stood silent. There- afler Ahgiras began to prabe the lord.

अध्याय 295

श्लोक 50

एतादृशोहं भगवाननन्तः सदा वसिष्ठस्य समान एव

etādṛśohaṃ bhagavānanantaḥ sadā vasiṣṭhasya samāna eva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"O lord, I do not see your body possessed of many arms, bellies and foreheads, adorned with thousands of diadems and other precious jewels. I am unable to praise your eternal form though I am equal to Atri in all aspects."

अध्याय 295

श्लोक 51

एवं स्तुत्वा मरीचिस्तु तूष्णीमास तदा खग ।तदतन्तरजोह्यत्रिरस्तावीत्प्राञ्जलिर्हरिम्

evaṃ stutvā marīcistu tūṣṇīmāsa tadā khaga / tadatantarajohyatrirastāvītprāñjalirharim

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, having spoken thus, Angiras stood silent before the lord. Pulastya who was junior to him, began to praise the lord.

अध्याय 295

श्लोक 52

आविर्भवज्जगत्प्रभवायावतीर्णं तद्रक्षणार्थमनवद्यञ्च तथाव्ययाय ।तत्त्वार्थमूलमविकारि तव स्वरूपं ह्यानन्दसारमत एव विकारशून्यम्

āvirbhavajjagatprabhavāyāvatīrṇaṃ tadrakṣaṇārthamanavadyañca tathāvyayāya / tattvārthamūlamavikāri tava svarūpaṃ hyānandasāramata eva vikāraśūnyam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"Lord Hari manifests himself to his devotees and confers auspiciousness. Homage to you, O lord, that savest the sinner from the suffering of hell.

अध्याय 295

श्लोक 53

त्रैगुण्यशून्यमखिलेषु च संविभक्तं तत्र प्रविश्य भगवन्न हि पश्यतीव ।अतो मरारेस्तव सद्गुणांश्च स्तोतुं न शक्रोमि मरीचेतुल्यः

traiguṇyaśūnyamakhileṣu ca saṃvibhaktaṃ tatra praviśya bhagavanna hi paśyatīva / ato marārestava sadguṇāṃśca stotuṃ na śakromi marīcetulyaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I am unable to praise your virtue, O lord. I am equal to Angiras in that aspect.

अध्याय 295

श्लोक 54

एवं स्तुत्वा ह्यत्रिरपितूष्णीमास तदा खग ।तदनन्तरजः स्तोतुमङ्गिरा वाक्यमब्रवीत्

evaṃ stutvā hyatrirapitūṣṇīmāsa tadā khaga / tadanantarajaḥ stotumaṅgirā vākyamabravīt

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Having praised thus, Pulastya stood in silence before the lord. Thereafter, Pulaha who was junior to Pulastya in age began to praise the lord thus.

अध्याय 295

श्लोक 55

अङ्गिरा उवाच ।द्रष्टुं न शक्रोमि तव स्वरूपं ह्यनन्तबाहूदरमस्तकं च ।अनन्तसाहस्रकिरीटजुष्टं महार्हनानाभरणैश्च शोभितम् ।एतादृशं रूपमनन्तपारं स्तोतुं ह्यशक्तस्तु समोस्मि चात्रेः

aṅgirā uvāca / draṣṭuṃ na śakromi tava svarūpaṃ hyanantabāhūdaramastakaṃ ca / anantasāhasrakirīṭajuṣṭaṃ mahārhanānābharaṇaiśca śobhitam / etādṛśaṃ rūpamanantapāraṃ stotuṃ hyaśaktastu samosmi cātreḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"O lord, you are devoid of form and desire. Still I offer you bath, cloth, water, fruits, flowers and foodstuff. O lord of Vaikuntha® this worship rendered unto you is altogether fruitless. Thus say the noble sages.

अध्याय 295

श्लोक 56

एवं स्तुत्वा ह्यङ्गिराश्च तूष्णीमास खगेश्वर ।तदनन्तरजः स्तोतुं पुलस्त्यो वाक्यमव्रवीत्

evaṃ stutvā hyaṅgirāśca tūṣṇīmāsa khageśvara / tadanantarajaḥ stotuṃ pulastyo vākyamavravīt

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I, therefore, offer my worship unto you, O lord, with no desire for return but only with the intention to place myself at your service. O lord of Vaikuntha, I cannot praise you enough. I am equal to Pulastya in my capacity. There is no doubt in this."

अध्याय 295

श्लोक 57

पुलस्त्य उवाच ।यो वा हरिस्तु भगवान्स (स्व) उपासकानां संदर्शयेद्भुवनमङ्गलमङ्गलं च ।(लश्च) यस्मै नमो भगवते पुरुपाय तुभ्यं यो वाविता निरयभागगमप्रसङ्गे

pulastya uvāca / yo vā haristu bhagavānsa (sva) upāsakānāṃ saṃdarśayedbhuvanamaṅgalamaṅgalaṃ ca / (laśca) yasmai namo bhagavate purupāya tubhyaṃ yo vāvitā nirayabhāgagamaprasaṅge

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O bird, having praised thus, Pulaha became silent. Thereafter Kratu, who was junior to Pulaha began to praise the lord thus.

अध्याय 295

श्लोक 58

एतादृशांस्तव गुणान्नवितुं न शक्तं मां पाहि भगवन्सदृशो ह्यङ्गिरसा च

etādṛśāṃstava guṇānnavituṃ na śaktaṃ māṃ pāhi bhagavansadṛśo hyaṅgirasā ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Vaikufitha or Vaibhra—the dwelling place of Vi described on the eastern peak of Mount Mem or on the Northern ocean.

अध्याय 295

श्लोक 59

एवं स्तुत्वा पुलस्त्योपि स्तूष्णीमेव वभूव ह ।तदनन्तरजः स्तोतुं पुलहो वाक्यमब्रवीत्

evaṃ stutvā pulastyopi stūṣṇīmeva vabhūva ha / tadanantarajaḥ stotuṃ pulaho vākyamabravīt

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"Your names, at the time of death, O lord, destroy all suffering accruing from birth. Your names, when recited remove, all of a sudden, the pains of birth and confer release. Of such, yourself, O lord, I place myself at disposal.

अध्याय 295

श्लोक 60

पुलह उवाच ।निष्कामरूपरिहितस्य समर्पितं च स्नानावरोत्तमपयः फलपुष्पभोज्यम् ।आराधनं भगवतस्तव सत्क्रियाश्च व्यर्थं भवेदिति वदन्ति महानुभावाः

pulaha uvāca / niṣkāmarūparihitasya samarpitaṃ ca snānāvarottamapayaḥ phalapuṣpabhojyam / ārādhanaṃ bhagavatastava satkriyāśca vyarthaṃ bhavediti vadanti mahānubhāvāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord Visnu, not to speak of those who meditate on you, even those who utter your name for devotion attain release.''

अध्याय 295

श्लोक 61

तस्मै सदा भगवते प्रणमामि नित्यं निष्कामया तव समर्पणमात्रवुद्ध्या ।वैकुण्ठनाथ भगवन्स्तवने न शक्तिः सोहं पुलसत्यसदृशोस्मि न संशयोत्र

tasmai sadā bhagavate praṇamāmi nityaṃ niṣkāmayā tava samarpaṇamātravuddhyā / vaikuṇṭhanātha bhagavanstavane na śaktiḥ sohaṃ pulasatyasadṛśosmi na saṃśayotra

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, having praised thus, Kratu stood silent. Thereafter Vaivasvata Manu who was junior to him began to praise the lord.

अध्याय 295

श्लोक 62

एवं स्तुत्वा तु पुलहस्तूष्णीमास तदा खग ।तदनन्तरजः स्तोतुं क्रतुः समुपचक्रमे

evaṃ stutvā tu pulahastūṣṇīmāsa tadā khaga / tadanantarajaḥ stotuṃ kratuḥ samupacakrame

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"I am always engaged in worldly activities, in sensual enjoyment, occupied with the objects of senses, and averse to joys arising from your sight.

अध्याय 295

श्लोक 63

क्रतुरुवाच ।प्राणप्रयाणसमये भगवंस्तवैव नामानि संसृतिजदुः खविनाशकानि ।येनैकजन्मशमलं सहसैव हित्वा संयाति मुक्तिममलां तमहं प्रपद्ये

kraturuvāca / prāṇaprayāṇasamaye bhagavaṃstavaiva nāmāni saṃsṛtijaduḥ khavināśakāni / yenaikajanmaśamalaṃ sahasaiva hitvā saṃyāti muktimamalāṃ tamahaṃ prapadye

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I am attached to this thievish body—a heap of flesh, bones, marrow and blood. When I maintain a preceptor, holy fire, sacred cow, etc. I cannot easily get away from worldly objects. O lord, remain merciful to me always.

अध्याय 295

श्लोक 64

ये भक्त्या विवशा विष्णो नाममात्रैकदजल्पकाः ।तेपि मुक्तिं प्रयान्त्याशु किमुत ध्यायिनः सदा

ye bhaktyā vivaśā viṣṇo nāmamātraikadajalpakāḥ / tepi muktiṃ prayāntyāśu kimuta dhyāyinaḥ sadā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I listen to the scandal of others. But I cannot sufficiently praise you, O lord. I walk over the path traversed by the common people but I do not follow the path of renunciation walked over by a few.

अध्याय 295

श्लोक 65

एवं स्तुत्वा क्रतुरपि तूष्णीमास खगेश्वर ।तदनन्तरजः स्तोतुं मनुर्वैवस्वतोब्रवीत्

evaṃ stutvā kraturapi tūṣṇīmāsa khageśvara / tadanantarajaḥ stotuṃ manurvaivasvatobravīt

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I spend on prostitutes and roguish people. But I do not spend on brahmins and saints, O destroyer of Mura."

अध्याय 295

श्लोक 66

वैवलस्वत उवाच ।सोहं हि कर्मकरणे निरतः सदैव स्त्रीणां भोगे च निरतश्च गुदे प्रमत्तः ।जिह्वेन्द्रिये च निरतस्तव दर्शने च सम्यग्विरागसहितः परमो दरेण

vaivalasvata uvāca / sohaṃ hi karmakaraṇe nirataḥ sadaiva strīṇāṃ bhoge ca nirataśca gude pramattaḥ / jihvendriye ca niratastava darśane ca samyagvirāgasahitaḥ paramo dareṇa

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Having praised the lord thus, Vaivasvata Manu became silent. Thereafter, Visvamitra* who was junior to Vaivasvata Manu began to praise the lord.

अध्याय 295

श्लोक 67

मांसास्थिमज्जरुधिरैः सहिते च देहे भक्तिं सदैव भगवन्नपि तस्करे च ।गुर्वग्निबाडबगवादिषु सत्सु दुः खात्सम्यग्विरक्तिमुपयामि सहस्व नित्यम्

māṃsāsthimajjarudhiraiḥ sahite ca dehe bhaktiṃ sadaiva bhagavannapi taskare ca / gurvagnibāḍabagavādiṣu satsu duḥ khātsamyagviraktimupayāmi sahasva nityam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Vaivasvata Manu, the seventh in the list, a leader among Devas. The complete list of fourteen Manus comprises (1) Svayambhuva, (2) Sv&rocifa, (3) Uttama, (4) TamasS, (5) Raivata, (6) Cakfu;a (7) Vaivas¬ vata, (8) S&varoi, (9) Dharma, (10) S&varnika (11) Pis'ahga, (12) Apiiah- gabfaa, (13) Sabala and Varaka.

अध्याय 295

श्लोक 68

लोकानुवादश्रवणे परमा च शक्तिर्नारायणस्य नमने न च मेस्ति शक्तिः ।लोकानुयानकरणे परमा च शक्तिः क्षेत्रादिमार्गगमने परमा ह्यशक्तिः

lokānuvādaśravaṇe paramā ca śaktirnārāyaṇasya namane na ca mesti śaktiḥ / lokānuyānakaraṇe paramā ca śaktiḥ kṣetrādimārgagamane paramā hyaśaktiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

''O lord, I have not meditated on your lotus-feet, nor performed sandhyd nor adhered to Dharma that opens the gate of knowledge. I have not heard your narrative which could remove the impurity of my body. O lord, protect me, I am equal to Atri in all respects.

अध्याय 295

श्लोक 69

वैश्यादिकेषु धनिकेषु परा च शक्तिः सद्ब्राह्मणेष्वपि न शक्तिरहो मुरारे

vaiśyādikeṣu dhanikeṣu parā ca śaktiḥ sadbrāhmaṇeṣvapi na śaktiraho murāre

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thus having praised the lord, the sage Viivamitra remained silent.

अध्याय 295

श्लोक 70

वैवस्वतमनुर्देवं स्तुत्वा तूष्णीं बभूव ह ।तदनन्तरजः स्तोतुं विश्वामित्रोपचक्रमे

vaivasvatamanurdevaṃ stutvā tūṣṇīṃ babhūva ha / tadanantarajaḥ stotuṃ viśvāmitropacakrame

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Excepting Bhrgu, Narada and Daksa, the seven sons of Brahma, yisvamitra and Vaivasvata Manu are equal to one another in this aspect.

अध्याय 295

श्लोक 71

विश्वामित्र उवाच ।न ध्याते चरणांबुजे भगवतो संध्यापि नानुष्ठिता ज्ञानद्वारकपाटपाटनपटुर्धर्मोपिनोपार्जितः ।अन्तर्व्याफमलाभिघातकरणे पट्वी श्रुता ते कथा नो देव श्रवणेन पाहि भगवन्मामत्रितुल्यं सदा

viśvāmitra uvāca / na dhyāte caraṇāṃbuje bhagavato saṃdhyāpi nānuṣṭhitā jñānadvārakapāṭapāṭanapaṭurdharmopinopārjitaḥ / antarvyāphamalābhighātakaraṇe paṭvī śrutā te kathā no deva śravaṇena pāhi bhagavanmāmatritulyaṃ sadā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Others are inferior to fire. Still others are more virtuous. O lord of birds, hear. I am going to tell you the praise ofHari by Mitra who was junior to Visvamitra in age.

अध्याय 295

श्लोक 72

विश्वामित्रऋषिस्त्वेवं स्तुत्वा तूष्णीं बभूव ह ।भृगुनारदक्षांश्च विहाय ब्रह्मपुत्रकाः

viśvāmitraṛṣistvevaṃ stutvā tūṣṇīṃ babhūva ha / bhṛgunāradakṣāṃśca vihāya brahmaputrakāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Others are inferior to fire. Still others are more virtuous. O lord of birds, hear. I am going to tell you the praise ofHari by Mitra who was junior to Visvamitra in age.

अध्याय 295

श्लोक 73

सप्तसंख्या वसिष्ठाद्या विश्वामित्रस्तथैव च ।वैवस्वतमनुस्त्वेते परस्परसमाः स्मृताः

saptasaṃkhyā vasiṣṭhādyā viśvāmitrastathaiva ca / vaivasvatamanustvete parasparasamāḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Others are inferior to fire. Still others are more virtuous. O lord of birds, hear. I am going to tell you the praise ofHari by Mitra who was junior to Visvamitra in age.

अध्याय 295

श्लोक 74

वह्नेरप्यवरा नित्यं किञ्चिन्मित्राद्गुणाधिकाः ।तदनन्तजस्तोत्रं वक्ष्ये शृणु खगेश्वर

vahnerapyavarā nityaṃ kiñcinmitrādguṇādhikāḥ / tadanantajastotraṃ vakṣye śṛṇu khageśvara

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Others are inferior to fire. Still others are more virtuous. O lord of birds, hear. I am going to tell you the praise ofHari by Mitra who was junior to Visvamitra in age.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।