Parva 2, Adhyāya 1

मङ्गलाचरणम्, नारदस्य मथुरायां आगत्वा कंसाय भावी भयस्य कथनम्, कंसस्य अनर्गल वार्तालापं नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥ ज्ञात्वा विष्णुं क्षितिगतं भागांश्च त्रिदिवौकसाम् ।विनाशशंसी कंसस्य नारदो मथुरां ययौ॥ 1 ॥

maṅgalācaraṇam, nāradasya mathurāyāṃ āgatvā kaṃsāya bhāvī bhayasya kathanam, kaṃsasya anargala vārtālāpaṃ nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam | devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet || jñātvā viṣṇuṃ kṣitigataṃ bhāgāṃśca tridivaukasām | vināśaśaṃsī kaṃsasya nārado mathurāṃ yayau

त्रिविष्टपादापतितो मथुरोपवने स्थितः ।प्रेषयामास कंसस्य दूतं स मुनिपुङ्गवः॥ 2 ॥

triviṣṭapādāpatito mathuropavane sthitaḥ | preṣayāmāsa kaṃsasya dūtaṃ sa munipuṅgavaḥ

स दूतः कथयामास मुनेरागमनं वने ।स नारदस्यागमनं श्रुत्वा त्वरितविक्रमः॥ 3 ॥

sa dūtaḥ kathayāmāsa munerāgamanaṃ vane | sa nāradasyāgamanaṃ śrutvā tvaritavikramaḥ

निर्जगामासुरः कंसः स्वपुर्याः पद्मलोचनः ।स ददर्शातिथिं श्लाघ्यं देवर्षिं वीतकल्मषम्॥ 4 ॥

nirjagāmāsuraḥ kaṃsaḥ svapuryāḥ padmalocanaḥ | sa dadarśātithiṃ ślāghyaṃ devarṣiṃ vītakalmaṣam

तेजसा ज्वलनाकारं वपुषा सूर्यवर्चसम् ।सोऽभिवाद्यर्षये तस्मै पूजां चक्रे यथाविधि॥ 5 ॥

tejasā jvalanākāraṃ vapuṣā sūryavarcasam | so'bhivādyarṣaye tasmai pūjāṃ cakre yathāvidhi

आसनं चाग्निवर्णाभं विसृज्योपजहार सः ।निषसादासने तस्मिन् स वै शक्रसखो मुनिः॥ 6 ॥

āsanaṃ cāgnivarṇābhaṃ visṛjyopajahāra saḥ | niṣasādāsane tasmin sa vai śakrasakho muniḥ

उवाच चोग्रसेनस्य सुतं परमकोपनम् ।पूजितोऽहं त्वया वीर विधिदृष्टेन कर्मणा॥ 7 ॥

uvāca cograsenasya sutaṃ paramakopanam | pūjito'haṃ tvayā vīra vidhidṛṣṭena karmaṇā

यते त्वेवं मम वचः श्रूयतां गृह्यतां त्वया ।अनुसृत्य दिवोलोकानहं ब्रह्मपुरोगमान्॥ 8 ॥

yate tvevaṃ mama vacaḥ śrūyatāṃ gṛhyatāṃ tvayā | anusṛtya divolokānahaṃ brahmapurogamān

गतः सूर्यसखं तात विपुलं मेरुपर्वतम् ।सनन्दनवनं चैव दृष्ट्वा चैत्ररथं वनम्॥ 9 ॥

gataḥ sūryasakhaṃ tāta vipulaṃ meruparvatam | sanandanavanaṃ caiva dṛṣṭvā caitrarathaṃ vanam

आप्लुतं सर्वतीर्थेषु सरित्सु सह दैवतैः ।दिव्या त्रिधारा दृष्टा मे पुण्या त्रिपथगा नदी॥ 10 ॥

āplutaṃ sarvatīrtheṣu saritsu saha daivataiḥ | divyā tridhārā dṛṣṭā me puṇyā tripathagā nadī

स्मरणादेव सर्वेषामंहसा या विभेदिनी ।उपस्पृष्टं च तीर्थेषु दिव्येषु च यथाक्रमम्॥ 11 ॥

smaraṇādeva sarveṣāmaṃhasā yā vibhedinī | upaspṛṣṭaṃ ca tīrtheṣu divyeṣu ca yathākramam

दृष्टं मे ब्रह्मसदनं ब्रह्मर्षिगणसेवितम् ।देवगन्धर्वनिर्घोषैरप्सरोभिश्च नादितम्॥ 12 ॥

dṛṣṭaṃ me brahmasadanaṃ brahmarṣigaṇasevitam | devagandharvanirghoṣairapsarobhiśca nāditam

सोऽहं कदाचिद् देवानां समाजे मेरुमूर्धनि ।सङ्गृह्य वीणां संसक्तामगच्छं ब्रह्मणः सभाम्॥ 13 ॥

so'haṃ kadācid devānāṃ samāje merumūrdhani | saṅgṛhya vīṇāṃ saṃsaktāmagacchaṃ brahmaṇaḥ sabhām

सोऽहं तत्र सितोष्णीषान् नानारत्नविभूषितान् ।दिव्यासनगतान् देवानपश्यं सपितामहान्॥ 14 ॥

so'haṃ tatra sitoṣṇīṣān nānāratnavibhūṣitān | divyāsanagatān devānapaśyaṃ sapitāmahān

तत्र मन्त्रयतामेवं देवतानां मया श्रुतः ।भवतः सानुगस्यैव वधोपायः सुदारुणः॥ 15 ॥

tatra mantrayatāmevaṃ devatānāṃ mayā śrutaḥ | bhavataḥ sānugasyaiva vadhopāyaḥ sudāruṇaḥ

तत्रैषा देवकी या ते मथुरायां लघुस्वसा ।योऽस्यां गर्भोऽष्टमः कंस स ते मृत्युर्भविष्यति॥ 16 ॥

tatraiṣā devakī yā te mathurāyāṃ laghusvasā | yo'syāṃ garbho'ṣṭamaḥ kaṃsa sa te mṛtyurbhaviṣyati

देवानां स तु सर्वस्वं त्रिदिवस्य गतिश्च सः ।परं रहस्यं देवानां स ते मृत्युर्भविष्यति॥ 17 ॥

devānāṃ sa tu sarvasvaṃ tridivasya gatiśca saḥ | paraṃ rahasyaṃ devānāṃ sa te mṛtyurbhaviṣyati

परश्चैवापरस्तेषां स्वयम्भूश्च दिवौकसाम् ।ततस्ते तन्महद्भूतं दिव्यं च कथयाभ्यहम्॥ 18 ॥

paraścaivāparasteṣāṃ svayambhūśca divaukasām | tataste tanmahadbhūtaṃ divyaṃ ca kathayābhyaham

श्लाघ्यश्च स हि ते मृत्युर्भूतपूर्वश्च तं स्मर ।यत्नश्च क्रियतां कंस देवक्या गर्भकृन्तने॥ 19 ॥

ślāghyaśca sa hi te mṛtyurbhūtapūrvaśca taṃ smara | yatnaśca kriyatāṃ kaṃsa devakyā garbhakṛntane

एषा मे त्वद्गता प्रीतिर्यदर्थं चाहमागतः ।भुज्यन्तां सर्वकामार्थाः स्वस्ति तेऽस्तु व्रजाम्यहम्।२.१.२०॥ इत्युक्त्वा नारदे याते तस्य वाक्यं विचिन्तयन् ।जहासोच्चैस्ततः कंसः प्रकाशदशनश्चिरम्॥ 21 ॥

eṣā me tvadgatā prītiryadarthaṃ cāhamāgataḥ | bhujyantāṃ sarvakāmārthāḥ svasti te'stu vrajāmyaham|2.1.20|| ityuktvā nārade yāte tasya vākyaṃ vicintayan | jahāsoccaistataḥ kaṃsaḥ prakāśadaśanaściram

प्रोवाच सस्मितं चैव भृत्यानामग्रतः स्थितः ।हास्यः खलु स सर्वेषु नारदो न विशारदः॥ 22 ॥

provāca sasmitaṃ caiva bhṛtyānāmagrataḥ sthitaḥ | hāsyaḥ khalu sa sarveṣu nārado na viśāradaḥ

नाहं भीषयितुं शक्यो देवैरपि सवासवैः ।आसनस्थः शयानो वा प्रमत्तो मत्त एव च॥ 23 ॥

nāhaṃ bhīṣayituṃ śakyo devairapi savāsavaiḥ | āsanasthaḥ śayāno vā pramatto matta eva ca

योऽहं दोर्भ्यामुदाराभ्यां क्षोभयेयं धरामिमाम् ।कोऽस्ति मां मानुषे लोके यः क्षोभयितुमुत्सहेत्॥ 24 ॥

yo'haṃ dorbhyāmudārābhyāṃ kṣobhayeyaṃ dharāmimām | ko'sti māṃ mānuṣe loke yaḥ kṣobhayitumutsahet

अद्यप्रभृति देवानामेवं देवानुवर्तिनाम् ।नृपक्षिपशुसङ्घानां करोमि कदनं महत्॥ 25 ॥

adyaprabhṛti devānāmevaṃ devānuvartinām | nṛpakṣipaśusaṅghānāṃ karomi kadanaṃ mahat

आज्ञाप्यतां हयः केशी प्रलम्बो धेनुकस्तथा ।अरिष्टो वृषभश्चैव पूतना कालियस्तथा॥ 26 ॥

ājñāpyatāṃ hayaḥ keśī pralambo dhenukastathā | ariṣṭo vṛṣabhaścaiva pūtanā kāliyastathā

अटध्वं पृथिवीं कृत्स्नां यथेष्टं कामरूपिणः ।प्रहरध्वं च सर्वेषु येऽस्माकं पक्षदूषकाः॥ 27 ॥

aṭadhvaṃ pṛthivīṃ kṛtsnāṃ yatheṣṭaṃ kāmarūpiṇaḥ | praharadhvaṃ ca sarveṣu ye'smākaṃ pakṣadūṣakāḥ

गर्भस्थानामपि गतिर्विज्ञेया चैव देहिनाम् ।नारदेन हि गर्भेभ्यो भयं नः समुदाहृतम्॥ 28 ॥

garbhasthānāmapi gatirvijñeyā caiva dehinām | nāradena hi garbhebhyo bhayaṃ naḥ samudāhṛtam

भवन्तो हि यथाकामं मोदन्तां विगतज्वराः ।मां च वो नाथमाश्रित्य नास्ति देवकृतं भयम्॥ 29 ॥

bhavanto hi yathākāmaṃ modantāṃ vigatajvarāḥ | māṃ ca vo nāthamāśritya nāsti devakṛtaṃ bhayam

स तु केलिकिलो विप्रो भेदशीलश्च नारदः ।सुश्लिष्टानपि लोकेऽस्मिन् भेदयँल्लभते रतिम्॥ 30 ॥

sa tu kelikilo vipro bhedaśīlaśca nāradaḥ | suśliṣṭānapi loke'smin bhedaya~llabhate ratim

कण्डूयमानः सततं लोकानटति चञ्चलः ।घटमानो नरेन्द्राणां तन्त्रैवराणि चैव हि॥ 31 ॥

kaṇḍūyamānaḥ satataṃ lokānaṭati cañcalaḥ | ghaṭamāno narendrāṇāṃ tantraivarāṇi caiva hi

एवं स विलपन्नेव वाङ्मात्रेणैव केवलम् ।विवेश कंसो भवनं दह्यमानेन चेतसा॥ 32 ॥

evaṃ sa vilapanneva vāṅmātreṇaiva kevalam | viveśa kaṃso bhavanaṃ dahyamānena cetasā