Parva 2, Adhyāya 42

जरासन्धस्य सेनायाः वर्णनम्, तस्य सैन्यं पर्वतोपरि आक्रमणाय आज्ञापनम्, शिशुपालस्य सम्मत्या गोमन्तके पर्वते अग्निदानम्, पर्वतस्य ज्वलनं एवं बलरामकृष्णयोः पर्वतात्कूर्दयित्वा राजानां सैन्येषु आगमनं जरासन्धस्ततः प्राप्तो नृपः सर्वमहीक्षिताम् ।नराधिपैर्बलयुतैरनुयातो महाद्युतिः॥ 1 ॥

jarāsandhasya senāyāḥ varṇanam, tasya sainyaṃ parvatopari ākramaṇāya ājñāpanam, śiśupālasya sammatyā gomantake parvate agnidānam, parvatasya jvalanaṃ evaṃ balarāmakṛṣṇayoḥ parvatātkūrdayitvā rājānāṃ sainyeṣu āgamanaṃ jarāsandhastataḥ prāpto nṛpaḥ sarvamahīkṣitām | narādhipairbalayutairanuyāto mahādyutiḥ

व्यायतोदग्रतुरगैर्विस्पष्टार्थसमाहितैः ।रथैः साङ्ग्रामिकैर्युक्तैरसङ्गगतिभिः क्वचित्॥ 2 ॥

vyāyatodagraturagairvispaṣṭārthasamāhitaiḥ | rathaiḥ sāṅgrāmikairyuktairasaṅgagatibhiḥ kvacit

हेमकक्षैर्महाघण्टैर्वारणैर्वारिदोपमैः ।महामात्रोत्तमारूढैः कल्पितै रणगर्वितैः॥ 3 ॥

hemakakṣairmahāghaṇṭairvāraṇairvāridopamaiḥ | mahāmātrottamārūḍhaiḥ kalpitai raṇagarvitaiḥ

स्वारूढैः सादिभिर्युक्तैः प्रेङ्खमाणैः प्रवल्गितैः ।वाजिभिर्वायुसङ्काशैः प्ल्रवद्भिरिव पत्रिभिः॥ 4 ॥

svārūḍhaiḥ sādibhiryuktaiḥ preṅkhamāṇaiḥ pravalgitaiḥ | vājibhirvāyusaṅkāśaiḥ plravadbhiriva patribhiḥ

खङ्गचर्मबलोदग्रैः पत्तिभिर्बलिनां वरैः ।सहस्त्रसङ्ख्यैर्निर्मुक्तैरुत्पतद्भिरिवोरगैः॥ 5 ॥

khaṅgacarmabalodagraiḥ pattibhirbalināṃ varaiḥ | sahastrasaṅkhyairnirmuktairutpatadbhirivoragaiḥ

एवं चतुर्विधैः सैन्यैः प्रचलद्भिरिवाम्बुदैः ।नृपोऽभियातो बलवाञ्जरासन्धो धृतव्रतः॥ 6 ॥

evaṃ caturvidhaiḥ sainyaiḥ pracaladbhirivāmbudaiḥ | nṛpo'bhiyāto balavāñjarāsandho dhṛtavrataḥ

स रथैनेमिघोषैश्च गजैश्च मदसंयुतैः ।हेषद्भिश्चापि तुरगैः क्ष्वेडितोग्रैश्च पत्तिभिः॥ 7 ॥

sa rathainemighoṣaiśca gajaiśca madasaṃyutaiḥ | heṣadbhiścāpi turagaiḥ kṣveḍitograiśca pattibhiḥ

सन्नादयन् दिशः सर्वाः सर्वाश्चापि गुहाशयान् ।स राजा सागराकारः ससैन्यः प्रत्यदृश्यत॥ 8 ॥

sannādayan diśaḥ sarvāḥ sarvāścāpi guhāśayān | sa rājā sāgarākāraḥ sasainyaḥ pratyadṛśyata

तद्बलं पृथिवीशानां हृष्टयोधजनाकुलम् ।क्ष्वेडितास्फोटितरवं मेघसैन्यमिवाबभौ॥ 9 ॥

tadbalaṃ pṛthivīśānāṃ hṛṣṭayodhajanākulam | kṣveḍitāsphoṭitaravaṃ meghasainyamivābabhau

रथैः पवनसम्पातैर्गजैश्च जलदोपमैः ।तुरगैश्च सिताभ्राभैः पत्तिभिश्चापि दंशितैः॥ 10 ॥

rathaiḥ pavanasampātairgajaiśca jaladopamaiḥ | turagaiśca sitābhrābhaiḥ pattibhiścāpi daṃśitaiḥ

व्यामिश्रं तद्बलं भाति मत्तद्विपसमाकुलम् ।घर्मान्ते सागरगतं यथाभ्रपटलं तथा॥ 11 ॥

vyāmiśraṃ tadbalaṃ bhāti mattadvipasamākulam | gharmānte sāgaragataṃ yathābhrapaṭalaṃ tathā

सबलास्ते महीपाला जरासन्धपुरोगमाः ।परिवार्य गिरिं सर्वे निवेशायोपचक्रमुः॥ 12 ॥

sabalāste mahīpālā jarāsandhapurogamāḥ | parivārya giriṃ sarve niveśāyopacakramuḥ

बभौ तस्य निविष्टस्य बलश्रीः शिविरस्य वै ।शुक्ले पर्वणि पूर्णस्य यथा रूपं महोदधेः॥ 13 ॥

babhau tasya niviṣṭasya balaśrīḥ śivirasya vai | śukle parvaṇi pūrṇasya yathā rūpaṃ mahodadheḥ

वीतरात्रे ततः काले नृपास्ते कृतकौतुकाः ।आरोहणार्थं शैलस्य समेता युद्धलालसाः॥ 14 ॥

vītarātre tataḥ kāle nṛpāste kṛtakautukāḥ | ārohaṇārthaṃ śailasya sametā yuddhalālasāḥ

समवायीकृताः सर्वे गिरिप्रस्थेषु ते नृपाः ।निविष्टा मन्त्रयामासुर्युद्धकालकुतूहलाः॥ 15 ॥

samavāyīkṛtāḥ sarve giriprastheṣu te nṛpāḥ | niviṣṭā mantrayāmāsuryuddhakālakutūhalāḥ

एषां तु तुमुलः शब्दः शुश्रुवे पृथिवीक्षिताम् ।युगान्ते भिद्यमानानां सागराणां यथा स्वनः॥ 16 ॥

eṣāṃ tu tumulaḥ śabdaḥ śuśruve pṛthivīkṣitām | yugānte bhidyamānānāṃ sāgarāṇāṃ yathā svanaḥ

तेषां सकञ्चुकोष्णीषाः स्थविरा वेत्रपाणयः ।चेरुर्मा शब्द इत्येवं ब्रुवन्तो राजशासनात्॥ 17 ॥

teṣāṃ sakañcukoṣṇīṣāḥ sthavirā vetrapāṇayaḥ | cerurmā śabda ityevaṃ bruvanto rājaśāsanāt

तस्य रूपं बलस्यासीन्निःशब्दस्तिमितस्य वै ।लीनमीनभुजङ्गस्य निःशब्दस्य पयोदधेः॥ 18 ॥

tasya rūpaṃ balasyāsīnniḥśabdastimitasya vai | līnamīnabhujaṅgasya niḥśabdasya payodadheḥ

तस्मिन् स्तिमितनिदशब्दे योगादिव महार्णवे ।जरासन्धो बृहद्वाक्यं बृहस्पतिरिवाददे॥ 19 ॥

tasmin stimitanidaśabde yogādiva mahārṇave | jarāsandho bṛhadvākyaṃ bṛhaspatirivādade

शीघ्रं समभिवर्तन्तां बलानीह महीक्षिताम् ।सर्वतः पर्वतश्चायं बलौघैः परिवार्यताम्॥ 20 ॥

śīghraṃ samabhivartantāṃ balānīha mahīkṣitām | sarvataḥ parvataścāyaṃ balaughaiḥ parivāryatām

अश्मयन्त्राणि युज्यन्तां क्षेपणीयाश्च मुद्गराः ।ऊर्ध्वं चापि प्रवाह्यन्तां प्रासा वै तोमराणि च॥ 21 ॥

aśmayantrāṇi yujyantāṃ kṣepaṇīyāśca mudgarāḥ | ūrdhvaṃ cāpi pravāhyantāṃ prāsā vai tomarāṇi ca

ऊर्ध्व प्रक्षेपणार्थाय दृढानि च लधूनि च ।शस्त्रपातविघातानि क्रियन्तामाशु शिल्पिभिः॥ 22 ॥

ūrdhva prakṣepaṇārthāya dṛḍhāni ca ladhūni ca | śastrapātavighātāni kriyantāmāśu śilpibhiḥ

शूराणां युद्ध्यमानानां प्रमत्तानां परस्परम् ।यथा नरपतिः प्राह तथा शीघ्रं विधीयताम्॥ 23 ॥

śūrāṇāṃ yuddhyamānānāṃ pramattānāṃ parasparam | yathā narapatiḥ prāha tathā śīghraṃ vidhīyatām

दार्यतामेष टङ्कौघैः खनित्रैश्च नगोत्तमः ।नृपाश्च युद्धमार्गज्ञा विन्यस्यन्तामदूरतः॥ 24 ॥

dāryatāmeṣa ṭaṅkaughaiḥ khanitraiśca nagottamaḥ | nṛpāśca yuddhamārgajñā vinyasyantāmadūrataḥ

अद्यप्रभृति सैन्यैर्मे गिरिरोधः प्रवर्त्यताम् ।यावदेतौ पातयामो वसुदेवसुतावुभौ॥ 25 ॥

adyaprabhṛti sainyairme girirodhaḥ pravartyatām | yāvadetau pātayāmo vasudevasutāvubhau

अचलोऽयं शिलायोनिः क्रियतां निश्चलाण्डजः ।आकाशमपि बाणोर्घैर्निःसम्पातं विधीयताम्॥ 26 ॥

acalo'yaṃ śilāyoniḥ kriyatāṃ niścalāṇḍajaḥ | ākāśamapi bāṇorghairniḥsampātaṃ vidhīyatām

मयानुशिष्टास्तिष्ठन्तु गिरिभूमिषु भूमिपाः ।तेषु तेष्ववकाशेषु शीघ्रमारुह्यतां गिरिः॥ 27 ॥

mayānuśiṣṭāstiṣṭhantu giribhūmiṣu bhūmipāḥ | teṣu teṣvavakāśeṣu śīghramāruhyatāṃ giriḥ

मद्रः कलिङ्गाधिपतिश्चेकितानश्च बाह्लिकः ।काश्मीरराजो गोनर्दः करूषाधिपतिस्तथा॥ 28 ॥

madraḥ kaliṅgādhipatiścekitānaśca bāhlikaḥ | kāśmīrarājo gonardaḥ karūṣādhipatistathā

द्रुमः किम्पुरुषश्चैव पर्वतीयाश्च मानवाः ।पर्वतस्यापरं पार्श्वं क्षिप्रमारोहयन्त्वमी॥ 29 ॥

drumaḥ kimpuruṣaścaiva parvatīyāśca mānavāḥ | parvatasyāparaṃ pārśvaṃ kṣipramārohayantvamī

पौरवो वेणुदारिश्च वैदर्भः सोमकस्तथा ।रुक्मी च भोजाधिपतिः सूर्याक्षश्चैव मालवः॥ 30 ॥

pauravo veṇudāriśca vaidarbhaḥ somakastathā | rukmī ca bhojādhipatiḥ sūryākṣaścaiva mālavaḥ

पाञ्चालाधिपतिश्चैव द्रुपदश्च नराधिपः ।विन्दानुविन्दावावन्त्यौ दन्तवक्त्रश्च वीर्यवान्॥ 31 ॥

pāñcālādhipatiścaiva drupadaśca narādhipaḥ | vindānuvindāvāvantyau dantavaktraśca vīryavān

छागलिः पुरमित्रश्च विराटश्च महीपतिः ।कौशाम्ब्यो मालवश्चैव शतधन्वा विदूरथः॥ 32 ॥

chāgaliḥ puramitraśca virāṭaśca mahīpatiḥ | kauśāmbyo mālavaścaiva śatadhanvā vidūrathaḥ

भूरिश्रवास्त्रिगर्तश्च बाणः पञ्चनदस्तथा ।उत्तरं पर्वतोद्देशमेते दुर्गसहा नृपाः ।आरोहन्तु विमर्दन्तो वज्रप्रतिमगौरवाः॥ 33 ॥

bhūriśravāstrigartaśca bāṇaḥ pañcanadastathā | uttaraṃ parvatoddeśamete durgasahā nṛpāḥ | ārohantu vimardanto vajrapratimagauravāḥ

उलूकः कैतवेयश्च वीरश्चांशुमतः सुतः ।एकलव्यो दृढाश्वश्च क्षत्रधर्मा जयद्रथः॥ 34 ॥

ulūkaḥ kaitaveyaśca vīraścāṃśumataḥ sutaḥ | ekalavyo dṛḍhāśvaśca kṣatradharmā jayadrathaḥ

उत्तमौजास्तथा शाल्वः कैरलेयश्च कैशिकः ।वैदिशो वामदेवश्च सुकेतुश्चापि वीर्यवान्॥ 35 ॥

uttamaujāstathā śālvaḥ kairaleyaśca kaiśikaḥ | vaidiśo vāmadevaśca suketuścāpi vīryavān

पूर्वपर्वतनिर्व्युहमेतेष्वायतमस्तु नः ।विदारयन्तो धावन्तो वाता इत बलाहकान्॥ 36 ॥

pūrvaparvatanirvyuhameteṣvāyatamastu naḥ | vidārayanto dhāvanto vātā ita balāhakān

अहं च दरदश्चैव चेदिराजश्च वीर्यवान् ।दक्षिणं शैलनिचयं दारयिष्याम दंशिताः॥ 37 ॥

ahaṃ ca daradaścaiva cedirājaśca vīryavān | dakṣiṇaṃ śailanicayaṃ dārayiṣyāma daṃśitāḥ

एवमेष गिरिः क्षिप्रं समन्ताद् वेष्टितो बलैः ।वज्रप्रपातप्रतिमं प्राप्नोतु तुमुलं भयम्॥ 38 ॥

evameṣa giriḥ kṣipraṃ samantād veṣṭito balaiḥ | vajraprapātapratimaṃ prāpnotu tumulaṃ bhayam

गदिनो वै गदाभिश्च परिघैः परिघायुधाः ।अपरे विविधैः शस्त्रैर्दारयन्तु नगोत्तमम्॥ 39 ॥

gadino vai gadābhiśca parighaiḥ parighāyudhāḥ | apare vividhaiḥ śastrairdārayantu nagottamam

एष भूमिधरोऽद्यैव विषमोच्चशिलान्वितः ।कार्यो भूमिसमः सर्वो भवद्भिर्वसुधाधिपैः॥ 40 ॥

eṣa bhūmidharo'dyaiva viṣamoccaśilānvitaḥ | kāryo bhūmisamaḥ sarvo bhavadbhirvasudhādhipaiḥ

जरासन्धवचः श्रुत्वा पार्थिवा राजशासनात् ।गोमन्तं वेष्टयामासुः सागराः पृथिवीमिव॥ 41 ॥

jarāsandhavacaḥ śrutvā pārthivā rājaśāsanāt | gomantaṃ veṣṭayāmāsuḥ sāgarāḥ pṛthivīmiva

उवाच राजा चेदीनां देवानां मघवानिव ।किं ते युद्धेन दुर्गेऽस्मिन् गोमन्ते च नगोत्तमे॥ 42 ॥

uvāca rājā cedīnāṃ devānāṃ maghavāniva | kiṃ te yuddhena durge'smin gomante ca nagottame

दुरारोहश्च शिखरे प्रांशुपादपकण्टके ।काष्ठैस्तृणैश्च बहुभिः परिवार्य समन्ततः॥ 43 ॥

durārohaśca śikhare prāṃśupādapakaṇṭake | kāṣṭhaistṛṇaiśca bahubhiḥ parivārya samantataḥ

अद्यैव दीप्यतां क्षिप्रमलमन्येन कर्मणा ।क्षत्रियाः सुकुमारा हि रणे सायकयोधिनः॥ 44 ॥

adyaiva dīpyatāṃ kṣipramalamanyena karmaṇā | kṣatriyāḥ sukumārā hi raṇe sāyakayodhinaḥ

नियुक्ताः पर्वते दुर्गे नियोक्तुं पादयोधिनः ।ननाम प्रतिबन्धेन न चावस्कन्दकर्मणा॥ 45 ॥

niyuktāḥ parvate durge niyoktuṃ pādayodhinaḥ | nanāma pratibandhena na cāvaskandakarmaṇā

शक्य एष गिरिस्तात देवैरप्यवमर्दितुम् ।दुर्गयुद्धे क्रमः श्रेयान् रोधयुद्धेन पार्थिवाः॥ 46 ॥

śakya eṣa giristāta devairapyavamarditum | durgayuddhe kramaḥ śreyān rodhayuddhena pārthivāḥ

भक्तोदकेन्धनैः क्षीणाः पात्यन्ते गिरिसंश्रिताः ।वयं बहव इत्येवं नाप्येष निपुणो नयः॥ 47 ॥

bhaktodakendhanaiḥ kṣīṇāḥ pātyante girisaṃśritāḥ | vayaṃ bahava ityevaṃ nāpyeṣa nipuṇo nayaḥ

यादवौ नावमन्तव्यौ द्वावप्येतौ रणे स्थितौ ।अविज्ञातबलावेतौ श्रूयेते देवसम्मितौ॥ 48 ॥

yādavau nāvamantavyau dvāvapyetau raṇe sthitau | avijñātabalāvetau śrūyete devasammitau

कर्मभिस्त्वमरौ विद्मो वालावतिबलान्वितौ ।दुष्कराणीह कर्माणि कृतवन्तौ यदूत्तमौ॥ 49 ॥

karmabhistvamarau vidmo vālāvatibalānvitau | duṣkarāṇīha karmāṇi kṛtavantau yadūttamau

शुष्ककाष्ठैस्तृणैर्वेष्ट्य सर्वतः पर्वतोत्तमम् ।अग्निना दीपयिष्यामो दह्येतां गतचेतनौ॥ 50 ॥

śuṣkakāṣṭhaistṛṇairveṣṭya sarvataḥ parvatottamam | agninā dīpayiṣyāmo dahyetāṃ gatacetanau

यदि चेन्निष्क्रमिष्येते दह्यमानावितोऽन्तिके ।समेत्य पातयिष्यामस्त्यक्ष्यतो जीवितं ततः॥ 51 ॥

yadi cenniṣkramiṣyete dahyamānāvito'ntike | sametya pātayiṣyāmastyakṣyato jīvitaṃ tataḥ

वाक्यमेतत्तु रुरुचे सबलानां महीक्षिताम् ।यदुक्तं चेदिराजेन नृपाणां हितशंसिना॥ 52 ॥

vākyametattu ruruce sabalānāṃ mahīkṣitām | yaduktaṃ cedirājena nṛpāṇāṃ hitaśaṃsinā

ततः काष्ठैस्तृणैर्वंशैः शुष्कशाखैश्च पादपैः ।उपादीप्यत शैलेन्द्रः सृर्यपादैरिवाम्बुदः॥ 53 ॥

tataḥ kāṣṭhaistṛṇairvaṃśaiḥ śuṣkaśākhaiśca pādapaiḥ | upādīpyata śailendraḥ sṛryapādairivāmbudaḥ

ददुस्ते सर्वतस्तूर्णं पावकं तत्र पार्थिवाः ।यथोद्देशं यथावातं शैलस्य लघुविक्रमाः॥ 54 ॥

daduste sarvatastūrṇaṃ pāvakaṃ tatra pārthivāḥ | yathoddeśaṃ yathāvātaṃ śailasya laghuvikramāḥ

स वायुदीपितो वह्निरुत्पपात समन्ततः ।सधूमज्वालमालाभिर्भाभिः खमिव शोभयन्॥ 55 ॥

sa vāyudīpito vahnirutpapāta samantataḥ | sadhūmajvālamālābhirbhābhiḥ khamiva śobhayan

सोऽनलः पवनायस्तः काष्ठसञ्चयमूलवान् ।ददाह शैलं श्रीमन्तं गोमन्तं कान्तपादपम्॥ 56 ॥

so'nalaḥ pavanāyastaḥ kāṣṭhasañcayamūlavān | dadāha śailaṃ śrīmantaṃ gomantaṃ kāntapādapam

स दह्यमानः शैलेन्द्रो मुमोच विपुलाः शिलाः ।शतशः शतधा भूत्वा महोल्काकारदर्शनाः॥ 57 ॥

sa dahyamānaḥ śailendro mumoca vipulāḥ śilāḥ | śataśaḥ śatadhā bhūtvā maholkākāradarśanāḥ

स चित्रभानुः शैलेन्द्रं भाभिर्भानुरिवाम्बुदम् ।आलिम्पतीव विधिवत् समन्तादर्चिरुद्धतः॥ 58 ॥

sa citrabhānuḥ śailendraṃ bhābhirbhānurivāmbudam | ālimpatīva vidhivat samantādarciruddhataḥ

धातुभिः पच्यमानैश्च ज्वलद्भिश्चैव पादपैः ।उद्भ्रान्तश्वापदो रौति तुद्यमान इवाद्रिराट्॥ 59 ॥

dhātubhiḥ pacyamānaiśca jvaladbhiścaiva pādapaiḥ | udbhrāntaśvāpado rauti tudyamāna ivādrirāṭ

प्रतप्तो दह्यमानस्तु स शैलः कृष्णवर्त्मना ।रीतीर्निर्वर्तयामास काञ्चनाञ्जनराजतीः॥ 60 ॥

pratapto dahyamānastu sa śailaḥ kṛṣṇavartmanā | rītīrnirvartayāmāsa kāñcanāñjanarājatīḥ

वह्निना चापि दीप्ताङ्गो गिरिर्नातिविराजते ।धूमान्धकारोर्ध्वतनुर्मज्जमान इवाम्बुदः॥ 61 ॥

vahninā cāpi dīptāṅgo girirnātivirājate | dhūmāndhakārordhvatanurmajjamāna ivāmbudaḥ

विश्लिष्टोपलसङ्घातः कर्कशाङ्गारवर्षणः ।गिरिर्भात्यनलोद्गारैरुल्कावृष्टिरिवाम्बुदः॥ 62 ॥

viśliṣṭopalasaṅghātaḥ karkaśāṅgāravarṣaṇaḥ | girirbhātyanalodgārairulkāvṛṣṭirivāmbudaḥ

प्रपातप्रस्रपोत्क्षिप्तो धूमसंवर्द्धितोदरः ।स गिरिर्भस्मतां यातो युगान्ताग्निहतोपमः॥ 63 ॥

prapātaprasrapotkṣipto dhūmasaṃvarddhitodaraḥ | sa girirbhasmatāṃ yāto yugāntāgnihatopamaḥ

विह्वलास्तस्य पार्श्वेभ्यः सर्पा दग्धार्धदेहिनः ।श्वसन्तः पृथुमूर्धानो निश्चेरुरशिवेक्षणाः॥ 64 ॥

vihvalāstasya pārśvebhyaḥ sarpā dagdhārdhadehinaḥ | śvasantaḥ pṛthumūrdhāno niśceruraśivekṣaṇāḥ

उत्पत्योत्पत्य गगनात् पुनः पुनरवाङ्मुखाः ।रेसुश्चोद्वेजिताः सिंहाः शार्दूलाश्चानलाविलाः॥ 65 ॥

utpatyotpatya gaganāt punaḥ punaravāṅmukhāḥ | resuścodvejitāḥ siṃhāḥ śārdūlāścānalāvilāḥ

मुमुचुः पादपाश्चैव दाहनिर्यासजं जलम्॥ 66 ॥

mumucuḥ pādapāścaiva dāhaniryāsajaṃ jalam

वहत्यूर्ध्वगतिर्वातो भस्माङ्गारातिपिङ्गलः ।धूमच्छाया च गगने दर्पिताम्भोददर्शना॥ 67 ॥

vahatyūrdhvagatirvāto bhasmāṅgārātipiṅgalaḥ | dhūmacchāyā ca gagane darpitāmbhodadarśanā

व्यज्यमानो महासानुर्विहगै- श्वापदैरपि ।गिरिर्वैकल्यमायाति प्रागल्भ्यात्कृष्णवर्त्मनः॥ 68 ॥

vyajyamāno mahāsānurvihagai- śvāpadairapi | girirvaikalyamāyāti prāgalbhyātkṛṣṇavartmanaḥ

स मुमोच शिलाः शैलश्चलोदग्रशिलोच्चयः ।वज्रेण पुरुहूतस्य यथा स्याद् दारितस्तथा॥ 69 ॥

sa mumoca śilāḥ śailaścalodagraśiloccayaḥ | vajreṇa puruhūtasya yathā syād dāritastathā

आदीप्य तं तु शैलेन्द्रं क्षत्रिया व्यूहदंशिताः ।अर्धक्रोशमपक्रान्ताः पावकेनाभितापिताः॥ 70 ॥

ādīpya taṃ tu śailendraṃ kṣatriyā vyūhadaṃśitāḥ | ardhakrośamapakrāntāḥ pāvakenābhitāpitāḥ

दह्यमाने नगश्रेष्ठे सीदमानैर्महाद्रुमैः ।धूमभारैरनालक्ष्ये मूले शिथिलतां गते॥ 71 ॥

dahyamāne nagaśreṣṭhe sīdamānairmahādrumaiḥ | dhūmabhārairanālakṣye mūle śithilatāṃ gate

सरोषं हि तदा रामो वचनं केशिसूदनम् ।बभाषे पद्मपत्राक्षं स साक्षान्मधुसूदनम्॥ 72 ॥

saroṣaṃ hi tadā rāmo vacanaṃ keśisūdanam | babhāṣe padmapatrākṣaṃ sa sākṣānmadhusūdanam

दह्यतेऽयं गिरिस्तात ससानुशिखरद्रुमः ।आवयोः कृष्ण वैरेण बलिभिर्वसुधाधिपैः॥ 73 ॥

dahyate'yaṃ giristāta sasānuśikharadrumaḥ | āvayoḥ kṛṣṇa vaireṇa balibhirvasudhādhipaiḥ

पश्य कृष्णानलौष्णानां सधूमानां समन्ततः ।वनानां विरसन्तीव नगाभ्याशे द्विपोत्तमाः॥ 74 ॥

paśya kṛṣṇānalauṣṇānāṃ sadhūmānāṃ samantataḥ | vanānāṃ virasantīva nagābhyāśe dvipottamāḥ

अयं यद्यावयोरर्थे गोमन्तस्तात दह्यते ।अयशस्यमिदं लोके कौलीनं च भविष्यति॥ 75 ॥

ayaṃ yadyāvayorarthe gomantastāta dahyate | ayaśasyamidaṃ loke kaulīnaṃ ca bhaviṣyati

तदस्यानृण्यहेतोर्हि नगस्य नगसन्निभ ।क्षत्रियान्निहनिष्यामो दोर्भ्यामेव युधां वर॥ 76 ॥

tadasyānṛṇyahetorhi nagasya nagasannibha | kṣatriyānnihaniṣyāmo dorbhyāmeva yudhāṃ vara

एते ते क्षत्रियाः सर्वे गिरिमादीप्य दंशिताः ।रथिनस्तात दृश्यन्ते यथादेशं युयुत्सवः॥ 77 ॥

ete te kṣatriyāḥ sarve girimādīpya daṃśitāḥ | rathinastāta dṛśyante yathādeśaṃ yuyutsavaḥ

एवमुक्त्वा गिरेः शृङ्गान्मेरुशृङ्गादिवोडुराट् ।निपपात बलः श्रीमान् वनमालाधरो युवा॥ 78 ॥

evamuktvā gireḥ śṛṅgānmeruśṛṅgādivoḍurāṭ | nipapāta balaḥ śrīmān vanamālādharo yuvā

कादम्बरीमदक्षीबो नीलवासाः सिताननः ।स शारदेन्दुसङ्काशो वनमालाञ्चितोदरः॥ 79 ॥

kādambarīmadakṣībo nīlavāsāḥ sitānanaḥ | sa śāradendusaṅkāśo vanamālāñcitodaraḥ

कान्तैककुण्डलधरश्चारुमौलिरवाङमुखः ।निपपात नरेन्द्राणां मध्ये केशवपूर्वजः॥ 80 ॥

kāntaikakuṇḍaladharaścārumauliravāṅamukhaḥ | nipapāta narendrāṇāṃ madhye keśavapūrvajaḥ

अवप्लुते ततो रामे कृष्णः कृष्णाम्बुदोपमः ।गोमन्तशिखराच्छ्रीमानाप्लुतोऽमितविक्रमः॥ 81 ॥

avaplute tato rāme kṛṣṇaḥ kṛṣṇāmbudopamaḥ | gomantaśikharācchrīmānāpluto'mitavikramaḥ

ततस्तं पीडयामास पद्भ्यां गिरिवरं हरिः ।स पीडितो गिरिस्तेन निर्ममज्ज समन्ततः॥ 82 ॥

tatastaṃ pīḍayāmāsa padbhyāṃ girivaraṃ hariḥ | sa pīḍito giristena nirmamajja samantataḥ

जलाकुलोपलस्तत्र प्रस्रुतो द्विरदो यथा ।स तेन वारिणा वह्निस्तत्क्षणात् प्रशमं ययौ॥ 83 ॥

jalākulopalastatra prasruto dvirado yathā | sa tena vāriṇā vahnistatkṣaṇāt praśamaṃ yayau

कल्पान्ते वारिधाराभिर्मेघजालैरिवांशुमान् ।सिंहारसितनिर्घोषः पीतवासा घनाकृतिः॥ 84 ॥

kalpānte vāridhārābhirmeghajālairivāṃśumān | siṃhārasitanirghoṣaḥ pītavāsā ghanākṛtiḥ

किरीटमूर्द्धा सौम्यास्यः पुण्डरीकनिभेक्षणः ।श्रीवत्सवक्षाः सुमुखः सहस्राक्षसमद्युतिः॥ 85 ॥

kirīṭamūrddhā saumyāsyaḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ | śrīvatsavakṣāḥ sumukhaḥ sahasrākṣasamadyutiḥ

रामादनन्तरं कृष्णः प्लुतो वै वीर्यवांस्ततः ।ताभ्यामेव प्लुताभ्यां च चरणैः पीडितो गिरिः॥ 86 ॥

rāmādanantaraṃ kṛṣṇaḥ pluto vai vīryavāṃstataḥ | tābhyāmeva plutābhyāṃ ca caraṇaiḥ pīḍito giriḥ

मुमोच सलिलोत्पीडांस्तीव्रपावकशान्तये ।सलिलोत्पीडनं दृष्ट्वा पार्थिवा भयमाविशन्॥ 87 ॥

mumoca salilotpīḍāṃstīvrapāvakaśāntaye | salilotpīḍanaṃ dṛṣṭvā pārthivā bhayamāviśan