गरुडपुराण अध्याय 298 (Book 3 - Adhyaya 10) | हिंदी अर्थ · English Meaning

अध्याय 298

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे तृती- उत्त- ब्रह्मकाण्डे देवकृतविष्णुस्तुतिदेवतातारतम्यनिरूपणं नाम नवमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १० गरुड उवाच ।देवैरेवं स्तुतो विष्णुर्भगवान्सात्त्वतां पतिः ।कीदृशं ह्याश्रयं दत्त्वैषां विवेश महाप्रभुः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe tṛtī- utta- brahmakāṇḍe devakṛtaviṣṇustutidevatātāratamyanirūpaṇaṃ nāma navamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 10 garuḍa uvāca / devairevaṃ stuto viṣṇurbhagavānsāttvatāṃ patiḥ / kīdṛśaṃ hyāśrayaṃ dattvaiṣāṃ viveśa mahāprabhuḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thus praised by the gods, the lord of the Satvatas disappeared after granting them the favour of his shelter.

अध्याय 298

श्लोक 2

एतद्वेदितुमिच्छामि कृष्णकृष्ण महाप्रभो ।सम्यग् ब्रूहि दयालो त्वं यदि मच्छ्रोत्रमर्हति

etadveditumicchāmi kṛṣṇakṛṣṇa mahāprabho / samyag brūhi dayālo tvaṃ yadi macchrotramarhati

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord Krsna, I wish to know what sort of shelter the overlord granted to his devotees. O compassionate lord, please tell me truly if your lordship thinks I am fit to hear.

अध्याय 298

श्लोक 3

श्रीकृष्ण उवाच ।तेषु तत्त्वेषु भगवान्स विवेश महाप्रभुः ।क्षोभयामास भगवान् संबन्धविधुरो हरिः

śrīkṛṣṇa uvāca / teṣu tattveṣu bhagavānsa viveśa mahāprabhuḥ / kṣobhayāmāsa bhagavān saṃbandhavidhuro hariḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The supreme lord Visnu entered the related tattoos which he set to motion with the desire to create the universe.

अध्याय 298

श्लोक 4

अदौ ससर्ज भगवान् ब्रह्माण्डं कन कात्मकम् ।पञ्चाशत्कोटिविस्तीर्णं योजनानां समन्ततः

adau sasarja bhagavān brahmāṇḍaṃ kana kātmakam / pañcāśatkoṭivistīrṇaṃ yojanānāṃ samantataḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

In the beginning the lord created the primordial egg constituted of gold and which was spread over fifty crores of yojanas around.

अध्याय 298

श्लोक 5

तदूर्ध्वमण्ववयवस्तावान्कनकरूपकः ।वर्तते तत ऊर्ध्वं तु पञ्चाशत्कोटिभूतलम्

tadūrdhvamaṇvavayavastāvānkanakarūpakaḥ / vartate tata ūrdhvaṃ tu pañcāśatkoṭibhūtalam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thus the dimension of the egg extends over hundred crore yojanas. The egg is encompassed by seveil enclosures all around.

अध्याय 298

श्लोक 6

एवं कोटिशतं तस्यावयवः परिकीर्तितः ।ततश्च सप्तावरणैः समतात्परिधीकृतम्

evaṃ koṭiśataṃ tasyāvayavaḥ parikīrtitaḥ / tataśca saptāvaraṇaiḥ samatātparidhīkṛtam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The first enclosure consists of water extending over ten thousand crores of yojanas. The second enclosure consists of fire.

अध्याय 298

श्लोक 7

कबन्धावरणं ह्याद्यं कोट्या दशसहस्रकम् ।द्वितीया वरणं ज्ञेयं पावकस्य महात्मनः

kabandhāvaraṇaṃ hyādyaṃ koṭyā daśasahasrakam / dvitīyā varaṇaṃ jñeyaṃ pāvakasya mahātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The seventh enclosure consists of three gunas—sattva, rajas and tamas.

अध्याय 298

श्लोक 8

अपां दशगुणैर्युक्तं समन्तात्परिधी (खी) कृतम् ।तृतीयावरणं ज्ञेयं हरस्यैव महात्मनः

apāṃ daśaguṇairyuktaṃ samantātparidhī (khī) kṛtam / tṛtīyāvaraṇaṃ jñeyaṃ harasyaiva mahātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The river Viraja forms the eighth enclosure. It flows in between the spaces of ether. It spreads over five yojanas all round.

अध्याय 298

श्लोक 9

दशाधिकं पावकाच्च समन्तात्परिवारितम् ।चतुर्थावरणं ज्ञेयं नभसोपि महाप्रभो

daśādhikaṃ pāvakācca samantātparivāritam / caturthāvaraṇaṃ jñeyaṃ nabhasopi mahāprabho

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Those who take bath in the Viraja® river abandon their subtle bodies and attain liberation.

अध्याय 298

श्लोक 10

हराद्दशगुणैरेवं समन्तात्परिवारितम् ।पञ्चमावरणं ज्ञेयमहङ्काराख्यमेवच

harāddaśaguṇairevaṃ samantātparivāritam / pañcamāvaraṇaṃ jñeyamahaṅkārākhyamevaca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Those alone who have realized the Self and abide in Brahman can cross the Viraja river.

अध्याय 298

श्लोक 11

व्योम्नो दशगुणैरेवं समन्तात्परिवारि तम् ।षष्ठमावरणं प्रोक्तं महत्तत्त्वं खगेश्वर

vyomno daśaguṇairevaṃ samantātparivāri tam / ṣaṣṭhamāvaraṇaṃ proktaṃ mahattattvaṃ khageśvara

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Infra p. xoiifn. i.

अध्याय 298

श्लोक 12

अहङ्काराद्दशगुणं समन्तात्परिवारितम् ।सप्तमावरणं प्रोक्तं त्रिगुणावरणं प्रभो

ahaṅkārāddaśaguṇaṃ samantātparivāritam / saptamāvaraṇaṃ proktaṃ triguṇāvaraṇaṃ prabho

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Others who have the seeds of their karman still fructifying cannot cross Viraja.

अध्याय 298

श्लोक 13

महत्तत्त्वाद्दशगुणैरधिकं परिकीर्तितम् ।महत्तत्त्वानन्तरं च तमो ह्यावरणं स्मृतम्

mahattattvāddaśaguṇairadhikaṃ parikīrtitam / mahattattvānantaraṃ ca tamo hyāvaraṇaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, the river Viraja does not disappear even at the time of dissolution.

अध्याय 298

श्लोक 14

महत्तत्त्वात्पञ्चगुणैरधिकं परिकीर्तितम् ।तस्माच्च द्विगुणं ज्ञेयंरजो ह्यावरणं स्मृतम्

mahattattvātpañcaguṇairadhikaṃ parikīrtitam / tasmācca dviguṇaṃ jñeyaṃrajo hyāvaraṇaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

They are many in number being at par with the jivas who attain liberation individually or along with the Rjus,

अध्याय 298

श्लोक 15

ततश्च द्विगुणं ज्ञेयं सत्त्वावरणमुत्तमम् ।त्रयश्चैवं मिलित्वा तु एकावरणमीरितम्

tataśca dviguṇaṃ jñeyaṃ sattvāvaraṇamuttamam / trayaścaivaṃ militvā tu ekāvaraṇamīritam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Inferior to these are the yogins called Siva-Yogins who are characterized by twenty-eight marks. In between the compass come Suras who are characterized by sixteen to twenty- four marks.

अध्याय 298

श्लोक 16

अव्याकृताख्यमाकाशं तदनन्तरमीरितम् ।मर्यादारहितश्चैवं तत्रास्ते हरिरव्ययः

avyākṛtākhyamākāśaṃ tadanantaramīritam / maryādārahitaścaivaṃ tatrāste hariravyayaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thereafter, having passed through hundred births, one becomes Brahma and thereafter one goes to the abode of Visnu.

अध्याय 298

श्लोक 17

अष्टमावरणं व्योम्नोरं तरा विरजा नदी ।पञ्चयोजनविस्तीर्णा समन्तात्परीधीकृता

aṣṭamāvaraṇaṃ vyomnoraṃ tarā virajā nadī / pañcayojanavistīrṇā samantātparīdhīkṛtā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, in the forty kalpas of Brahma after getting all karmans destroyed even Rudra can realize his Self.

अध्याय 298

श्लोक 18

अस्ति पुण्यतमा ज्ञेया लोकसंसारनाशिनी ।एवं चतुर्मुखेनैव तदा हृष्यं ति चाण्डज

asti puṇyatamā jñeyā lokasaṃsāranāśinī / evaṃ caturmukhenaiva tadā hṛṣyaṃ ti cāṇḍaja

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O bird of good vows, after the expiry of forty-one kalpas one becomes Se$a and attains liberation becoming one with Brahman.

अध्याय 298

श्लोक 19

ते सर्वे विरजानद्यां सम्यक् स्नात्वा विसर्ज्य च ।लिङ्गदेहं ततः पश्चान्मोक्षं विन्दन्ति ते हरेः

te sarve virajānadyāṃ samyak snātvā visarjya ca / liṅgadehaṃ tataḥ paścānmokṣaṃ vindanti te hareḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Even Indra can get his karman destroyed, realize Self and attain with Brahma the highest region of Hari.

अध्याय 298

श्लोक 20

अपरोक्षदृशामेवं ब्रह्मणा सह गामिनाम् ।विरजातरणं विद्धि नान्येषां विनतासुत

aparokṣadṛśāmevaṃ brahmaṇā saha gāminām / virajātaraṇaṃ viddhi nānyeṣāṃ vinatāsuta

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

On hearing the words of Garuda the lord spoke

अध्याय 298

श्लोक 21

अपरोक्षदृशां ब्रह्मन्व्यासादीनां खगेश्वर ।विरजातरणं नास्ति भोक्तव्यत्वाच्च कर्मणः

aparokṣadṛśāṃ brahmanvyāsādīnāṃ khageśvara / virajātaraṇaṃ nāsti bhoktavyatvācca karmaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, astakas are eighty, with the addi¬ tional thirteen they come to ninety three in the fortieth Brahma kalpa—the four-faced' Brahma has so declared.

अध्याय 298

श्लोक 22

विरिञ्चेनैव साकं तु कल्पेस्मिन्नधिकारिणाम् ।तेषां तु नियमेनैव सर्वप्रारब्धसंक्षयः

viriñcenaiva sākaṃ tu kalpesminnadhikāriṇām / teṣāṃ tu niyamenaiva sarvaprārabdhasaṃkṣayaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O bird, those who misinterpret the term Pancasiti Drahma-kalpa as the eightyfive kalpas of Brahma are totally ignorant. I have told you the truth.

अध्याय 298

श्लोक 23

भवत्येवं न संदेहो नान्येषां सर्वसंक्षयः ।अतस्तु विरजातरणं तेषामेव भवेत्पटो

bhavatyevaṃ na saṃdeho nānyeṣāṃ sarvasaṃkṣayaḥ / atastu virajātaraṇaṃ teṣāmeva bhavetpaṭo

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, the above account refers to the primary creation. Now, I shall tell you about the secondary creation.

अध्याय 298

श्लोक 24

विरजातरणं नास्ति तेषां त (तयोस्त)त्संगिनां तथा ।सर्वारब्धक्षयो नास्ति यतस्तेषां खगाधिप

virajātaraṇaṃ nāsti teṣāṃ ta (tayosta)tsaṃgināṃ tathā / sarvārabdhakṣayo nāsti yatasteṣāṃ khagādhipa

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, you have already spoken on creation and I have heard of the same very attentively.

अध्याय 298

श्लोक 25

अतश्च सर्वथा नास्ति विरजातरणं प्रभो ।प्रलये विरजानद्या लयो नास्ति खगेश्वर

ataśca sarvathā nāsti virajātaraṇaṃ prabho / pralaye virajānadyā layo nāsti khageśvara

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

From the unmanifest Prakrti to the gross eleincnls the evolutes of Prakrti are primary. The knowledge of the same leads one to liberation.

अध्याय 298

श्लोक 26

लक्ष्म्यात्मिका तु सा ज्ञेया लिङ्गदेहविदारिणी ।ब्रह्मत्वयोग्या ऋजवो नाम देवाः प्रकीर्तिताः

lakṣmyātmikā tu sā jñeyā liṅgadehavidāriṇī / brahmatvayogyā ṛjavo nāma devāḥ prakīrtitāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, the universe evolved out of the Cosmic Egg is secondary creation.

अध्याय 298

श्लोक 27

तेपि प्रत्येकशः संति ह्यनन्ताश्च पृथग्गणाः ।पृथक्पृथक् च तैः साकं मोक्षयोग्याः खगेश्वर

tepi pratyekaśaḥ saṃti hyanantāśca pṛthaggaṇāḥ / pṛthakpṛthak ca taiḥ sākaṃ mokṣayogyāḥ khageśvara

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Those who speak otherwise are the slayers of truth. The course of the universe is true, O lord, the service of the lord is also true.

अध्याय 298

श्लोक 29

जीवाः संति ह्यनेके च प्रतिकल्पे सृजन्ति ते ।द्वात्रिंशल्लक्षणैः सम्यग्युक्ता वायुत्वयोग्यकाः (१०।२८) अष्टाविंशल्लक्षणैश्च गिरीशपदयोगिनः ।चतुर्विंशतिमारभ्याषोडशाच्च सुराः स्मृताः

jīvāḥ saṃti hyaneke ca pratikalpe sṛjanti te / dvātriṃśallakṣaṇaiḥ samyagyuktā vāyutvayogyakāḥ (10.28) aṣṭāviṃśallakṣaṇaiśca girīśapadayoginaḥ / caturviṃśatimārabhyāṣoḍaśācca surāḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Raising up my arm I declare that no scripture is superior to the Vedas and no deity is superior to Kesava.

अध्याय 298

श्लोक 30

अष्टका ऋषयः प्रोक्तास्तदूनाश्चक्रवर्तिनः ।शतजन्म समारभ्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

aṣṭakā ṛṣayaḥ proktāstadūnāścakravartinaḥ / śatajanma samārabhya brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Those who worship other deities, may they be pitrs or preceptors, at the cost of lord Visnu go to the darkest regions.

अध्याय 298

श्लोक 31

अपरोक्षमिति प्रोक्तं तथा ह्यारब्धसंक्षयः ।एकेन शतकल्पेन वायुत्वं याति भो द्विज

aparokṣamiti proktaṃ tathā hyārabdhasaṃkṣayaḥ / ekena śatakalpena vāyutvaṃ yāti bho dvija

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, now hear about the secondary creation. He who understands the same, attains the highest region.

अध्याय 298

श्लोक 32

शतजन्मनि ब्रह्मत्वं याति पश्चाद्धरेः पदम् ।चत्वारिंशद्ब्रह्मकल्पं समारभ्य खगेश्वर

śatajanmani brahmatvaṃ yāti paścāddhareḥ padam / catvāriṃśadbrahmakalpaṃ samārabhya khageśvara

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

In a hundred births he attains the position of Brahma, and afterwards Hari's abode. From the fortieth kalpa of Brahma, O lord of birds,

अध्याय 298

श्लोक 33

रुद्रस्याप्यापरोक्ष्यं स्यात्तथा प्रारब्धसंक्षयः ।एकचत्वारिंशकल्पे शेषत्वं याति सुव्रत

rudrasyāpyāparokṣyaṃ syāttathā prārabdhasaṃkṣayaḥ / ekacatvāriṃśakalpe śeṣatvaṃ yāti suvrata

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

there comes direct realization for Rudra too, and the exhaustion of his prarabdha karma. In the forty-first kalpa he attains the position of Shesha, O you of good vows,

अध्याय 298

श्लोक 34

ब्रह्मणा सह मोक्षं च याति सम्यङ् न चान्यथा ।कल्पविंशतिमारभ्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

brahmaṇā saha mokṣaṃ ca yāti samyaṅ na cānyathā / kalpaviṃśatimārabhya brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

and goes to liberation together with Brahma, rightly and not otherwise. From the twentieth kalpa of Brahma, the Supreme One,

अध्याय 298

श्लोक 35

इन्द्रस्याप्यापरोक्ष्यं स्यात्तथा प्रारब्धसंक्षयः ।ब्रह्मणैव सहायाति हरिं नारायणं परम्

indrasyāpyāparokṣyaṃ syāttathā prārabdhasaṃkṣayaḥ / brahmaṇaiva sahāyāti hariṃ nārāyaṇaṃ param

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

there comes direct realization for Indra too, and the exhaustion of his prarabdha; together with Brahma he goes to Hari, the supreme Narayana.

अध्याय 298

श्लोक 36

गरुड उवाच ।पञ्चाशीतिब्रह्मकल्पं समारभ्य महाप्रभो ।रुद्रस्याप्यापरोक्ष्यं स्यात्तथा प्रारब्धसंक्षयः

garuḍa uvāca / pañcāśītibrahmakalpaṃ samārabhya mahāprabho / rudrasyāpyāparokṣyaṃ syāttathā prārabdhasaṃkṣayaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Garuda said: "From the eighty-fifth kalpa of Brahma, O great Lord, there comes direct realization for Rudra too, and the exhaustion of his prarabdha —

अध्याय 298

श्लोक 37

इति श्रुतं मया ब्रह्मन्ब्रह्मणोक्तं हरेः प्रियात् ।इत्थं त्वयोक्तं श्रीकृष्ण संशयोबाधते मम

iti śrutaṃ mayā brahmanbrahmaṇoktaṃ hareḥ priyāt / itthaṃ tvayoktaṃ śrīkṛṣṇa saṃśayobādhate mama

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

so I heard, O Brahman, as told by Brahma, dear to Hari; yet you have said otherwise, O Shri Krishna, and a doubt troubles me.

अध्याय 298

श्लोक 38

अतो मे संशयं छिन्धि यथा न स्यात्तथा पुनः ।इति तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णो वचनमब्रवीत्

ato me saṃśayaṃ chindhi yathā na syāttathā punaḥ / iti tadvacanaṃ śrutvā kṛṣṇo vacanamabravīt

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

So cut away my doubt, so that it does not arise again." Hearing his words, Krishna spoke:

अध्याय 298

श्लोक 39

श्रीकृष्ण उवाच ।ब्रह्मोक्तस्य मयोक्तस्य विवादो नास्ति सर्वथा ।संदेहस्त्वज्ञदृष्टीनां ज्ञानिनां नास्ति सर्वथा

śrīkṛṣṇa uvāca / brahmoktasya mayoktasya vivādo nāsti sarvathā / saṃdehastvajñadṛṣṭīnāṃ jñānināṃ nāsti sarvathā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Shri Krishna said: "There is no contradiction at all between what Brahma said and what I have said; doubt belongs to those of ignorant vision, never to the wise.

अध्याय 298

श्लोक 40

अशीतिह्यष्टका प्रोक्ता अष्टपञ्च खगेश्वर ।चत्वारिंशद्ब्रह्मकल्प एवं प्राह चतुर्मुखः

aśītihyaṣṭakā proktā aṣṭapañca khageśvara / catvāriṃśadbrahmakalpa evaṃ prāha caturmukhaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Eighty is declared as eight tens and five eights, O lord of birds; so the four-faced one spoke of forty kalpas of Brahma.

अध्याय 298

श्लोक 41

तत्त्वानां बहुगोप्यत्वात्तथोक्तं ब्रह्मणा पुरा ।अभिप्रायस्त्वेवमेव ज्ञातव्यो नात्र संशयः

tattvānāṃ bahugopyatvāttathoktaṃ brahmaṇā purā / abhiprāyastvevameva jñātavyo nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Because the principles are so very secret, Brahma spoke thus long ago; but the intended meaning is to be understood just so; there is no doubt.

अध्याय 298

श्लोक 42

पञ्चा शीतिब्रह्मकल्पं ये विजानन्ति भो द्विज ।तेन्धं तमः प्रविशन्ति सत्यंसत्यं मयोदितम्

pañcā śītibrahmakalpaṃ ye vijānanti bho dvija / tendhaṃ tamaḥ praviśanti satyaṃsatyaṃ mayoditam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Those who understand it as eighty-five kalpas of Brahma, O brahmin, enter blind darkness; truly, truly, I declare it.

अध्याय 298

श्लोक 43

विरजानन्तरं विप्रं तथा व्याकृतमंबरम् ।अनन्तपारं तदपि लक्ष्मीस्तस्याभिमानिनी

virajānantaraṃ vipraṃ tathā vyākṛtamaṃbaram / anantapāraṃ tadapi lakṣmīstasyābhimāninī

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Beyond the Viraja, O brahmin, is the unmanifested sky, endless and boundless; Lakshmi is its presiding deity.

अध्याय 298

श्लोक 44

संख्यानुगणनं नाम यस्य नास्ति महाप्रभो ।न दानं जातिप्रोक्तं सर्वदा नास्ति संशयः

saṃkhyānugaṇanaṃ nāma yasya nāsti mahāprabho / na dānaṃ jātiproktaṃ sarvadā nāsti saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

It has no measure by number, O great lord, nor is it described by class, ever; there is no doubt.

अध्याय 298

श्लोक 45

अण्डाभिमानी ब्रह्मा तु विराडाख्यो ह्यभूत्तदा ।एवं मतं स निर्माय भगवान्हरिख्ययः

aṇḍābhimānī brahmā tu virāḍākhyo hyabhūttadā / evaṃ mataṃ sa nirmāya bhagavānharikhyayaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Brahma, presiding over the cosmic egg, then became the one called Viraj; having constructed it so, the imperishable Lord Hari,

अध्याय 298

श्लोक 46

विशेषात्तत्र गरुड देवैस्तत्त्वाभिमानिभिः ।अधश्चोर्ध्वं तदाक्रम्य हरिस्तिष्ठति सर्वदा

viśeṣāttatra garuḍa devaistattvābhimānibhiḥ / adhaścordhvaṃ tadākramya haristiṣṭhati sarvadā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

especially together with the gods who preside over the principles, O Garuda, pervading it below and above, Hari abides always.

अध्याय 298

श्लोक 47

एवं प्राकृतसर्गोक्तिर्वैकृतं शृणु पक्षिराट्

evaṃ prākṛtasargoktirvaikṛtaṃ śṛṇu pakṣirāṭ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Such is the account of the primary creation; now hear the secondary, O king of birds."

अध्याय 298

श्लोक 48

गरुड उवाच ।सृष्टिरुक्ता त्वया पूर्वं श्रुता सम्यङ् मया हरे

garuḍa uvāca / sṛṣṭiruktā tvayā pūrvaṃ śrutā samyaṅ mayā hare

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Garuda said: "The creation you described earlier I have heard well, O Hari.

अध्याय 298

श्लोक 49

किं नाम प्राकृतं ज्ञेयं तथा किं वैकृतं प्रभो ।एतद्विस्तीर्य मे ब्रूहि श्रोतुं कौतूहलं हि मे

kiṃ nāma prākṛtaṃ jñeyaṃ tathā kiṃ vaikṛtaṃ prabho / etadvistīrya me brūhi śrotuṃ kautūhalaṃ hi me

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

What is to be known as primary (prakrita), and what as secondary (vaikrita), O Lord? Explain this to me at length, for I am eager to hear."

अध्याय 298

श्लोक 50

श्रीकृष्ण उवाच ।अव्यक्ताद्याः पृथिव्यन्ता अण्डाच्च बहिरुद्भवाः ।ते सर्वे प्राकृताः प्रोक्तास्तेषां ज्ञानाद्विमच्यते

śrīkṛṣṇa uvāca / avyaktādyāḥ pṛthivyantā aṇḍācca bahirudbhavāḥ / te sarve prākṛtāḥ proktāsteṣāṃ jñānādvimacyate

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Shri Krishna said: "Those beginning with the unmanifest and ending with earth, arising outside the cosmic egg — all these are called primary; by knowing them one is liberated.

अध्याय 298

श्लोक 51

ब्रह्माडं विकृतं ज्ञेयं ब्रह्माण्डान्तः खगेश्वर ।या सृष्टिरुच्यते सद्भिः सैवोक्ता विकृतेति च

brahmāḍaṃ vikṛtaṃ jñeyaṃ brahmāṇḍāntaḥ khageśvara / yā sṛṣṭirucyate sadbhiḥ saivoktā vikṛteti ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The cosmic egg is to be known as secondary; the creation within the cosmic egg, O lord of birds, which the good speak of, is called secondary.

अध्याय 298

श्लोक 52

सृष्टिश्च प्रलयश्चैव संसारो भक्तिरेव च ।देवता ऋषिमुख्याश्च लोका भूरादयस्तथा

sṛṣṭiśca pralayaścaiva saṃsāro bhaktireva ca / devatā ṛṣimukhyāśca lokā bhūrādayastathā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Creation and dissolution, worldly existence and devotion, the gods and chief sages, and the worlds beginning with Bhu

अध्याय 298

श्लोक 53

अनाद्यनन्तकालीनाः सर्वदैकप्रकारकाः ।जगत्प्रवाहः सत्यो ऽयं नैव मिथ्या कथञ्चन

anādyanantakālīnāḥ sarvadaikaprakārakāḥ / jagatpravāhaḥ satyo 'yaṃ naiva mithyā kathañcana

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

are of beginningless and endless time, always of one kind; this flow of the world is real, never false in any way.

अध्याय 298

श्लोक 54

यत्त्वेतदन्यथा ब्रूयुः सर्वहन्तार एव ते ।जगत्प्रवाहः सत्यो ऽयं हरिसेवेतिसाथा

yattvetadanyathā brūyuḥ sarvahantāra eva te / jagatpravāhaḥ satyo 'yaṃ harisevetisāthā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Those who say otherwise are destroyers of all; this flow of the world is real, and so is service to Hari.

अध्याय 298

श्लोक 55

सत्यं सत्यं पुनः सत्यमुद्धत्य भुजमुत्यते ।वेदाच्छास्त्रं परं नास्ति न देवः केशवात्परः

satyaṃ satyaṃ punaḥ satyamuddhatya bhujamutyate / vedācchāstraṃ paraṃ nāsti na devaḥ keśavātparaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Truly, truly, again truly, with raised arm it is declared: there is no scripture higher than the Veda, and no god higher than Keshava.

अध्याय 298

श्लोक 56

सर्वोत्कृष्टं केशवं च विहायान्यमुपासते ।तेषामन्धं तमो ज्ञेयं पितॄणां गरुणामपि

sarvotkṛṣṭaṃ keśavaṃ ca vihāyānyamupāsate / teṣāmandhaṃ tamo jñeyaṃ pitṝṇāṃ garuṇāmapi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

For those who abandon Keshava, highest of all, and worship another, blind darkness is to be known, for their ancestors and teachers too.

अध्याय 298

श्लोक 57

इदानीं शृणु पक्षीन्द्र वैकृतं सर्गमुत्तमम् ।सम्यग्जानाति यो लोके स याति परमं पदम्

idānīṃ śṛṇu pakṣīndra vaikṛtaṃ sargamuttamam / samyagjānāti yo loke sa yāti paramaṃ padam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Now hear, lord of birds, the excellent secondary creation; whoever in the world understands it rightly goes to the supreme abode."

Book 3 - Adhyaya 10

पूर्ण अध्याय पाठ56 श्लोक

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)