Parva 3, Adhyāya 40

देवेभिः स्वप्रभुत्वस्य प्राप्तिः, देवराजस्य इन्द्रस्य सम्पूर्ण लोकानां आधिपत्योपरि प्रतिष्ठा, सत्-असत् पुरुषाणां यथोचितगत्याय आदेशं दत्त्वा भगवतः अन्तर्धानं, देवेन्द्रेण पर्वतानां पक्षाणां छेदनं विद्राव्य तु रणे सर्वानसुरान् पुरुषोत्तमः ।मुमोच तत्र बद्धांस्तान् पुरन्दरमुखान् सुरान्॥ 1 ॥

devebhiḥ svaprabhutvasya prāptiḥ, devarājasya indrasya sampūrṇa lokānāṃ ādhipatyopari pratiṣṭhā, sat-asat puruṣāṇāṃ yathocitagatyāya ādeśaṃ dattvā bhagavataḥ antardhānaṃ, devendreṇa parvatānāṃ pakṣāṇāṃ chedanaṃ vidrāvya tu raṇe sarvānasurān puruṣottamaḥ | mumoca tatra baddhāṃstān purandaramukhān surān

ततः प्रकृतिमापन्नाः सर्वे देवगणास्तथा ।पुरन्दरं पुरस्कृत्य नारायणमुपस्थिताः॥ 2 ॥

tataḥ prakṛtimāpannāḥ sarve devagaṇāstathā | purandaraṃ puraskṛtya nārāyaṇamupasthitāḥ

त्वत्प्रसादेन भगवंस्तव बाहुबलेन च ।जीवामोऽद्य महाबाहो निष्क्रान्ताश्चान्तकाननात्॥ 3 ॥

tvatprasādena bhagavaṃstava bāhubalena ca | jīvāmo'dya mahābāho niṣkrāntāścāntakānanāt

त्वच्छासनाद्धि भगवन्किं कुर्वन्त्वदितेः सुताः ।इच्छामः पादशुश्रूषां तव कर्तुं सनातन॥ 4 ॥

tvacchāsanāddhi bhagavankiṃ kurvantvaditeḥ sutāḥ | icchāmaḥ pādaśuśrūṣāṃ tava kartuṃ sanātana

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां पुण्डरीकनिभेक्षणः ।उवाच वचनं देवान् मुदायुक्तो हतद्विषः॥ 5 ॥

tacchrutvā vacanaṃ teṣāṃ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ | uvāca vacanaṃ devān mudāyukto hatadviṣaḥ

यो यस्य भावतो लोको मयैव विहितः पुरा ।पाल्यतां स तु यत्नेन नियोगश्च क्वचित् क्वचित्॥ 6 ॥

yo yasya bhāvato loko mayaiva vihitaḥ purā | pālyatāṃ sa tu yatnena niyogaśca kvacit kvacit

ऐश्वर्यं प्रतिपन्नाः स्वं क्रतुभागपुरस्कृतम् ।मयैव पूर्वं निर्दिष्टो नियोगः प्रतिपाल्यताम्॥ 7 ॥

aiśvaryaṃ pratipannāḥ svaṃ kratubhāgapuraskṛtam | mayaiva pūrvaṃ nirdiṣṭo niyogaḥ pratipālyatām

शक्रं चोवाच भगवान् वचनं दुन्दुभिस्वनः ।इदं यथावत् कर्तव्यं सत्सु चासत्सु च त्वया॥ 8 ॥

śakraṃ covāca bhagavān vacanaṃ dundubhisvanaḥ | idaṃ yathāvat kartavyaṃ satsu cāsatsu ca tvayā

गच्छन्तु तपसा स्वर्गे मुनयः शंसितव्रताः ।तव लोकं सुरश्रेष्ठ सर्वकामदुघं सदा॥ 9 ॥

gacchantu tapasā svarge munayaḥ śaṃsitavratāḥ | tava lokaṃ suraśreṣṭha sarvakāmadughaṃ sadā

यायजूकाश्च ये केचिद् ब्राह्मणाः क्षत्रिया विशः ।तेषां कामदुघा लोकाः स्वर्गमादिमनोहराः ।यज्ञैरिष्ट्वा यायजूकाः फलं ते प्राप्नुवन्तु च॥ 10 ॥

yāyajūkāśca ye kecid brāhmaṇāḥ kṣatriyā viśaḥ | teṣāṃ kāmadughā lokāḥ svargamādimanoharāḥ | yajñairiṣṭvā yāyajūkāḥ phalaṃ te prāpnuvantu ca

भावः सद्धर्मशीलानामभावः पापकर्मणाम् ।सन्तः स्वर्गजितः सन्तु सर्वाश्रमनिवासिनः॥ 11 ॥

bhāvaḥ saddharmaśīlānāmabhāvaḥ pāpakarmaṇām | santaḥ svargajitaḥ santu sarvāśramanivāsinaḥ

सत्यशूरा रणे शूरा दानशूराश्च ये नराः ।ते नराः स्वर्गमश्नन्तु सदा ये चानसूयवः॥ 12 ॥

satyaśūrā raṇe śūrā dānaśūrāśca ye narāḥ | te narāḥ svargamaśnantu sadā ye cānasūyavaḥ

अश्रद्दधानाः पुरुषाः कामिनोऽर्थपराः शठाः ।अब्रह्मण्या नास्तिकाश्च नरकं यान्तु मानवाः॥ 13 ॥

aśraddadhānāḥ puruṣāḥ kāmino'rthaparāḥ śaṭhāḥ | abrahmaṇyā nāstikāśca narakaṃ yāntu mānavāḥ

एतावत् क्रियतां वाक्यं मयोक्तं त्रिदशेश्वराः ।ततो मयि स्थिते सर्वान् बाधिष्यन्ते न चारयः॥ 14 ॥

etāvat kriyatāṃ vākyaṃ mayoktaṃ tridaśeśvarāḥ | tato mayi sthite sarvān bādhiṣyante na cārayaḥ

इत्युक्त्वान्तर्हितो देवः शङ्खचक्रगदाधरः ।देवतानां च सर्वेषामभवद् विस्मयो महान्॥ 15 ॥

ityuktvāntarhito devaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ | devatānāṃ ca sarveṣāmabhavad vismayo mahān

एतदत्यद्भुतं दृष्ट्वा वाराहचरितं सुराः ।नमस्कृत्य वराहाय नाकपृष्ठमितो गताः॥ 16 ॥

etadatyadbhutaṃ dṛṣṭvā vārāhacaritaṃ surāḥ | namaskṛtya varāhāya nākapṛṣṭhamito gatāḥ

ततः स्वान्याधिपत्यानि प्रतिपन्नानि दैवतैः ।सर्वलोकाधिपत्ये च प्रतिष्ठां वासवो गतः॥ 17 ॥

tataḥ svānyādhipatyāni pratipannāni daivataiḥ | sarvalokādhipatye ca pratiṣṭhāṃ vāsavo gataḥ

विमुक्ता दानवगणैः प्रकृतिं धरणी गता ।स्थैर्यहेतोर्धरण्यास्तु ज्ञात्वा चागस्कृतान्गिरीन्॥ 18 ॥

vimuktā dānavagaṇaiḥ prakṛtiṃ dharaṇī gatā | sthairyahetordharaṇyāstu jñātvā cāgaskṛtāngirīn

स्वेषु स्थानेषु संस्थाप्य पर्वतानां पुरन्दरः ।चिच्छेद भगवान् पक्षान् वज्रेण शतपर्वणा॥ 19 ॥

sveṣu sthāneṣu saṃsthāpya parvatānāṃ purandaraḥ | ciccheda bhagavān pakṣān vajreṇa śataparvaṇā

सर्वेषामेव पक्षा वै छिन्नाः शक्रेण धीमता ।एकः सपक्षो मैनाकः सुरैस्तत्समयः कृतः॥ 20 ॥

sarveṣāmeva pakṣā vai chinnāḥ śakreṇa dhīmatā | ekaḥ sapakṣo mainākaḥ suraistatsamayaḥ kṛtaḥ

एष नारायणस्यायं प्रादुर्भावो महात्मनः ।वाराह इति विप्रेन्द्रैः पुराणे परिकीर्तितः॥ 21 ॥

eṣa nārāyaṇasyāyaṃ prādurbhāvo mahātmanaḥ | vārāha iti viprendraiḥ purāṇe parikīrtitaḥ

कृष्णद्वैपायनमतं नानाश्रुतिसमाहितम् ।नाशुचेर्न कृतघ्नाय न नृशंसाय कीर्तयेत्॥ 22 ॥

kṛṣṇadvaipāyanamataṃ nānāśrutisamāhitam | nāśucerna kṛtaghnāya na nṛśaṃsāya kīrtayet

न क्षुद्राय न नीचाय न गुरुद्वेषकारिणे ।नाशिष्याय तथा राजन् न कृतघ्नाय चैव हि॥ 23 ॥

na kṣudrāya na nīcāya na gurudveṣakāriṇe | nāśiṣyāya tathā rājan na kṛtaghnāya caiva hi

आयुष्कामैर्यशःकामैर्महीकामैश्च मानवैः ।जयैषिभिश्च श्रोतव्यो देवानामेष वै जयः॥ 24 ॥

āyuṣkāmairyaśaḥkāmairmahīkāmaiśca mānavaiḥ | jayaiṣibhiśca śrotavyo devānāmeṣa vai jayaḥ

पुराणवेदसम्बद्धः शिवः स्वस्त्ययनो महान् ।पावनः सर्वसत्त्वानां तत्कालविजयप्रदः॥ 25 ॥

purāṇavedasambaddhaḥ śivaḥ svastyayano mahān | pāvanaḥ sarvasattvānāṃ tatkālavijayapradaḥ

एष कौरव्य तत्त्वेन कथितस्त्वनुपूर्वशः ।वाराहस्य नृपश्रेष्ठ प्रादुर्भावो महात्मनः॥ 26 ॥

eṣa kauravya tattvena kathitastvanupūrvaśaḥ | vārāhasya nṛpaśreṣṭha prādurbhāvo mahātmanaḥ

ये यजन्ति मखैः पुण्यैर्दैवतानि पितॄनपि ।आत्मानमात्मना नित्यं विष्णुमेव यजन्ति ते॥ 27 ॥

ye yajanti makhaiḥ puṇyairdaivatāni pitṝnapi | ātmānamātmanā nityaṃ viṣṇumeva yajanti te

लोकायनाय त्रिदशायनाय ब्रह्मायनायात्मभवायनाय ।नारायणायात्महितायनाय महावराहाय नमस्कुरुष्व॥ 28 ॥

lokāyanāya tridaśāyanāya brahmāyanāyātmabhavāyanāya | nārāyaṇāyātmahitāyanāya mahāvarāhāya namaskuruṣva