Parva 3, Adhyāya 111

श्रीकृष्णस्य गोलक्रीडा, सुधर्मासभायां दुर्वासादीनां मुनीनां आगमनं, यादवेभिः कृष्णेन च तेषां सत्कारं, श्रीकृष्णेन तेभ्यः आगमनस्य कारणस्य पृच्छा, दुर्वाससा भगवतः स्तुति एवं उपालम्भनपूर्वकं तस्य प्रश्नस्य प्रतिवादं कृत्वा स्वदुर्दशायाः वृत्तान्तकथनं अथ सर्वेश्वरो विष्णुः पद्मकिञ्जल्कलोचनः ।श्यामः पीताम्बरः श्रीमान् प्रलम्बाम्बरभूषणः॥ 1 ॥

śrīkṛṣṇasya golakrīḍā, sudharmāsabhāyāṃ durvāsādīnāṃ munīnāṃ āgamanaṃ, yādavebhiḥ kṛṣṇena ca teṣāṃ satkāraṃ, śrīkṛṣṇena tebhyaḥ āgamanasya kāraṇasya pṛcchā, durvāsasā bhagavataḥ stuti evaṃ upālambhanapūrvakaṃ tasya praśnasya prativādaṃ kṛtvā svadurdaśāyāḥ vṛttāntakathanaṃ atha sarveśvaro viṣṇuḥ padmakiñjalkalocanaḥ | śyāmaḥ pītāmbaraḥ śrīmān pralambāmbarabhūṣaṇaḥ

किरीटी श्रीपतिः कृष्णो नीलकुञ्चितमूर्धजः ।अव्यक्तः शाश्वतो देवः सकलो निष्कलः शिवः॥ 2 ॥

kirīṭī śrīpatiḥ kṛṣṇo nīlakuñcitamūrdhajaḥ | avyaktaḥ śāśvato devaḥ sakalo niṣkalaḥ śivaḥ

क्रीडाविहारोपगतः कदाचिदभवद्धरिः ।कुमारैरपरैः सार्धं सात्यकिप्रमुखैर्नृप॥ 3 ॥

krīḍāvihāropagataḥ kadācidabhavaddhariḥ | kumārairaparaiḥ sārdhaṃ sātyakipramukhairnṛpa

गोलक्रीडां सुधर्माया मध्ये यादवसत्तमः ।चकार प्रियकृत् कृष्णो युयुधानेन केशवः॥ 4 ॥

golakrīḍāṃ sudharmāyā madhye yādavasattamaḥ | cakāra priyakṛt kṛṣṇo yuyudhānena keśavaḥ

ममायं प्रथमो गोलस्तव पश्चाद् भविष्यति ।इति ब्रुवंस्तदा विष्णुः सात्यकिं कमलेक्षणः॥ 5 ॥

mamāyaṃ prathamo golastava paścād bhaviṣyati | iti bruvaṃstadā viṣṇuḥ sātyakiṃ kamalekṣaṇaḥ

पार्श्वस्था यादवास्तस्य वसुदेवपुरोगमाः ।उद्धवप्रमुखा राजन्नासेदुः क्वचिदत्र वै॥ 6 ॥

pārśvasthā yādavāstasya vasudevapurogamāḥ | uddhavapramukhā rājannāseduḥ kvacidatra vai

अन्यव्यापाररहितो भूतात्मा भूतभावनः ।विजहार यथा रामः सुग्रीवेण पुरा नृप॥ 7 ॥

anyavyāpārarahito bhūtātmā bhūtabhāvanaḥ | vijahāra yathā rāmaḥ sugrīveṇa purā nṛpa

मध्यन्दिने महाविष्णुः शैनेयेन सहाच्युतः ।विक्रीड्य सुचिरं कृष्ण उपारंसीत् स यादवः॥ 8 ॥

madhyandine mahāviṣṇuḥ śaineyena sahācyutaḥ | vikrīḍya suciraṃ kṛṣṇa upāraṃsīt sa yādavaḥ

द्वाःस्थेन वारिताः पूर्वं द्वार्येव च समास्थिताः ।इदमन्तरमित्येव विविशुस्तां सभां नृप॥ 9 ॥

dvāḥsthena vāritāḥ pūrvaṃ dvāryeva ca samāsthitāḥ | idamantaramityeva viviśustāṃ sabhāṃ nṛpa

यतयो दीर्घतपसः पुरस्कृत्य तपोधनम् ।दुर्वाससं सुमनसो ददृशुर्यादवेश्वरम्॥ 10 ॥

yatayo dīrghatapasaḥ puraskṛtya tapodhanam | durvāsasaṃ sumanaso dadṛśuryādaveśvaram

गोलक्रीडासमासक्तं करसंस्थितगोलकम् ।पद्मपत्रविशालाक्षं विष्णुं तं सात्यकिं हरिम्॥ 11 ॥

golakrīḍāsamāsaktaṃ karasaṃsthitagolakam | padmapatraviśālākṣaṃ viṣṇuṃ taṃ sātyakiṃ harim

एकेनाक्ष्णा ह्लादयन्तं परेणान्येन गोलकम् ।यतयश्च महाराज प्रत्यदृश्यन्त तत्पुरः॥ 12 ॥

ekenākṣṇā hlādayantaṃ pareṇānyena golakam | yatayaśca mahārāja pratyadṛśyanta tatpuraḥ

वृष्णिपः पुण्डरीकाक्षः सात्यकिर्बलभद्रकः ।वसुदेवस्तथाक्रूरः उग्रसेनस्तथा नृप॥ 13 ॥

vṛṣṇipaḥ puṇḍarīkākṣaḥ sātyakirbalabhadrakaḥ | vasudevastathākrūraḥ ugrasenastathā nṛpa

अन्ये च यादवाः सर्वे सम्भ्रमं प्रतिपेदिरे ।इदं किमिदमित्येवं व्याशङ्कमनसोऽभवन्॥ 14 ॥

anye ca yādavāḥ sarve sambhramaṃ pratipedire | idaṃ kimidamityevaṃ vyāśaṅkamanaso'bhavan

पृष्ठतोऽप्यनुगच्छन्ति दिधक्षन्तं जगत्त्रयम् ।अर्धकौपीनवसनं स्मरन्तं कमपि द्विजम्॥ 15 ॥

pṛṣṭhato'pyanugacchanti didhakṣantaṃ jagattrayam | ardhakaupīnavasanaṃ smarantaṃ kamapi dvijam

अन्तस्तापसमायुक्तं छिन्नदण्डधरं यतिम् ।अन्तर्ज्वलन्तं रोषेण हंसासादितकल्मषम्॥ 16 ॥

antastāpasamāyuktaṃ chinnadaṇḍadharaṃ yatim | antarjvalantaṃ roṣeṇa haṃsāsāditakalmaṣam

नेत्रोत्थितमहावह्निं प्रेक्षन्तं यादवेश्वरम् ।दुर्वाससं ते ददृशुर्भीता यादवसत्तमाः॥ 17 ॥

netrotthitamahāvahniṃ prekṣantaṃ yādaveśvaram | durvāsasaṃ te dadṛśurbhītā yādavasattamāḥ

किं करिष्यत्यसौ क्रुद्धः कि वा वक्ष्यति नः प्रभुः ।इति प्राञ्जलयः सर्वे यादवाः प्रतिपेदिरे॥ 18 ॥

kiṃ kariṣyatyasau kruddhaḥ ki vā vakṣyati naḥ prabhuḥ | iti prāñjalayaḥ sarve yādavāḥ pratipedire

इदमासनमित्येवं किञ्चिदूचुश्च वृष्णयः ।ततः कृष्णो हृषीकेशः किञ्चिदुत्प्लुत्य तत्पुरः॥ 19 ॥

idamāsanamityevaṃ kiñcidūcuśca vṛṣṇayaḥ | tataḥ kṛṣṇo hṛṣīkeśaḥ kiñcidutplutya tatpuraḥ

इदमासनमित्येवं स्थीयतामिह निर्वृतः ।अहमद्य स्थितो विप्र किङ्करोऽस्मीति चाव्रवीत्॥ 20 ॥

idamāsanamityevaṃ sthīyatāmiha nirvṛtaḥ | ahamadya sthito vipra kiṅkaro'smīti cāvravīt

ततः किञ्चिदिवासीन आसने यतिविग्रहः ।आसने संस्थिते तस्मिन् यतयो वीतमत्सराः॥ 21 ॥

tataḥ kiñcidivāsīna āsane yativigrahaḥ | āsane saṃsthite tasmin yatayo vītamatsarāḥ

आसनानि यथायोगं भेजिरे निर्वृताः किल ।अर्घ्यादिसमुदाचारं चक्रे कृष्णः किरीटभृत्॥ 22 ॥

āsanāni yathāyogaṃ bhejire nirvṛtāḥ kila | arghyādisamudācāraṃ cakre kṛṣṇaḥ kirīṭabhṛt

आह भूयो हृषीकेशो यतिं दुर्वाससं प्रभुम् ।किमर्थं ब्रूहि विप्रेन्द्र अस्मिन् प्रत्यागमो हि वः॥ 23 ॥

āha bhūyo hṛṣīkeśo yatiṃ durvāsasaṃ prabhum | kimarthaṃ brūhi viprendra asmin pratyāgamo hi vaḥ

दृष्टं वा ह्यथवा किञ्चित् कारणं चास्ति वो महत् ।संन्यासिनो द्विजश्रेष्ठा यूयं विगतकल्मषाः॥ 24 ॥

dṛṣṭaṃ vā hyathavā kiñcit kāraṇaṃ cāsti vo mahat | saṃnyāsino dvijaśreṣṭhā yūyaṃ vigatakalmaṣāḥ

निःस्पृहाश्च सदा यूयमस्मत्तो द्विजपुङ्गवाः ।प्रार्थ्यं नाम न चैवास्ति स्पृहा नैवास्ति वो यतः॥ 25 ॥

niḥspṛhāśca sadā yūyamasmatto dvijapuṅgavāḥ | prārthyaṃ nāma na caivāsti spṛhā naivāsti vo yataḥ

स्पृहाप्रेरितकर्माणः क्षत्रियान् यान्ति सुव्रताः ।निरूप्यमाणमस्माभिर्विप्र किञ्चिन्न दृश्यते॥ 26 ॥

spṛhāpreritakarmāṇaḥ kṣatriyān yānti suvratāḥ | nirūpyamāṇamasmābhirvipra kiñcinna dṛśyate

न जाने कारणं ब्रह्मन् युष्मदागमनं प्रति ।एतावता चानुमेयं किएचित्कारणमस्ति वै॥ 27 ॥

na jāne kāraṇaṃ brahman yuṣmadāgamanaṃ prati | etāvatā cānumeyaṃ kiecitkāraṇamasti vai

तद् ब्रूहि यदि विद्येत त्वत्तो ज्ञास्यामहे वयम् ।इत्युक्तवति देवेशे चक्रपाणौ जनार्दने॥ 28 ॥

tad brūhi yadi vidyeta tvatto jñāsyāmahe vayam | ityuktavati deveśe cakrapāṇau janārdane

तस्यापि राजन्विप्रस्य भूयः कोपो महानभूत् ।तस्मादभ्यधिकः पूर्वात् कोपः सञ्जायते महान्॥ 29 ॥

tasyāpi rājanviprasya bhūyaḥ kopo mahānabhūt | tasmādabhyadhikaḥ pūrvāt kopaḥ sañjāyate mahān

दिधक्षन्निव लोकांस्त्रीन् भक्षयन्निव पश्यतः ।रोषरक्तेक्षणः क्रुद्धो हसन्निव दहन्निव॥ 30 ॥

didhakṣanniva lokāṃstrīn bhakṣayanniva paśyataḥ | roṣaraktekṣaṇaḥ kruddho hasanniva dahanniva

उवाच वचनं विष्णुं दुर्वासा क्रोधमूर्च्छितः ।न जाने इति कस्मात् त्वं ब्रूषे नो यादवेश्वर॥ 31 ॥

uvāca vacanaṃ viṣṇuṃ durvāsā krodhamūrcchitaḥ | na jāne iti kasmāt tvaṃ brūṣe no yādaveśvara

जानामि त्वां महादेवं वञ्चयन्निव भाषसे ।पुरातना वयं विष्णो पूर्ववृत्तान्तवेदिनः॥ 32 ॥

jānāmi tvāṃ mahādevaṃ vañcayanniva bhāṣase | purātanā vayaṃ viṣṇo pūrvavṛttāntavedinaḥ

यथा हि देवदेवोऽसि मायामानुषदेहवान् ।निगूहसे प्रभुरतः कस्मान्नो जगतीपते॥ 33 ॥

yathā hi devadevo'si māyāmānuṣadehavān | nigūhase prabhurataḥ kasmānno jagatīpate

सोऽसि ब्रह्मविदां मूर्तिस्तवैतत् परमं पदम् ।यदभ्यर्च्य पुरा ब्रह्मा यच्च ज्ञाना वयं पुरा॥ 34 ॥

so'si brahmavidāṃ mūrtistavaitat paramaṃ padam | yadabhyarcya purā brahmā yacca jñānā vayaṃ purā

यतो विश्वमिदं भूतं तदेतत् परमं पदम् ।यच्च स्थूलं विजानन्ति पुरा तत्त्वेन चेतसा॥ 35 ॥

yato viśvamidaṃ bhūtaṃ tadetat paramaṃ padam | yacca sthūlaṃ vijānanti purā tattvena cetasā

पुराविदोऽथ विश्वेश यदेतत् परमं वपुः ।कर्मणा प्राप्यते यत्तु यत्स्मृत्वा निर्वृता वयम्॥ 36 ॥

purāvido'tha viśveśa yadetat paramaṃ vapuḥ | karmaṇā prāpyate yattu yatsmṛtvā nirvṛtā vayam

प्रत्यक्षमपि यद्रूपं नैव जानन्ति मानुषाः ।न हि मूढधियो देव न वयं तादृशा हरे॥ 37 ॥

pratyakṣamapi yadrūpaṃ naiva jānanti mānuṣāḥ | na hi mūḍhadhiyo deva na vayaṃ tādṛśā hare

न जाने इति यद् ब्रूषे किमतः साहसं वचः ।ये हि मूलं विजानन्ति तेषां तु प्रविवेचनम्॥ 38 ॥

na jāne iti yad brūṣe kimataḥ sāhasaṃ vacaḥ | ye hi mūlaṃ vijānanti teṣāṃ tu pravivecanam

कुर्वतः किं फलं देव तव केशिनिषूदन ।वेदान्ते प्रथितं तेजस्तव चेदं विचार्यते॥ 39 ॥

kurvataḥ kiṃ phalaṃ deva tava keśiniṣūdana | vedānte prathitaṃ tejastava cedaṃ vicāryate

ये च विज्ञानतृप्तास्तु योगिनो वीतकल्मषाः ।पश्यन्ति हृत्सरोजेऽपि तदेवेदं वपुः प्रभो॥ 40 ॥

ye ca vijñānatṛptāstu yogino vītakalmaṣāḥ | paśyanti hṛtsaroje'pi tadevedaṃ vapuḥ prabho

वेदैर्यद् गीयते तेजो ब्रह्मेति प्रतिपाद्य वै ।तदेवेदं विजानेऽहं रूपमैश्वरमेव च॥ 41 ॥

vedairyad gīyate tejo brahmeti pratipādya vai | tadevedaṃ vijāne'haṃ rūpamaiśvarameva ca

वैष्णवं परमं तेज इति वेदेषु पठ्यते ।अवगच्छाम्यहं विष्णो तदेवेदं वपुस्तव॥ 42 ॥

vaiṣṇavaṃ paramaṃ teja iti vedeṣu paṭhyate | avagacchāmyahaṃ viṣṇo tadevedaṃ vapustava

य ओमित्युच्यते शब्दो यस्य वागिति गीयते ।स एवासि प्रभो विष्णो न जाने इति मा वद॥ 43 ॥

ya omityucyate śabdo yasya vāgiti gīyate | sa evāsi prabho viṣṇo na jāne iti mā vada

परोक्षं यदि किञ्चित् स्यात् तव वक्तुं प्रयुज्यते ।न जाने इति गोविन्द मा वादीः साहसं हरे॥ 44 ॥

parokṣaṃ yadi kiñcit syāt tava vaktuṃ prayujyate | na jāne iti govinda mā vādīḥ sāhasaṃ hare

विश्वं यतः प्रादुरासीद् यस्मिँल्लीन क्षये सति ।इदं तदैश्वरं तेजस्त्ववगच्छाघि केशव॥ 45 ॥

viśvaṃ yataḥ prādurāsīd yasmi~llīna kṣaye sati | idaṃ tadaiśvaraṃ tejastvavagacchāghi keśava

कर्ता त्वं भूतभव्येश प्रतिभासि सदा हृदि ।यद् यद् रूपं स्मरे नित्यं तत् तदेवासि मे हृदि॥ 46 ॥

kartā tvaṃ bhūtabhavyeśa pratibhāsi sadā hṛdi | yad yad rūpaṃ smare nityaṃ tat tadevāsi me hṛdi

वायुरेव यदा विष्णुरिति मे धीयते मतिः ।तदा तद्रूप एवासि हृन्मध्ये संस्थितो विभो॥ 47 ॥

vāyureva yadā viṣṇuriti me dhīyate matiḥ | tadā tadrūpa evāsi hṛnmadhye saṃsthito vibho

आकाशो विष्णुरित्येव कदाचिद्धीयते मतिः ।तदा तद्रूप एवासि हृन्मध्ये संस्थितो विभो॥ 48 ॥

ākāśo viṣṇurityeva kadāciddhīyate matiḥ | tadā tadrūpa evāsi hṛnmadhye saṃsthito vibho

पृथिवी विष्णुरित्येतत् कदाचिद्धीयते मतिः ।तदा पार्थिवरूपस्त्वं प्रतिभासि सदा मम॥ 49 ॥

pṛthivī viṣṇurityetat kadāciddhīyate matiḥ | tadā pārthivarūpastvaṃ pratibhāsi sadā mama

रसोऽयं देव इत्येव कदाचिच्चिन्त्यते मया ।तदा रसात्मना विष्णो हृन्मध्येसंस्थितोविभो॥ 50 ॥

raso'yaṃ deva ityeva kadāciccintyate mayā | tadā rasātmanā viṣṇo hṛnmadhyesaṃsthitovibho

यदा त्वां तेज इत्येवं स्मर्ता स्यां पुरुषोत्तम ।तदा तद्रूपसम्पन्नः प्रतिभासि सदा हृदि॥ 51 ॥

yadā tvāṃ teja ityevaṃ smartā syāṃ puruṣottama | tadā tadrūpasampannaḥ pratibhāsi sadā hṛdi

चन्द्रमा हरिरित्येवं तदा चान्द्रमसं वपुः ।निरीक्ष्य चक्षुषा देव ततः प्रीतोऽस्मि केशव॥ 52 ॥

candramā harirityevaṃ tadā cāndramasaṃ vapuḥ | nirīkṣya cakṣuṣā deva tataḥ prīto'smi keśava

यदा सौरं वपुरिति स्मर्ता स्यां जगतीपते ।तदा तद्भावनायोगात् सूर्य एव विराजसे॥ 53 ॥

yadā sauraṃ vapuriti smartā syāṃ jagatīpate | tadā tadbhāvanāyogāt sūrya eva virājase

तस्मात् सर्वं त्वमेवासि निश्चिता मतिरीदृशी ।अतो न जानेऽहमिति वक्तुं नेशो जनार्दन॥ 54 ॥

tasmāt sarvaṃ tvamevāsi niścitā matirīdṛśī | ato na jāne'hamiti vaktuṃ neśo janārdana

इत्यर्थं संस्थितो विष्णो पीडां नो नैव चिन्त्यसे ।अत्यन्तदुःखिता विष्णो वयं त्वामनुसंस्थिताः॥ 55 ॥

ityarthaṃ saṃsthito viṣṇo pīḍāṃ no naiva cintyase | atyantaduḥkhitā viṣṇo vayaṃ tvāmanusaṃsthitāḥ

ईदृशीयमवस्था नो नैतां स्मरसि केशव ।एतत् पुनर्भाग्यमतो नष्टमित्येव चिन्तये॥ 56 ॥

īdṛśīyamavasthā no naitāṃ smarasi keśava | etat punarbhāgyamato naṣṭamityeva cintaye

मन्दभाग्या वयं विष्णो यतो नो न स्मरेः प्रभो ।कौचित् क्षत्रियदायादौ गिरीशवरगर्वितौ॥ 57 ॥

mandabhāgyā vayaṃ viṣṇo yato no na smareḥ prabho | kaucit kṣatriyadāyādau girīśavaragarvitau

नाम्ना च हंसडिम्भकौ बाधेते नो जनार्दन ।गार्हस्थ्यं हि सदा श्रेयो वदन्ताविति केशव॥ 58 ॥

nāmnā ca haṃsaḍimbhakau bādhete no janārdana | gārhasthyaṃ hi sadā śreyo vadantāviti keśava

इतस्ततश्च धावन्तौ वदन्तौ बहु किल्बिषम् ।अयुक्तं बहु भाषन्तौ धर्षयन्तौ च नः सदा॥ 59 ॥

itastataśca dhāvantau vadantau bahu kilbiṣam | ayuktaṃ bahu bhāṣantau dharṣayantau ca naḥ sadā

इदमन्यत् कृतं देव असह्यं पापमुच्यते ।पश्येदं बहुधा देव भिन्नं भिन्नं सहस्रशः॥ 60 ॥

idamanyat kṛtaṃ deva asahyaṃ pāpamucyate | paśyedaṃ bahudhā deva bhinnaṃ bhinnaṃ sahasraśaḥ

शक्यं च दारवं पात्रं द्विदलान् वेणुकान् बहून् ।इदमप्यपरं पश्य तयोः साहसचेष्टितम्॥ 61 ॥

śakyaṃ ca dāravaṃ pātraṃ dvidalān veṇukān bahūn | idamapyaparaṃ paśya tayoḥ sāhasaceṣṭitam

कौपीनं बहुधा छिन्नं तदस्माकं महद्धनम् ।कृतं कपालमात्रेण कमण्डलु जगत्प्रभो॥ 62 ॥

kaupīnaṃ bahudhā chinnaṃ tadasmākaṃ mahaddhanam | kṛtaṃ kapālamātreṇa kamaṇḍalu jagatprabho

त्वं तु नो रक्षसे नित्यं क्षात्रं वै व्रतमास्थितः ।चित्रं चित्रमिदं देव रक्षस्यसि सदानिशम्॥ 63 ॥

tvaṃ tu no rakṣase nityaṃ kṣātraṃ vai vratamāsthitaḥ | citraṃ citramidaṃ deva rakṣasyasi sadāniśam

किं करिष्यामि मन्दात्मा मन्दभोग्या वयं विभो ।किं नः शरणमद्यैव तद् ब्रूहि जगतां पते॥ 64 ॥

kiṃ kariṣyāmi mandātmā mandabhogyā vayaṃ vibho | kiṃ naḥ śaraṇamadyaiva tad brūhi jagatāṃ pate

जीवन्तौ तौ यदि स्यातां नष्टा लोका इमे त्रयः ।न विप्रा न च राजानो न वैश्या न च पादजाः॥ 65 ॥

jīvantau tau yadi syātāṃ naṣṭā lokā ime trayaḥ | na viprā na ca rājāno na vaiśyā na ca pādajāḥ

अत्यन्तबलिनौ मत्तौ तीक्ष्णदण्डधरौ नृप ।न तयोः पुरतः स्थातुं शक्ता देवाः सवासवाः॥ 66 ॥

atyantabalinau mattau tīkṣṇadaṇḍadharau nṛpa | na tayoḥ purataḥ sthātuṃ śaktā devāḥ savāsavāḥ

न च भीष्मो न वा राजा वाह्लीको भीमविक्रमः ।यो हि वीरो जरासन्धः क्षत्रियाणां भयङ्करः॥ 67 ॥

na ca bhīṣmo na vā rājā vāhlīko bhīmavikramaḥ | yo hi vīro jarāsandhaḥ kṣatriyāṇāṃ bhayaṅkaraḥ

नैव च प्रायशः स्थातुं गिरीशवरदर्पिणोः ।तयोः कृष्ण हरे शक्तो नित्यमप्रतिसङ्गिनोः॥ 68 ॥

naiva ca prāyaśaḥ sthātuṃ girīśavaradarpiṇoḥ | tayoḥ kṛṣṇa hare śakto nityamapratisaṅginoḥ

तस्मात् त्वं जहि तौ वीरौ रक्ष लोकानिमान् प्रभो ।अन्यथा रक्षसीत्येवं व्यर्थः शब्दोऽत्र जायते॥ 69 ॥

tasmāt tvaṃ jahi tau vīrau rakṣa lokānimān prabho | anyathā rakṣasītyevaṃ vyarthaḥ śabdo'tra jāyate

बहुनात्र किमुक्तेन रक्ष रक्ष जनत्त्रयम् ।इत्युक्त्वा विररामैव दुर्वासाः क्रोधमूर्च्छितः॥ 70 ॥

bahunātra kimuktena rakṣa rakṣa janattrayam | ityuktvā virarāmaiva durvāsāḥ krodhamūrcchitaḥ