Parva 3, Adhyāya 113

जनार्दनस्य हंसाय सत्परामर्शं, हंसेन तस्य उपेक्षां कृत्वा तं दूतं कृत्वा द्वारकायां प्रेषणं दुर्वासास्त्वथ तत्रैव नारदेन महात्मना ।चिन्तयन् ब्रह्मणस्तत्त्वं विजहार यथासुखम्॥ 1 ॥

janārdanasya haṃsāya satparāmarśaṃ, haṃsena tasya upekṣāṃ kṛtvā taṃ dūtaṃ kṛtvā dvārakāyāṃ preṣaṇaṃ durvāsāstvatha tatraiva nāradena mahātmanā | cintayan brahmaṇastattvaṃ vijahāra yathāsukham

भगवानपि गोविन्दस्तयोर्वासममन्यत ।ततस्तौ हंसडिम्भकौ तस्मिन्काले महीपतिम्॥ 2 ॥

bhagavānapi govindastayorvāsamamanyata | tatastau haṃsaḍimbhakau tasminkāle mahīpatim

ब्रह्मदत्तं महीपालं पितरं वीर्यशालिनम् ।प्रावोचतामिदं वाक्यं समन्ताज्जनसंसदि॥ 3 ॥

brahmadattaṃ mahīpālaṃ pitaraṃ vīryaśālinam | prāvocatāmidaṃ vākyaṃ samantājjanasaṃsadi

राजसूयं महायज्ञं पितः कुरु सुयत्नतः ।अस्मिन् मासि नृपश्रेष्ठ यतावो यज्ञसिद्धये॥ 4 ॥

rājasūyaṃ mahāyajñaṃ pitaḥ kuru suyatnataḥ | asmin māsi nṛpaśreṣṭha yatāvo yajñasiddhaye

आवां तेऽद्य महाराज दिशां विजयतत्परौ ।यतिष्यावो बलैः सार्धं गजैरश्वै रथैरपि॥ 5 ॥

āvāṃ te'dya mahārāja diśāṃ vijayatatparau | yatiṣyāvo balaiḥ sārdhaṃ gajairaśvai rathairapi

सम्भारा यज्ञसिद्ध्यर्थमानेतव्या नृपोत्तम ।तथेति स महावाहो ब्रह्मदत्तोऽब्रवीत् तदा॥ 6 ॥

sambhārā yajñasiddhyarthamānetavyā nṛpottama | tatheti sa mahāvāho brahmadatto'bravīt tadā

जनार्दनस्तु विप्रेन्द्रो दृष्ट्वा साहसतत्परौ ।अशक्यमिति मन्वानो वयस्यं हंसमब्रवीत्॥ 7 ॥

janārdanastu viprendro dṛṣṭvā sāhasatatparau | aśakyamiti manvāno vayasyaṃ haṃsamabravīt

शृणु हंस वचो मह्यं श्रुत्वा निश्चित्य वीर्यवान् ।आयुष्मन् साहसं कर्तुमुद्यतोऽसि नृपोत्तम॥ 8 ॥

śṛṇu haṃsa vaco mahyaṃ śrutvā niścitya vīryavān | āyuṣman sāhasaṃ kartumudyato'si nṛpottama

स्थिते भीष्मे जरासन्धे बाह्लीके च नृपोत्तमे ।किं च वीरेषु सर्वेषु यादवेषु नृपोत्तम॥ 9 ॥

sthite bhīṣme jarāsandhe bāhlīke ca nṛpottame | kiṃ ca vīreṣu sarveṣu yādaveṣu nṛpottama

भीष्मो हि बलवान् वृद्धः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं यो जिगाय भृगूत्तमः॥ 10 ॥

bhīṣmo hi balavān vṛddhaḥ satyasandho jitendriyaḥ || triḥsaptakṛtvaḥ pṛthivīṃ yo jigāya bhṛgūttamaḥ

तं युद्धे जितवान् भीष्मः सर्वक्षत्रस्य पश्यतः ।जरासन्धस्य यद् वीर्यं तद् भवान्वेत्ति संयुगे॥ 11 ॥

taṃ yuddhe jitavān bhīṣmaḥ sarvakṣatrasya paśyataḥ | jarāsandhasya yad vīryaṃ tad bhavānvetti saṃyuge

वृष्णिवीरास्तु ते सर्वे कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः ।तत्र कृष्णो हृषीकेशो जितशत्रुः कृती सदा॥ 12 ॥

vṛṣṇivīrāstu te sarve kṛtāstrā yuddhadurmadāḥ | tatra kṛṣṇo hṛṣīkeśo jitaśatruḥ kṛtī sadā

जरासन्धेन सहितः सदा युद्धे जितश्रमः ।प्रमुखे तस्य न स्थातुं शक्तो जीवन् नृपोत्तमः॥ 13 ॥

jarāsandhena sahitaḥ sadā yuddhe jitaśramaḥ | pramukhe tasya na sthātuṃ śakto jīvan nṛpottamaḥ

बलभद्रस्तथा मत्तः क्रुद्धो यदि भवेद् बली ॥ लोकानिमान् समाहर्तुं शक्नोतीति मतिर्मम॥ 14 ॥

balabhadrastathā mattaḥ kruddho yadi bhaved balī || lokānimān samāhartuṃ śaknotīti matirmama

तथा च सात्यकिर्वीरः शक्तो जेतुं रणे रिपून् ।तथान्ये यादवाः सर्वे कृष्णमाश्रित्य दंशिताः॥ 15 ॥

tathā ca sātyakirvīraḥ śakto jetuṃ raṇe ripūn | tathānye yādavāḥ sarve kṛṣṇamāśritya daṃśitāḥ

अस्माभिश्च कृतः पूर्वं विरोधो यतिभिः सह ।दुर्वासा यतिभिः सार्धं गतो द्रष्टुं स केशवम्॥ 16 ॥

asmābhiśca kṛtaḥ pūrvaṃ virodho yatibhiḥ saha | durvāsā yatibhiḥ sārdhaṃ gato draṣṭuṃ sa keśavam

इति श्रुतं नृपश्रेष्ठ ब्राह्मणाद् भोक्तुमागतात् ।तथा सति यथा सिद्ध्येत्तथा चिन्त्यं च मन्त्रिभिः॥ 17 ॥

iti śrutaṃ nṛpaśreṣṭha brāhmaṇād bhoktumāgatāt | tathā sati yathā siddhyettathā cintyaṃ ca mantribhiḥ

ततः पत् विधास्यामो राजसूयं महाक्रतुम् ।को नाम भीष्मो मन्दात्मा वृद्धो हीनबलः सदा॥ 18 ॥

tataḥ pat vidhāsyāmo rājasūyaṃ mahākratum | ko nāma bhīṣmo mandātmā vṛddho hīnabalaḥ sadā

आवयोः पुरतः स्थातुं शक्तः स किल वृद्धकः ।यादवा इति चित्रं नः शक्ताः स्थातुं रणे द्विज॥ 19 ॥

āvayoḥ purataḥ sthātuṃ śaktaḥ sa kila vṛddhakaḥ | yādavā iti citraṃ naḥ śaktāḥ sthātuṃ raṇe dvija

कश्च कृष्णः पुरः स्थातुं बलदेवश्च मत्तकः ।शैनेयश्चापि विप्रेन्द्र स्थातुं न इति चिन्तय॥ 20 ॥

kaśca kṛṣṇaḥ puraḥ sthātuṃ baladevaśca mattakaḥ | śaineyaścāpi viprendra sthātuṃ na iti cintaya

जरासन्धस्तु धर्मात्मा बन्धुरेव सदा मम ।गच्छ प्रिय यदुश्रेष्ठं ब्रूहि मद्वचनात् त्वरन्॥ 21 ॥

jarāsandhastu dharmātmā bandhureva sadā mama | gaccha priya yaduśreṣṭhaṃ brūhi madvacanāt tvaran

दीयतां करसर्वस्वं यज्ञार्थं सुन्दरं बहु ।लवणानि बहून्यद्य गृह्य केशव मा चिरम्॥ 22 ॥

dīyatāṃ karasarvasvaṃ yajñārthaṃ sundaraṃ bahu | lavaṇāni bahūnyadya gṛhya keśava mā ciram

आगच्छ त्वरितं कृष्ण न ते कार्यं विलम्बनम् ।इति ब्रूहि यदुश्रेष्ठं याहि त्वरितविक्रमः॥ 23 ॥

āgaccha tvaritaṃ kṛṣṇa na te kāryaṃ vilambanam | iti brūhi yaduśreṣṭhaṃ yāhi tvaritavikramaḥ

न ब्रूयाश्चोत्तरं विप्र शपेयं त्वां प्रियोऽसि मे ।मित्रभावादिदं ब्रूहि पश्यामि त्वां पुनः पुनः॥ 24 ॥

na brūyāścottaraṃ vipra śapeyaṃ tvāṃ priyo'si me | mitrabhāvādidaṃ brūhi paśyāmi tvāṃ punaḥ punaḥ

इति सञ्चोदितो विप्रो नोत्तरं प्रत्यभाषत ।मित्रभावात् तथा राजन् स्नेहाच्च जनमेजय॥ 25 ॥

iti sañcodito vipro nottaraṃ pratyabhāṣata | mitrabhāvāt tathā rājan snehācca janamejaya

जनार्दनस्तु धर्मात्मा नित्यं गन्तुं समुद्यतः ।अद्य श्वो वा परश्वो वा गच्छामीति यतेत सः॥ 26 ॥

janārdanastu dharmātmā nityaṃ gantuṃ samudyataḥ | adya śvo vā paraśvo vā gacchāmīti yateta saḥ

देवं द्रष्टुं जगद्योनिं शङ्खचक्रगदाधरम् ।एक एव च धर्मात्मा हयमारुह्य सत्वरम्॥ 27 ॥

devaṃ draṣṭuṃ jagadyoniṃ śaṅkhacakragadādharam | eka eva ca dharmātmā hayamāruhya satvaram

प्रातरेव जगामाशु द्रष्टुं द्वारवतीं द्विजः ।हरिं कृष्णं हृषीकेशं मनसा संस्मरन् द्विजः॥ 28 ॥

prātareva jagāmāśu draṣṭuṃ dvāravatīṃ dvijaḥ | hariṃ kṛṣṇaṃ hṛṣīkeśaṃ manasā saṃsmaran dvijaḥ