Harivamsha Purana
225
अध्याय 225 / 318

Parva 3, Adhyāya 42

22 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ22 श्लोक

अध्याय 225

श्लोक 1

भगवता नृसिंहेन देवगन्धर्वाप्सरोभिः दैत्येभिश्च सेवितं हिरण्यकशिपुओः दर्शनं तस्यां सभायां दैत्येन्द्रो हिरण्यकशिपुः प्रभुः ।आसीन आसने दिव्ये नल्वमात्रे प्रमाणतः

bhagavatā nṛsiṃhena devagandharvāpsarobhiḥ daityebhiśca sevitaṃ hiraṇyakaśipuoḥ darśanaṃ tasyāṃ sabhāyāṃ daityendro hiraṇyakaśipuḥ prabhuḥ | āsīna āsane divye nalvamātre pramāṇataḥ

अध्याय 225

श्लोक 2

दिवाकरनिभे रम्ये दिव्यास्तरणसम्भृते ।रराज सुचिरं राजन् ज्वलत्काञ्चनकुण्डलः

divākaranibhe ramye divyāstaraṇasambhṛte | rarāja suciraṃ rājan jvalatkāñcanakuṇḍalaḥ

अध्याय 225

श्लोक 3

तस्य दैत्यपतेर्मन्दं विरजस्कं समन्ततः ।दिव्यगन्धवहस्तत्र मारुतः सुमुखो ववौ

tasya daityapatermandaṃ virajaskaṃ samantataḥ | divyagandhavahastatra mārutaḥ sumukho vavau

अध्याय 225

श्लोक 4

तत्र देवाः सगन्धर्वा गणैरप्सरसां वृताः ।दिव्यतालेन दिव्यानि जगुर्गीतानि गायनाः

tatra devāḥ sagandharvā gaṇairapsarasāṃ vṛtāḥ | divyatālena divyāni jagurgītāni gāyanāḥ

अध्याय 225

श्लोक 4b

वहो देवता तथा अप्सराओंसे घिरे हुं गन्धर्व गायक बनकर दिव्य तालके साथ दिव्य गीत गाते ये

vaho devatā tathā apsarāoṃse ghire huṃ gandharva gāyaka banakara divya tālake sātha divya gīta gāte ye

अध्याय 225

श्लोक 5

विश्वाची सहजन्या च प्रम्लोचेत्यभिविश्रुता ।दिव्या च सौरभेयी च समीची पुञ्जिकस्थला

viśvācī sahajanyā ca pramlocetyabhiviśrutā | divyā ca saurabheyī ca samīcī puñjikasthalā

अध्याय 225

श्लोक 6

मिश्रकेशी च रम्भा च चित्रसेना शुचिस्मिता ।चारुनेत्रा घृताची च मेनका चोर्वशी तथा

miśrakeśī ca rambhā ca citrasenā śucismitā | cārunetrā ghṛtācī ca menakā corvaśī tathā

अध्याय 225

श्लोक 7

एताः सहस्रशश्चान्या नृत्यगीतविशारदाः ।उपतिष्ठन्ति राजानं हिरण्यकशिपुं तदा

etāḥ sahasraśaścānyā nṛtyagītaviśāradāḥ | upatiṣṭhanti rājānaṃ hiraṇyakaśipuṃ tadā

अध्याय 225

श्लोक 8

हिरण्यकशिपुस्तत्र विचित्राभरणाम्बरः ।स्त्रीसहस्रैः परिवृतस्तस्थौ ज्वलितकुण्डलः

hiraṇyakaśipustatra vicitrābharaṇāmbaraḥ | strīsahasraiḥ parivṛtastasthau jvalitakuṇḍalaḥ

अध्याय 225

श्लोक 9

तत्रासीनं महाबाहुं हिरण्यकशिपुं प्रभुम् ।उपासन्ति दितेः पुत्राः सर्वे लब्धवराः पुरा

tatrāsīnaṃ mahābāhuṃ hiraṇyakaśipuṃ prabhum | upāsanti diteḥ putrāḥ sarve labdhavarāḥ purā

अध्याय 225

श्लोक 10

बलिर्वैरोचनस्तत्र नरकः पृथिवीजयः ।प्रह्रादो विप्रचित्तिश्च गविष्ठश्च महासुरः

balirvairocanastatra narakaḥ pṛthivījayaḥ | prahrādo vipracittiśca gaviṣṭhaśca mahāsuraḥ

अध्याय 225

श्लोक 11

चन्द्रहन्ता क्रोधहन्ता सुमनाः सुमतिः खरः ।घटोदरो महापार्श्वः क्रथनः पिठरस्तथा

candrahantā krodhahantā sumanāḥ sumatiḥ kharaḥ | ghaṭodaro mahāpārśvaḥ krathanaḥ piṭharastathā

अध्याय 225

श्लोक 12

विश्वरूपश्च रूपश्च विरूपश्च महाद्युतिः ।दशग्रीवश्च वाली च मेघवासा महारवः

viśvarūpaśca rūpaśca virūpaśca mahādyutiḥ | daśagrīvaśca vālī ca meghavāsā mahāravaḥ

अध्याय 225

श्लोक 13

कटाभो विकटाभश्च संह्रादश्चेन्द्रतापनः ।दैन्यदानवसङ्घाश्च सर्वे ज्वलितकुण्डलाः

kaṭābho vikaṭābhaśca saṃhrādaścendratāpanaḥ | dainyadānavasaṅghāśca sarve jvalitakuṇḍalāḥ

अध्याय 225

श्लोक 14

स्रग्विणो वाग्मिनः सर्वे सर्वे सुचरितव्रताः ।सर्वे लब्धवराः शूरा सर्वे विगतमृत्यवः

sragviṇo vāgminaḥ sarve sarve sucaritavratāḥ | sarve labdhavarāḥ śūrā sarve vigatamṛtyavaḥ

अध्याय 225

श्लोक 15

एते चान्ये च बहवो हिरण्यकशिपुं प्रभुम् ।उपासन्ते महात्मानं सर्वे दिव्यपरिच्छदाः

ete cānye ca bahavo hiraṇyakaśipuṃ prabhum | upāsante mahātmānaṃ sarve divyaparicchadāḥ

अध्याय 225

श्लोक 16

विमानैर्विविधैरग्र्यैर्भ्राजमानैरिवार्चिभिः ।स्रग्विणो भूषणधरा यान्ति चायान्ति हेलया

vimānairvividhairagryairbhrājamānairivārcibhiḥ | sragviṇo bhūṣaṇadharā yānti cāyānti helayā

अध्याय 225

श्लोक 17

विचित्राभरणोपेता विचित्रवसनास्तथा ।विचित्रशस्त्रकवचा विचित्रध्वजवाहनाः

vicitrābharaṇopetā vicitravasanāstathā | vicitraśastrakavacā vicitradhvajavāhanāḥ

अध्याय 225

श्लोक 18

महेन्द्रचापसङ्काशैर्विचित्रैरङ्गदैर्वरैः ।भूषिताङ्गा दितेः पुत्रास्तमुपासन्ति नित्यशः

mahendracāpasaṅkāśairvicitrairaṅgadairvaraiḥ | bhūṣitāṅgā diteḥ putrāstamupāsanti nityaśaḥ

अध्याय 225

श्लोक 19

तस्यां सभायां दिव्यायामसुराः पर्वतोपमाः ।हिरण्यमुकुटाः सर्वे दिवाकरसमप्रभाः

tasyāṃ sabhāyāṃ divyāyāmasurāḥ parvatopamāḥ | hiraṇyamukuṭāḥ sarve divākarasamaprabhāḥ

अध्याय 225

श्लोक 20

कनकमणिविचित्रवेदिकायामुपहितरत्नसहस्रवीथिकायाम् ।स ददर्श मृगाधिपः सभायां सुरुचिरदन्तगवाक्षसंवृतायाम्

kanakamaṇivicitravedikāyāmupahitaratnasahasravīthikāyām | sa dadarśa mṛgādhipaḥ sabhāyāṃ suruciradantagavākṣasaṃvṛtāyām

अध्याय 225

श्लोक 21

कनकविमलहारभूषिताङ्गं दितितनयं स मृगाधिपो ददर्श ।दिनकरकरप्रभं ज्वलन्तमसुरसहस्रगणैर्निषेव्यमाणम्

kanakavimalahārabhūṣitāṅgaṃ dititanayaṃ sa mṛgādhipo dadarśa | dinakarakaraprabhaṃ jvalantamasurasahasragaṇairniṣevyamāṇam

स्रोत: local proofread transcription: Sanskrit shlokas of the Harivamsa (Harivamsha, Vishnu and Bhavishya parvas) from sanskritdocuments.org. One chapter per adhyaya; verse numbers as printed in the source (restarting in each adhyaya). Appendix sections are not included. · प्राप्त 19/10/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पाठ-भेद एवं संशोधनVariants & corrections

पाठ-भेद टिप्पणी (Alternative Reading / Variant Notes):

Collated with BORI Critical Edition of Mahabharata Khilaparvan.