Parva 3, Adhyāya 64

बलेः इन्द्रेण सार्द्धं युद्धं, इन्द्रस्य रणभूमितः पलायनं बलिना तु सुराः सर्वे वर्जयित्वा सुराधिपम् ।रणे शरशतैर्भिन्नाः ससैन्या वै पराजिताः॥ 1 ॥

baleḥ indreṇa sārddhaṃ yuddhaṃ, indrasya raṇabhūmitaḥ palāyanaṃ balinā tu surāḥ sarve varjayitvā surādhipam | raṇe śaraśatairbhinnāḥ sasainyā vai parājitāḥ

विमुखा याति दैत्येन्द्रैर्वध्यमाना महाचमूः ।जितास्तु बलिना देवाः शक्रमाहुर्महाबलम्॥ 2 ॥

vimukhā yāti daityendrairvadhyamānā mahācamūḥ | jitāstu balinā devāḥ śakramāhurmahābalam

भवानिन्द्रश्च धाता च लोकानां प्रभुरव्ययः ।त्वमप्रतिमकर्मा च तथैवानुपमद्युतिः॥ 3 ॥

bhavānindraśca dhātā ca lokānāṃ prabhuravyayaḥ | tvamapratimakarmā ca tathaivānupamadyutiḥ

विद्रुतानीह सैन्यानि सहास्माभिः सुरेश्वर ।रथचक्रध्वजाक्षाणि विभिन्नानि महासुरैः॥ 4 ॥

vidrutānīha sainyāni sahāsmābhiḥ sureśvara | rathacakradhvajākṣāṇi vibhinnāni mahāsuraiḥ

रथहस्त्यश्वयोधाश्च पदाताश्च सहस्रशः ।भिन्नच्छिन्नाश्च शतशो गदामुशलपट्टिशैः॥ 5 ॥

rathahastyaśvayodhāśca padātāśca sahasraśaḥ | bhinnacchinnāśca śataśo gadāmuśalapaṭṭiśaiḥ

महाभैरवरूपं हि दैत्येन्द्रेण कृतं रणे ।किमुपेक्षसि दैत्येन्द्रैर्हन्यमाना महाचमूम्॥ 6 ॥

mahābhairavarūpaṃ hi daityendreṇa kṛtaṃ raṇe | kimupekṣasi daityendrairhanyamānā mahācamūm

त्रायस्व त्रिदशश्रेष्ठ शरण्यः शरणागतान् ।श्रुत्वा तु वचनं तेषां देवानाममराधिपः॥ 7 ॥

trāyasva tridaśaśreṣṭha śaraṇyaḥ śaraṇāgatān | śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ devānāmamarādhipaḥ

संवर्ताग्निसमक्रुद्धः सर्वान् दहति दानवान् ।दिवाकरकराकारं किरीटं धारयन् प्रभुः॥ 8 ॥

saṃvartāgnisamakruddhaḥ sarvān dahati dānavān | divākarakarākāraṃ kirīṭaṃ dhārayan prabhuḥ

वैदूर्यवर्णसङ्काशो नानारत्नचिताङ्गदः ।मयूररोमा रक्ताक्षः शतबाहुः सहस्रदृक्॥ 9 ॥

vaidūryavarṇasaṅkāśo nānāratnacitāṅgadaḥ | mayūraromā raktākṣaḥ śatabāhuḥ sahasradṛk

हरिरेको हरिश्मश्रुर्नानाकेतुर्महाबलः ।वज्रप्रहरणः श्रीमान् योगी शतशिरोधरः॥ 10 ॥

harireko hariśmaśrurnānāketurmahābalaḥ | vajrapraharaṇaḥ śrīmān yogī śataśirodharaḥ

सधनुर्बद्धसन्नाहः शतादित्यसमप्रभः ।देवगन्धर्वयक्षौघैरनुयातः सहस्रशः॥ 11 ॥

sadhanurbaddhasannāhaḥ śatādityasamaprabhaḥ | devagandharvayakṣaughairanuyātaḥ sahasraśaḥ

सामगैश्च जयैश्चापि स्तूयमानो महर्षिभिः ।शतपर्वं महारौद्रं स्फोटनं सर्वतोमुखम्॥ 12 ॥

sāmagaiśca jayaiścāpi stūyamāno maharṣibhiḥ | śataparvaṃ mahāraudraṃ sphoṭanaṃ sarvatomukham

प्रगृह्य रुचिरं वज्रं दीप्तं रौद्राट्टहासनम् ।दैत्यानयोधयत् सर्वान् महेन्द्रः पाकशासनः॥ 13 ॥

pragṛhya ruciraṃ vajraṃ dīptaṃ raudrāṭṭahāsanam | daityānayodhayat sarvān mahendraḥ pākaśāsanaḥ

अधृष्यः सर्वभूतानामदित्या दयितः सुतः ।ततः प्रवृत्तः सङ्ग्रामो बलिवासवयोस्तदा॥ 14 ॥

adhṛṣyaḥ sarvabhūtānāmadityā dayitaḥ sutaḥ | tataḥ pravṛttaḥ saṅgrāmo balivāsavayostadā

उभाभ्यां देवदैत्याभ्यामचिरान्महदद्भुतः ।अतिवीर्यबलोदग्रस्तुमुलो लोमहर्षणः॥ 15 ॥

ubhābhyāṃ devadaityābhyāmacirānmahadadbhutaḥ | ativīryabalodagrastumulo lomaharṣaṇaḥ

प्रह्लादेन स्तुतिशतैः कर्मभिर्जयसम्मतैः ।प्रबोधितो दैत्यपतिरग्निरिद्ध इवाबभौ॥ 16 ॥

prahlādena stutiśataiḥ karmabhirjayasammataiḥ | prabodhito daityapatiragniriddha ivābabhau

सुरासुरेन्द्रयोर्दृष्ट्वा सङ्ग्रामं लोमहर्षणम् ।देवानां दानवानां च भूयो युद्धमभूत् तदा॥ 17 ॥

surāsurendrayordṛṣṭvā saṅgrāmaṃ lomaharṣaṇam | devānāṃ dānavānāṃ ca bhūyo yuddhamabhūt tadā

ततोऽविध्यन्महेन्द्रस्तं बलिमस्त्रैर्महाबलम् ।तान्यस्त्राणि महाबाहुश्चिच्छेद शतधा रणे॥ 18 ॥

tato'vidhyanmahendrastaṃ balimastrairmahābalam | tānyastrāṇi mahābāhuściccheda śatadhā raṇe

ततः क्रुद्धः पुनस्तत्र निजघ्ने दानवं महत् ।आग्नेयमथ शत्रुघ्नं चिक्षेपेन्द्रो महाबलः॥ 19 ॥

tataḥ kruddhaḥ punastatra nijaghne dānavaṃ mahat | āgneyamatha śatrughnaṃ cikṣependro mahābalaḥ

तद्दृष्ट्वा खे समागच्छत् प्रलयानलसन्निभम् ।पातयामास तच्चैन्द्रं वारुणास्त्रेण दानवः॥ 20 ॥

taddṛṣṭvā khe samāgacchat pralayānalasannibham | pātayāmāsa taccaindraṃ vāruṇāstreṇa dānavaḥ

सङ्क्रुद्धो मघवा वज्रमगृह्णात् पर्वतोपमम् ।हन्तुकामो रणश्लाघी बलिं दैत्याधिपं रणे॥ 21 ॥

saṅkruddho maghavā vajramagṛhṇāt parvatopamam | hantukāmo raṇaślāghī baliṃ daityādhipaṃ raṇe

ततः शुश्राव देवेन्द्रः कौशिको हरिवाहनः ।अशरीरां शुभां वाणीं तस्मिन् महति वैशसे॥ 22 ॥

tataḥ śuśrāva devendraḥ kauśiko harivāhanaḥ | aśarīrāṃ śubhāṃ vāṇīṃ tasmin mahati vaiśase

निवर्तस्व महाबाहो सुराणां नन्दिवर्धन ।पुरन्दर सुरश्रेष्ठ न जेष्यसि रणे बलिम्॥ 23 ॥

nivartasva mahābāho surāṇāṃ nandivardhana | purandara suraśreṣṭha na jeṣyasi raṇe balim

तपसात्युत्तमो दैत्यो वरदानेन चाधिकः ।स्वयम्भूपरितोषाच्च सत्यधर्माच्च वासव॥ 24 ॥

tapasātyuttamo daityo varadānena cādhikaḥ | svayambhūparitoṣācca satyadharmācca vāsava

नैष शक्यस्त्वया जेतुं त्रिदशैर्वा सुरेश्वर ।यो ह्यस्य जेता भगवांस्तं शृणुष्व समाहितः॥ 25 ॥

naiṣa śakyastvayā jetuṃ tridaśairvā sureśvara | yo hyasya jetā bhagavāṃstaṃ śṛṇuṣva samāhitaḥ

ब्रह्मणः स हि सर्वस्वं देवानां चैव सा गतिः ।परं रहस्यं धर्मस्य परस्य च परा गतिः॥ 26 ॥

brahmaṇaḥ sa hi sarvasvaṃ devānāṃ caiva sā gatiḥ | paraṃ rahasyaṃ dharmasya parasya ca parā gatiḥ

परात्परतरः श्रीमान् परावरगतिः प्रभुः ।सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्॥ 27 ॥

parātparataraḥ śrīmān parāvaragatiḥ prabhuḥ | sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt

शङ्खचक्रगदापाणिः पीतवासाः सुरारिहा ।जेता जेयो जयः श्रीमान्सोऽस्य जेता भविष्यति॥ 28 ॥

śaṅkhacakragadāpāṇiḥ pītavāsāḥ surārihā | jetā jeyo jayaḥ śrīmānso'sya jetā bhaviṣyati

श्रुत्वा दिव्यां तु मधुरां वाणीं तामशरीरिणीम् ।अपयातो रणाच्छक्रः सार्धं सर्वैः सुरोत्तमैः॥ 29 ॥

śrutvā divyāṃ tu madhurāṃ vāṇīṃ tāmaśarīriṇīm | apayāto raṇācchakraḥ sārdhaṃ sarvaiḥ surottamaiḥ

अपयाते तु देवेन्द्रे कौशिके हरिवाहने ।सिंहनादो महानासीद् दानवानां महामृधे॥ 30 ॥

apayāte tu devendre kauśike harivāhane | siṃhanādo mahānāsīd dānavānāṃ mahāmṛdhe

ततः किलकिलाशब्दः क्ष्वेडितास्फोटितस्वनः ।शङ्खानां निनदश्चात्र योधानां वल्गितस्वनः॥ 31 ॥

tataḥ kilakilāśabdaḥ kṣveḍitāsphoṭitasvanaḥ | śaṅkhānāṃ ninadaścātra yodhānāṃ valgitasvanaḥ

वादित्राणां च निर्घोषस्तुमुलश्चाभवत्तदा ।जयशब्दरवाश्चैव देवानां तु पराजये॥ 32 ॥

vāditrāṇāṃ ca nirghoṣastumulaścābhavattadā | jayaśabdaravāścaiva devānāṃ tu parājaye

ससैन्यो दैत्यराजस्तु स्तूयमानः सुहृद्गणैः ।बलीन्द्रो विबभौ दैत्यो हिरण्यकशिपुर्यथा॥ 33 ॥

sasainyo daityarājastu stūyamānaḥ suhṛdgaṇaiḥ | balīndro vibabhau daityo hiraṇyakaśipuryathā