Parva 3, Adhyāya 124

हंसबलभद्रयोः युद्धं बलदेवस्तु धर्मात्मा धनुरादाय सत्वरं जघान हंसं दशभिर्बाणैर्बाणभृतां वर ॥ तं प्रत्यविध्यन्नाराचैर्हंसः पञ्चभिराशुगैः तानन्तरे हली छित्त्वा नाराचैर्दशभिः पुनः ।नाराचेनाशु विव्याध ललाटे हंसमोजसा॥ 2 ॥

haṃsabalabhadrayoḥ yuddhaṃ baladevastu dharmātmā dhanurādāya satvaraṃ jaghāna haṃsaṃ daśabhirbāṇairbāṇabhṛtāṃ vara || taṃ pratyavidhyannārācairhaṃsaḥ pañcabhirāśugaiḥ tānantare halī chittvā nārācairdaśabhiḥ punaḥ | nārācenāśu vivyādha lalāṭe haṃsamojasā

दृढं पतन् स नाराचस्तस्य संज्ञां समाददे ।रथोपस्थे चिरं स्थित्वा तूणाद् बाणं समाददे॥ 3 ॥

dṛḍhaṃ patan sa nārācastasya saṃjñāṃ samādade | rathopasthe ciraṃ sthitvā tūṇād bāṇaṃ samādade

लब्ध्वा हंसः स संज्ञां तु विद्ध्वा तेन यदूत्तमम् ।सिंहवद् व्यनदद्धंसो देवान् विस्मापयन् रणे॥ 4 ॥

labdhvā haṃsaḥ sa saṃjñāṃ tu viddhvā tena yadūttamam | siṃhavad vyanadaddhaṃso devān vismāpayan raṇe

ततः क्रुद्धो हली विद्धस्तेन बाणेन माधवः ।वमञ्छोणितमत्युष्णं निःश्वसंश्च रणाजिरे॥ 5 ॥

tataḥ kruddho halī viddhastena bāṇena mādhavaḥ | vamañchoṇitamatyuṣṇaṃ niḥśvasaṃśca raṇājire

लोहिताविष्टगात्रस्तु कुङ्कुमार्द्र इवाभवत् ।नाराचैः शतसाहस्रैरर्दयामास माधवः॥ 6 ॥

lohitāviṣṭagātrastu kuṅkumārdra ivābhavat | nārācaiḥ śatasāhasrairardayāmāsa mādhavaḥ

हंसं हंसगतिं वीरं नीलवासा हलायुधः ।ते मुक्ता निशिता घोरा नाराचाश्च सुवाजिनः॥ 7 ॥

haṃsaṃ haṃsagatiṃ vīraṃ nīlavāsā halāyudhaḥ | te muktā niśitā ghorā nārācāśca suvājinaḥ

रथे ध्वजे तथा चापे चक्रे तूणीद्वये नृप ।पतिताः सर्वतो राजन् व्यथां चैव तथा ददुः॥ 8 ॥

rathe dhvaje tathā cāpe cakre tūṇīdvaye nṛpa | patitāḥ sarvato rājan vyathāṃ caiva tathā daduḥ

ततः क्रुद्धो महाराज हंसो वीर्यमदान्वितः ।शरेण हलिनं विद्ध्वा ध्वजं चिच्छेद कालवित्॥ 9 ॥

tataḥ kruddho mahārāja haṃso vīryamadānvitaḥ | śareṇa halinaṃ viddhvā dhvajaṃ ciccheda kālavit

शरैश्चतुर्भिरश्वांश्च सूतं प्रेताधिपे ददौ ।ततः क्रुद्धो हली तस्मै गदां गृह्य महारणे॥ 10 ॥

śaraiścaturbhiraśvāṃśca sūtaṃ pretādhipe dadau | tataḥ kruddho halī tasmai gadāṃ gṛhya mahāraṇe

आपपात महाबाहुर्हंसं शेष इव श्वसन् ।तया रथं ध्वजं चक्रमश्वान् सूतं हलायुधः ।बभञ्ज तिलशः सर्वं ननाद च पुनः पुनः॥ 11 ॥

āpapāta mahābāhurhaṃsaṃ śeṣa iva śvasan | tayā rathaṃ dhvajaṃ cakramaśvān sūtaṃ halāyudhaḥ | babhañja tilaśaḥ sarvaṃ nanāda ca punaḥ punaḥ

भूयश्च गदया हंसं चिक्षेप च बली किल ।सोऽपि हंसो गदां गृह्य रथात्तस्मादवापतत्॥ 12 ॥

bhūyaśca gadayā haṃsaṃ cikṣepa ca balī kila | so'pi haṃso gadāṃ gṛhya rathāttasmādavāpatat

ततस्तौ हंसहलिनौ युयुधाते महारणे ।महारथौ महाबाहू लोके प्रथिततेजसौ॥ 13 ॥

tatastau haṃsahalinau yuyudhāte mahāraṇe | mahārathau mahābāhū loke prathitatejasau

अत्यद्भुतं सुविक्रान्तौ परस्परवधैषिणौ ।कृतश्रमौ महायुद्धे हंसविक्रान्तगामिनौ॥ 14 ॥

atyadbhutaṃ suvikrāntau parasparavadhaiṣiṇau | kṛtaśramau mahāyuddhe haṃsavikrāntagāminau

यथा देवासुरे युद्धे शक्रवृत्रौ पुराम्बरे ।उभौ संसिक्तसर्वाङ्गौ शोणितेन महारणे॥ 15 ॥

yathā devāsure yuddhe śakravṛtrau purāmbare | ubhau saṃsiktasarvāṅgau śoṇitena mahāraṇe

अत्यन्तखेदिनौ युद्धे परस्परबलेन ह ।ततश्च दक्षिणं मार्गं बलभद्रोऽन्वगच्छत॥ 16 ॥

atyantakhedinau yuddhe parasparabalena ha | tataśca dakṣiṇaṃ mārgaṃ balabhadro'nvagacchata

सव्यं तु हंसो राजेन्द्र व्यगृह्णात् स्वयमेव हि ।पोथयाञ्चक्रतुर्युद्धे गदाभ्यां गजविक्रमौ॥ 17 ॥

savyaṃ tu haṃso rājendra vyagṛhṇāt svayameva hi | pothayāñcakraturyuddhe gadābhyāṃ gajavikramau

यथाप्राणं महाबाहू जघ्नतुर्मरणाय तौ ।अतिप्रवृद्धं सङ्ग्रामं देवासुररणोपमम्॥ 18 ॥

yathāprāṇaṃ mahābāhū jaghnaturmaraṇāya tau | atipravṛddhaṃ saṅgrāmaṃ devāsuraraṇopamam

विदधाते महारङ्गे पश्यतां त्रिदिवौकसाम् ।देवाश्च मुनयश्चैव विस्मयं परिजग्मिरे॥ 19 ॥

vidadhāte mahāraṅge paśyatāṃ tridivaukasām | devāśca munayaścaiva vismayaṃ parijagmire

अहो खल्वीदृशं युद्धं दृष्टं पूर्वं न च श्रुतम् ।इत्यूचुर्विस्मयवशाद् देवगन्धर्वकिन्नराः॥ 20 ॥

aho khalvīdṛśaṃ yuddhaṃ dṛṣṭaṃ pūrvaṃ na ca śrutam | ityūcurvismayavaśād devagandharvakinnarāḥ

परस्परकृतोत्साहौ चक्रतुर्युद्धमुत्तमम् ।अथ हंसो महारङ्गे दक्षिणं दक्षिणोत्तमः ।व्यचरन्मार्गमत्यर्थं सव्यं तु बलवान् बलः॥ 21 ॥

parasparakṛtotsāhau cakraturyuddhamuttamam | atha haṃso mahāraṅge dakṣiṇaṃ dakṣiṇottamaḥ | vyacaranmārgamatyarthaṃ savyaṃ tu balavān balaḥ

निकुञ्च्य जानुनी पूर्वं चक्रतुर्गदया भृशम् ।रणे रणविदां श्रेष्ठौ पश्यतां त्रिदिवौकसाम्॥ 22 ॥

nikuñcya jānunī pūrvaṃ cakraturgadayā bhṛśam | raṇe raṇavidāṃ śreṣṭhau paśyatāṃ tridivaukasām