Linga Purana
100
अध्याय 100 / 108

Book 1 - Adhyaya 100

51 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ51 श्लोक

अध्याय 100

श्लोक 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे देवीसंभवो नाम नवनवतितमो ऽध्यायः विजित्य विष्णुना सार्धं भगवान्परमेश्वरः सर्वान्दधीचवचनात् कथं भेजे महेश्वरः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge devīsaṃbhavo nāma navanavatitamo 'dhyāyaḥ vijitya viṣṇunā sārdhaṃ bhagavānparameśvaraḥ sarvāndadhīcavacanāt kathaṃ bheje maheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

सरथं विष्णुमादाय चिक्षेप शतयोजनम्। देवेन्द्रप्रमुखाडिजत्वा देवान् देवेश्वरेश्वरः। वारयामास तैर्देवान् सर्वलोकेषु मायया

English

In the great sacrifice of Daksa, lord Rudra burned Devas along with Visnu and sages.

अध्याय 100

श्लोक 2

दक्षयज्ञे सुविपुले देवान् विष्णुपुरोगमान् ददाह भगवान् रुद्रः सर्वान् मुनिगणान् अपि

dakṣayajñe suvipule devān viṣṇupurogamān dadāha bhagavān rudraḥ sarvān munigaṇān api

हिन्दी अर्थ

उवाचाङ्गिरस॑ देवो देवानामपि सन्निधौ

English

O sages of good holy rites, his Gana named Bhadra was sent by the lord Paramesthin distressed as he was by the unbearable pangs of separation from the goddess.

अध्याय 100

श्लोक 3

भद्रो नाम गणस्तेन प्रेषितः परमेष्ठिना विप्रयोगेन देव्या वै दुःसहेनैव सुव्रताः

bhadro nāma gaṇastena preṣitaḥ parameṣṭhinā viprayogena devyā vai duḥsahenaiva suvratāḥ

हिन्दी अर्थ

भगवंस्तारको नाम तारजो दानवोत्तमः। तेन सन्निहता युद्धे वत्सा गोपतिना यथा अनिकेता त्येते शकता ईव पग १९

English

Virabhadra created splendid lords of Ganas born of

अध्याय 100

श्लोक 4

सो ऽसृजद् वीरभद्रश् च गणेशान्रोमजाञ्छुभान् गणेश्वरैः समारुह्य रथं भद्रः प्रतापवान्

so 'sṛjad vīrabhadraś ca gaṇeśānromajāñchubhān gaṇeśvaraiḥ samāruhya rathaṃ bhadraḥ pratāpavān

हिन्दी अर्थ

अस्माकं यान्यमोघानि अस्मां यान्यमोघानि आयुधा्यङगिरोवर। अमो बै, ने उस देवशतुके प्रभावके कारण रि । तानि मोघानि जायन्ते प्रभावादमरद्विषः

English

cr. arorwr awltra tost Ptst s fast 1

अध्याय 100

श्लोक 5

गन्तुं चक्रे मतिं यस्य सारथिर्भगवानजः गणेश्वराश् च ते सर्वे विविधायुधपाणयः

gantuṃ cakre matiṃ yasya sārathirbhagavānajaḥ gaṇeśvarāś ca te sarve vividhāyudhapāṇayaḥ

हिन्दी अर्थ

विष्णुना योधितो युद्धे तेनापि न च सूदितः यस्तेनानिर्जितो युद्धे विष्णुना प्रभविष्णुना। कथमस्मद्विधस्तस्य स्थास्यते समरेऽग्रतः

English

The mountains crumbled; the earth quaked; the winds whirled to and fro and the ocean became agitated.

अध्याय 100

श्लोक 6

विमानैर्विश्वतो भद्रैस् तमन्वयुरथो सुराः हिमवच्छिखरे रम्ये हेमशृङ्गे सुशोभने

vimānairviśvato bhadrais tamanvayuratho surāḥ himavacchikhare ramye hemaśṛṅge suśobhane

हिन्दी अर्थ

देवैरशेषैः सेन्दरैस्तु जीवमाह पितामहः

English

The fires did not blaze; the sun did not shine; the planets were not illuminated. Neither Devas nor Danavas looked pleased.

अध्याय 100

श्लोक 7

यज्ञवाटस् तथा तस्य गङ्गाद्वारसमीपतः तद्देशे चैव विख्यातं शुभं कनखलं द्विजाः

yajñavāṭas tathā tasya gaṅgādvārasamīpataḥ taddeśe caiva vikhyātaṃ śubhaṃ kanakhalaṃ dvijāḥ

हिन्दी अर्थ

विनिन्द्य दक्षं या देवी सती रुद्राङ्गसम्भवा उमा हैमवती जज्ञे सर्वलोकनमस्कृता। तस्याश्चैवेह रूपेण यूयं देवाः सुरोत्तमाः

English

The infuriated leaders of the Ganas uprooted the sacrificial posts and hurled them about along with the Hotr and Prastotr. They burned everything.

अध्याय 100

श्लोक 8

दग्धुं वै प्रेषितश्चासौ भगवान् परमेष्ठिना तदोत्पातो बभूवाथ लोकानां भयशंसनः

dagdhuṃ vai preṣitaścāsau bhagavān parameṣṭhinā tadotpāto babhūvātha lokānāṃ bhayaśaṃsanaḥ

हिन्दी अर्थ

विभोर्यतध्वमाक्रष्टुं रुद्रस्यास्य मनो महत्।

English

The lords of the Ganas seized them and cast them into the running current of the Ganga. Virabhadra of great splendour and undistressed soul made the hands of Indra and other Devas stunned as they raised them. He uprooted the eyes of Bhaga sportively with the tip of his finger. With his fist he hit the teeth of Pu$an and made them fall. He kicked the moon with the toe of his foot. He cut off the head of lord Indra. After cutting off the hands of Agni and after uprooting his tongue sportively he kicked him on his head with his leg.

अध्याय 100

श्लोक 9

पर्वताश् च व्यशीर्यन्त प्रचकम्पे वसुंधरा मरुतश् चाप्य् अघूर्णन्त चुक्षुभे मकरालयः

parvatāś ca vyaśīryanta pracakampe vasuṃdharā marutaś cāpy aghūrṇanta cukṣubhe makarālayaḥ

हिन्दी अर्थ

अमोघ थे, वे उस देवशत्रुके प्रभावके कारण गये हैं। है बृहस्पते! विष्णुने बीस हजार वर्षोतक हौ साथ युद्ध किया; किंतु वह उनके भी द्वारा युद्धमें ऱ्ह गया । महाशक्तिसम्पन्न विष्णुके द्वारा भी युद्धमें जो न नहीं जा सका, तब हम-जैसे लोग युद्धमें उसके सा

English

He cut off the staff of Yama. He hit lord ISana 939 a guardian of the quarters of great strength by means of his trident. Without any difficulty he killed thirty three Devas thus. Sportingly he killed three thousand three hundred and thirty

अध्याय 100

श्लोक 10

अग्नयो नैव दीप्यन्ति न च दीप्यति भास्करः ग्रहाश् च न प्रकाश्यन्ते न देवा न च दानवाः

agnayo naiva dīpyanti na ca dīpyati bhāskaraḥ grahāś ca na prakāśyante na devā na ca dānavāḥ

हिन्दी अर्थ

इन्द्रके ऐसा कहनेपर श्रेष्ठ देवताओं तथा रो साथ लेकर बृहस्पतिने विभु ब्रह्माके पास

English

Thanks to his yogic power, innumerable and divine bodies with conch, discus and iron clubs in their hands were born of Vis$u. They were equal to him in lustre. Lord Virabhadra killed all of them by means of his iron club and hit Vi§gu on the head. Then he sportively hit him on the chest, he fell senseless on the ground. The lord got up again and lifted up his discus to kill him. He stood there gloriously with his eyes reddened with anger. Virabhadra of undistressed soul stunned his terrible discus that had the lustre of black sun and which he had kept in his hand. He did not move. He stood stunned thereby motionless like a mountain.

अध्याय 100

श्लोक 11

ततः क्षणात् प्रविश्यैव यज्ञवाटं महात्मनः रोमजैः सहितो भद्रः कालाग्निरिवचापरः

tataḥ kṣaṇāt praviśyaiva yajñavāṭaṃ mahātmanaḥ romajaiḥ sahito bhadraḥ kālāgnirivacāparaḥ

हिन्दी अर्थ

उनके मुखसे सारा वृत्तान्त सुनकर शरणागतोंका कष्ट दूर करनेवाले उन पितामहने इन्द्रसहित सभी मैं आप सब देवताओंकी विपत्तिको जानता हूँ; फिर भी इस समय सुनिये। रुद्रके अंगसे उत्पन्न जो देवी सती हैं, वे दक्षकी निन्दा करके समस्त लोकोंब्रार नमस्कृत उमाके रूपमें हिमवानूकी पुत्री होकर उत्पन

English

The bow of the lord was attacked with three hits and it split into three. Through contact with the tips of the bits of the bow he cut off the head of the lord.

अध्याय 100

श्लोक 12

उवाच भद्रो भगवान् दक्षं चामिततेजसम् संपर्कादेव दक्षाद्य मुनीन्देवान् पिनाकिना

uvāca bhadro bhagavān dakṣaṃ cāmitatejasam saṃparkādeva dakṣādya munīndevān pinākinā

हिन्दी अर्थ

हुई हैं। है उत्तम देवताओं! आप देवतागण उन्हींके रूपके द्वारा इन विभु रुद्रके महान् मनको आकृ करानेका प्रयत्न कीजिये। उन दोनोंके संयोगसे शक्तिधर

English

His head that was cut off fell quickly into the nether worlds wafted by the wind originating from the vital breaths of the Pinaka-bearing lord. At that time the Ahavaniya fire too entered there. On seeing the great sacrificial hall utterly in disarray with the sacred vessels destroyed, sacrificial posts broken along with the arched gateway, and the great hall burned, sacrifice fled. As it fled towards the sky in the guise of a deer, Virabhadra seized and beheaded it. Thereafter the powerful Virabhadra kicked the following on their heads, viz. — Prajapati, Dhanna, Ka£yapa the preceptor of the uni- verse, Arigtanemi the leading sage with his sons, sage Ahgiras, Kr$na£va and the renowned Dak*a. O excellent brahmins, he cut off Daka's head and burned it in the fire.

अध्याय 100

श्लोक 13

दग्धुं संप्रेषितश् चाहं भवन्तं समुनीश्वरैः इत्युक्त्वा यज्ञशालां तां ददाह गणपुङ्गवः

dagdhuṃ saṃpreṣitaś cāhaṃ bhavantaṃ samunīśvaraiḥ ityuktvā yajñaśālāṃ tāṃ dadāha gaṇapuṅgavaḥ

हिन्दी अर्थ

अध्याय १०१ J सतीका हिमवान्की पुत्री पार्वतीके रूपमें प्राकट्य प फ की फ क फे फ फ का क फ फ फ फ फ फ फ़ फ फ फ़ फ़ फ फ फ फ फ़ फ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ क फ फ़ फ़ फ फ़ फफ फ फ़ फ क फ फ़ फ़ फ फ़

English

tttyifl caivm. the three: India, Agnl, nod Soma.

अध्याय 100

श्लोक 14

गणेश्वराश् च संक्रुद्धा यूपानुत्पाट्य चिक्षिपुः प्रस्तोत्रा सह होत्रा च दग्धं चैव गणेश्वरैः

gaṇeśvarāś ca saṃkruddhā yūpānutpāṭya cikṣipuḥ prastotrā saha hotrā ca dagdhaṃ caiva gaṇeśvaraiḥ

हिन्दी अर्थ

घडास्यो द्वादशभुजः सेनानी: पावकि: प्रभु:। स्वाहेयः कार्तिकेयश्च गाङ्गेयः शरधामजः

English

O deity of good holy rites, be pleased. May every- body be forgiven by you along with those born of your hairs. Thanks to the influence of Brahma, Paramesthin, he gradually calmed down. At his behest he became quiescent.

अध्याय 100

श्लोक 15

गृहीत्वा गणपाः सर्वान् गङ्गास्रोतसि चिक्षिपुः वीरभद्रो महातेजाः शक्रस्योद्यच्छतः करम्

gṛhītvā gaṇapāḥ sarvān gaṅgāsrotasi cikṣipuḥ vīrabhadro mahātejāḥ śakrasyodyacchataḥ karam

हिन्दी अर्थ

देवः शाखो विशाखश्च नैगमेशश्च वीर्यवान्। नापतिः कुमाराख्यः सर्वलोकनमस्कृतः महासेनः प्रबलं तारकासुरम्। ब्रालोऽपि विनिहत्यैको देवान् सन्तारयिष्यति

English

Daksa regained consciousness and got up. With palms joined in reverence he eulogised the bull-bannered lord of the chiefs of Devas. On being eulogised by him the lord of great splendour granted him different boons. He bestowed the chieftaincy of Ganas upon Daksa of undistressed activities. Devas eulogised lord Narayana with palms joined in reverence. Brahma and the sages severally eulogised the bull-bannered, blue-necked lord who was the chief of Devas, and the cause of the origin of Brahma. After blessing those Devas, the supreme lord vanished.

अध्याय 100

श्लोक 16

व्यष्टम्भयद् अदीनात्मा तथान्येषां दिवौकसाम् भगस्य नेत्रे चोत्पाट्य करजाग्रेण लीलया

vyaṣṭambhayad adīnātmā tathānyeṣāṃ divaukasām bhagasya netre cotpāṭya karajāgreṇa līlayā

हिन्दी अर्थ

एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिना। बृहस्पतिस्तथा सेन्दर्देवेर्देवं प्रणम्य तम्

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 17

निहत्य मुष्टिना दन्तान् पूष्णश्चैवं न्यपातयत् तथा चन्द्रमसं देवं पादाङ्गुष्ठेन लीलया

nihatya muṣṭinā dantān pūṣṇaścaivaṃ nyapātayat tathā candramasaṃ devaṃ pādāṅguṣṭhena līlayā

हिन्दी अर्थ

(बारह भुजाओंवाले), सेनानी, पावकि, प्रभु, स्वाहेय, कार्तिकेय, गांगेय, शरधामज, देव, शाख, विशाख, नैगमेश, वीर्यवान्, सेनापति और कुमार नामवाले होकर सभी लोकोंसे नमस्कृत होंगे। वे महासेन बालक होते हुए भी बिना प्रयासके अकेले ही उस महाबली तारकासुरका वध करके देवताओंका उद्धार करेंगे॥ २४--३०॥

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 18

घर्षयामास भगवान् वीरभद्रः प्रतापवान् चिछेद च शिरस्तस्य शक्रस्य भगवान्प्रभोः

gharṣayāmāsa bhagavān vīrabhadraḥ pratāpavān cicheda ca śirastasya śakrasya bhagavānprabhoḥ

हिन्दी अर्थ

तब उन परमेष्ठी ब्रह्मके इस प्रकार कहनेपर इन्द्रसहित सभी देवताओंके साथ सुत्रत बृहस्मतिने देवदेव उन ब्रह्माको प्रणाम करके मेरुके शिखरपर पहुँचकर कामदेवका स्मरण किया। है श्रेष्ठ द्विजो!

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 19

वह्नेर्हस्तद्वयं छित्त्वा जिह्वामुत्पाट्य लीलया जघान मूर्ध्नि पादेन वीरभद्रो महाबलः

vahnerhastadvayaṃ chittvā jihvāmutpāṭya līlayā jaghāna mūrdhni pādena vīrabhadro mahābalaḥ

हिन्दी अर्थ

देवगुरु ब्रह्माके स्मरण करनेसे जगतका जौवस्वरूप कामदेव भी अपनी भार्या रतिके साथ वहाँ आकर हाथ जोड़कर नमस्कार करके इन्द्रसहित उन बृहस्पतिसे बोला--'हे बृहस्पते! आपने मेरा स्मरण किया है, अतः मैं आपके पास आया हूँ; मुझे जो करना हो, उसे बताइये।' तब देवपूजित बृहस्पति उससे कुछ बोलने ही बाले थे कि उत्सुकतावश भगवान् इन्द्रने कामदेवको प्रशंसा करके उससे कहा- अब आप सुखपूर्वक

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 20

यमस्य दण्डं भगवान् प्रचिछेद स्वयं प्रभुः जघान देवमीशानं त्रिशूलेन महाबलम्

yamasya daṇḍaṃ bhagavān pracicheda svayaṃ prabhuḥ jaghāna devamīśānaṃ triśūlena mahābalam

हिन्दी अर्थ

शंकरके साथ अम्बिकाका संयोग कराइये। बे भगवान् वृषभध्वज जिस भी उपायसे उनके साथ रमण करें; अपनी पत्नी रतिके साथ आप उस उपायको खोजिये । पहलेसे ही उन अम्बिका-से वियुक्त हुए वे महादेव

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 21

त्रयस्त्रिंशत्सुरानेवं विनिहत्याप्रयत्नतः त्रयश् च त्रिशतं तेषां त्रिसाहस्रं च लीलया

trayastriṃśatsurānevaṃ vinihatyāprayatnataḥ trayaś ca triśataṃ teṣāṃ trisāhasraṃ ca līlayā

हिन्दी अर्थ

भी उन पार्वती उमाको पुनः प्राप्त करके प्रसन्न होकर आपको शुभ गति प्रदान करेंगे ॥ ३१--३७॥ उनके ऐसा कहनेपर देवदेव इन्द्रको नमस्कार करके कामदेवने उस रति-के साथ शंकरजीके आश्रममें जानेका निश्चय किया। तब रति तथा अपने सहायक वसन्तके साथ शिवजीके आश्रममें जाकर महाबली कामदेवने पार्वतीके साथ महादेवका संयोग करानेका मन बनाया

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 22

त्रयं चैव सुरेन्द्राणां जघान च मुनीश्वरान् अन्यांश् च देवान् देवो ऽसौ सर्वान्युद्धाय संस्थितान्

trayaṃ caiva surendrāṇāṃ jaghāna ca munīśvarān anyāṃś ca devān devo 'sau sarvānyuddhāya saṃsthitān

हिन्दी अर्थ

तत्पश्चात् कामदेवको देखकर हँसते हुए त्रिनेत्र शिवने अवज्ञापूर्वक उसे अपने तीसरे नेत्रसे देखा। इसके बाद उनके नेत्रसे उत्पन्न अग्निने पासमें ही खडे कामदेवको उसी क्षण जला दिया। तब रति करुण

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 23

जघान भगवान् रुद्रः खड्गमुष्ट्यादिसायकैः अथ विष्णुर्महातेजाश् चक्रम् उद्यम्य मूर्छितः

jaghāna bhagavān rudraḥ khaḍgamuṣṭyādisāyakaiḥ atha viṣṇurmahātejāś cakram udyamya mūrchitaḥ

हिन्दी अर्थ

स्मरणाददेवदेवस्य स्मरोऽपि सह भार्यया तमाह भगवान् शक्रः सम्भाव्य मकरध्वजम्। शङ्करेणाम्बिकामद्य संयोजय यथासुखम्

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 24

युयोध भगवांस्तेन रुद्रेण सह माधवः तयोः समभवद्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम्

yuyodha bhagavāṃstena rudreṇa saha mādhavaḥ tayoḥ samabhavadyuddhaṃ sughoraṃ romaharṣaṇam

हिन्दी अर्थ

तया स रमते येन भगवान् वृषभध्वजः। तेन मार्गेण मार्गस्व पत्न्या रत्यानया सह

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 25

विष्णोर्योगबलात्तस्य दिव्यदेहाः सुदारुणाः

viṣṇoryogabalāttasya divyadehāḥ sudāruṇāḥ

हिन्दी अर्थ

सोऽपि तुष्टो महादेवः प्रदास्यति शुभां गतिम्। विप्रयुक्तस्तया पूर्व लब्ध्वा तां गिरिजामुमाम् एवमुक्तो नमस्कृत्य देवदेवं शचीपतिम्। देवदेवाश्रमं गन्तुं मतिं चक्रे तया सह

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 26

शङ्खचक्रगदाहस्ता असंख्याताश् च जज्ञिरे तान्सर्वानपि देवो ऽसौ नारायणसमप्रभान्

śaṅkhacakragadāhastā asaṃkhyātāś ca jajñire tānsarvānapi devo 'sau nārāyaṇasamaprabhān

हिन्दी अर्थ

वसन्तेन सहायेन देवं योक्तुमनाभवत्

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 27

निहत्य गदया विष्णुं ताडयामास मूर्धनि ततश्चोरसि तं देवं लीलयैव रणाजिरे

nihatya gadayā viṣṇuṃ tāḍayāmāsa mūrdhani tataścorasi taṃ devaṃ līlayaiva raṇājire

हिन्दी अर्थ

ततः सम्प्रेक्ष्य मदनं हसन्, देवस्त्रियम्बकः ततोऽस्य नेत्रजो वहिर्मदनं पार्श्वतः स्थितम् अदहत्तत्क्षणादेव ललाप करूणं रतिः

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 28

पपात च तदा भूमौ विसंज्ञः पुरुषोत्तमः पुनरुत्थाय तं हन्तुं चक्रमुद्यम्य स प्रभुः

papāta ca tadā bhūmau visaṃjñaḥ puruṣottamaḥ punarutthāya taṃ hantuṃ cakramudyamya sa prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

शरीलिङ्गमहापुराण

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 29

क्रोधरक्तेक्षणः श्रीमान् अतिष्ठत् पुरुषर्षभः तस्य चक्रं च यद्रौद्रं कालादित्यसमप्रभम्

krodharaktekṣaṇaḥ śrīmān atiṣṭhat puruṣarṣabhaḥ tasya cakraṃ ca yadraudraṃ kālādityasamaprabham

हिन्दी अर्थ

वृषध्वजने परम कृपासे कामदेवकी पत्नीकी ओर ख उससे कहा- है भद्रे! तुम्हारा पति देहरहित होते अमूर्तोऽपि ध्रुवं भद्रे कार्य सर्व पतिस्तव। भी रतिकालमें निश्चित रूपसे सम्पूर्ण कार्य को रतिकाले धुवं भद्रे करिष्यति न संशय: ॥ ४३ भद्रे! इसमें सन्देह नहीं है। जब भगवान् व्ष भृगुके शापसे सभी लोकोंके हितके लिये महायशस्वी यदा विष्णुश्च भविता वासुदेवो महायशाः। तथा महातेजस्वी वासुदेव (वसुदेवपुत्र)-के रूपमै अती शापाद् भूगोर्महातेजाः सर्वलोकहिताय वै॥ ४४ होंगे, तब उनका प्त नामक जो पुत्र उत्पन है वही तुम्हारा पति होगा'

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 30

व्यष्टम्भयद् अदीनात्मा करस्थं न चचाल सः अतिष्ठत् स्तम्भितस्तेन शृङ्गवानिव निश्चलः

vyaṣṭambhayad adīnātmā karasthaṃ na cacāla saḥ atiṣṭhat stambhitastena śṛṅgavāniva niścalaḥ

हिन्दी अर्थ

इसके बाद रुद्रको प्रणाम करके पवित्र मुसकानबाल्ली वह कामपली अनंगको प्राप्त करके वसन्तके साथ चली

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 31

त्रिभिश् च धर्षितं शार्ङ्गं त्रिधाभूतं प्रभोस्तदा शार्ङ्गकोटिप्रसङ्गाद् वै चिछेद च शिरः प्रभोः

tribhiś ca dharṣitaṃ śārṅgaṃ tridhābhūtaṃ prabhostadā śārṅgakoṭiprasaṅgād vai cicheda ca śiraḥ prabhoḥ

हिन्दी अर्थ

पार्वतीकी तपस्यासे प्रसन्न हो भगवान् शिवका ब्राह्मणवेषमें आकर उन्हें बरदान देना, हिमालयद्वारा पार्वतीस्वयंवरकी घोषणा, स्वयंवरमें भगवान् शिवका बालरूपमें उपस्थित होकर सभीको मोहित करना, पुनः ब्रह्माकी स्तुतिसे प्रसन्न हो महेशवरका मनोहर वररूप धारणकर सबको आनन्दित करना र उनल सूतजी बोले-- है ऋषियो ! भगवान् वृषभध्वज तपसा च महादेव्याः पार्वत्या वृषभध्वजः। शर्व पार्वतीकी तपस्यासे प्रसन्न हो गये। इसके बाद प्रीतश्च भगवान् शर्वो वचनाद् ब्रह्मणस्तदा॥ १ बह्याजीके कहनेसे भगवान् भवने सभी आश्रमोके हितके हिताय चाश्रमाणां च क्रीडार्थं भगवान् भवः। लिये और क्रीड़ा करनेके लिये विधिपूर्वक पार्वतीके

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 32

छिन्नं च निपपातासु शिरस्तस्य रसातले वायुना प्रेरितं चैव प्राणजेन पिनाकिना

chinnaṃ ca nipapātāsu śirastasya rasātale vāyunā preritaṃ caiva prāṇajena pinākinā

हिन्दी अर्थ

तदा हैमवतीं देवीमुपयेमे यथाविधि॥ २ साथ विवाह किया

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 33

प्रविवेश तदा चैव तदीयाहवनीयकम् तत् प्रतिध्वस्तकलशं भग्नयूपं सतोरणम्

praviveśa tadā caiva tadīyāhavanīyakam tat pratidhvastakalaśaṃ bhagnayūpaṃ satoraṇam

हिन्दी अर्थ

जगाम स स्वयं ब्रह्मा मरीच्या्येर्महर्षिभिः। उस समय कमलसे उत्पन्न ब्रह्माजी स्वयं मरीचि तपोवनं महादेव्याः पार्वत्याः पदासम्भव: ॥ ३ आदि महर्षियोंके साथ महादेवी पार्वतीके तपोवनमें गग थे। उन्होंने जगत्की निमित्तकारणस्वरूपा उन देवीकी प्रदक्षिणा करके कहा-“हे शैलजे! आप लोकोंको किसलिये संतप्त कर रही हैं? है मार”

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 34

प्रदीपितमहाशालं दृष्ट्वा यज्ञो ऽपि दुद्रुवे तं तदा मृगरूपेण धावन्तं गगनं प्रति

pradīpitamahāśālaṃ dṛṣṭvā yajño 'pi dudruve taṃ tadā mṛgarūpeṇa dhāvantaṃ gaganaṃ prati

हिन्दी अर्थ

रत्याः प्रलापमाकर्ण्य देवदेवो वृषध्वजः । कृपया परया प्राह कामपत्नीं निरीक्ष्य च

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 35

वीरभद्रः समाधाय विशिरस्कमथाकरोत् ततः प्रजापतिं धर्मं कश्यपं च जगद्गुरुम्

vīrabhadraḥ samādhāya viśiraskamathākarot tataḥ prajāpatiṃ dharmaṃ kaśyapaṃ ca jagadgurum

हिन्दी अर्थ

सा प्रणम्य तदा रुद्रं कामपत्नी शुचिस्मिता प्रदक्षिणीकृत्य च तां देवीं स जगतोऽरणीम्।

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 36

अरिष्टनेमिनं वीरो बहुपुत्रं मुनीश्वरम् मुनिम् अङ्गिरसं चैव कृष्णाश्वं च महाबलः

ariṣṭaneminaṃ vīro bahuputraṃ munīśvaram munim aṅgirasaṃ caiva kṛṣṇāśvaṃ ca mahābalaḥ

हिन्दी अर्थ

किमर्थ तपसा लोकान् सन्तापयसि शैलजे

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 37

जघान मूर्ध्नि पादेन दक्षं चैव यशस्विनम् चिछेद च शिरस्तस्य ददाहाग्नौ द्विजोत्तमाः

jaghāna mūrdhni pādena dakṣaṃ caiva yaśasvinam cicheda ca śirastasya dadāhāgnau dvijottamāḥ

हिन्दी अर्थ

ह सम्पूर्ण जगतका सृजन किया है, अर्त त्वं हि सन्धारये लोकानिमान् सर्वान् स्वतेजसा ॥ ५ इसका विनाश भत कि आप अपने तेजसे ई

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 38

सरस्वत्याश् च नासाग्रं देवमातुस्तथैव च निकृत्य करजाग्रेण वीरभद्रः प्रतापवान्

sarasvatyāś ca nāsāgraṃ devamātustathaiva ca nikṛtya karajāgreṇa vīrabhadraḥ pratāpavān

हिन्दी अर्थ

सर्वदेवेश्वरः श्रीमान् सर्वलोकपतिर्भवः। समस्त लोकोंको धारण कीजिये। श्रीमान् शिवजी ह

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 39

तस्थौ श्रिया वृतो मध्ये प्रेतस्थाने यथा भवः एतस्मिन्नेव काले तु भगवान्पद्मसंभवः

tasthau śriyā vṛto madhye pretasthāne yathā bhavaḥ etasminneva kāle tu bhagavānpadmasaṃbhavaḥ

हिन्दी अर्थ

यस्य वै देवदेवस्य वयं किङ्करवादिनः॥ ६ देवताओंके ईश्वर तथा सभी लोकोंके स्वामी ९ अध्याय १०२ पार्वतीकी तपस्यासे प्रसन्न हो भगवान् शिवका उन्हें वरदान देना

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 40

भद्रमाह महातेजाः प्रार्थयन्प्रणतः प्रभुः अलं क्रोधेन वै भद्र नष्टाश्चैव दिवौकसः

bhadramāha mahātejāḥ prārthayanpraṇataḥ prabhuḥ alaṃ krodhena vai bhadra naṣṭāścaiva divaukasaḥ

हिन्दी अर्थ

एवं परमेशानः स्वयं च वरयिष्यति। जिन देवाधिदेवके सेवक कहे जाते हैं, वे वरदे येन सृष्टासि न विना यस्त्वयाम्बिके॥ ७ परमेश्वर ही स्वयं आपका वरण करेंगे। है वरदे! जिन्होंने आपका सृजन किया है और है अम्बिके! जो आपके बिना रह नहीं सकते; वे शिवजी आपके पति

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 41

प्रसीद क्षम्यतां सर्वं रोमजैः सह सुव्रत सो ऽपि भद्रः प्रभावेण ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

prasīda kṣamyatāṃ sarvaṃ romajaiḥ saha suvrata so 'pi bhadraḥ prabhāveṇa brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ

हिन्दी अर्थ

वर्तते नात्र सन्देहस्तव भर्ता भविष्यति। होंगे; इसमें सन्देह नहीं है'॥ ३--७ /२॥ त्यकत्वा तां नमस्कृत्य मुहुः सम्प्रेक्ष्य पार्वतीम्॥ ८ ऐसा कहकर उन पार्वतीको नमस्कार करके बार- बार उनकी ओर देखकर पितामह (ब्रह्मा)-के चले जानेपर भगवान् परमेश्वर शिव अनुग्रह करनेके लिये गते पितामहे देवो भगवान् परमेश्वर: । ब्राह्मणके रूपमें उस आश्रममें गये

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 42

शमं जगाम शनकैः शान्तस्तस्थौ तदाज्ञया देवो ऽपि तत्र भगवान् अन्तरिक्षे वृषध्वजः

śamaṃ jagāma śanakaiḥ śāntastasthau tadājñayā devo 'pi tatra bhagavān antarikṣe vṛṣadhvajaḥ

हिन्दी अर्थ

जगामानुग्रहं कर्तु द्विजरूपेण चाश्रमम्॥ ९ द्विजरूपसे उपस्थित महादेवको देखकर उन पार्वतीने

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 43

सगणः सर्वदः शर्वः सर्वलोकमहेश्वरः प्रार्थितश्चैव देवेन ब्रह्मणा भगवान् भवः

sagaṇaḥ sarvadaḥ śarvaḥ sarvalokamaheśvaraḥ prārthitaścaiva devena brahmaṇā bhagavān bhavaḥ

हिन्दी अर्थ

उन्हें भगवान् वृषभध्वज सा च दृष्ट्वा महादेवं द्विजरूपेण संस्थितम्। प्रतिभाद्यैः प्रभुं ज्ञात्वा ननाम वृषभध्वजम्

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 44

हतानां च तदा तेषां प्रददौ पूर्ववत्तनुम् इन्द्रस्य च शिरस्तस्य विष्णोश्चैव महात्मनः

hatānāṃ ca tadā teṣāṃ pradadau pūrvavattanum indrasya ca śirastasya viṣṇoścaiva mahātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

सम्पूज्य वरदं देवं ब्राह्मणं छदानागतम्। तुष्टाव परमेशानं पार्वती परमेश्वरम्

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 45

दक्षस्य च मुनीन्द्रस्य तथान्येषां महेश्वरः वागीश्याश्चैव नासाग्रं देवमातुस्तथैव च

dakṣasya ca munīndrasya tathānyeṣāṃ maheśvaraḥ vāgīśyāścaiva nāsāgraṃ devamātustathaiva ca

हिन्दी अर्थ

अनुगृह्य तदा देवीमुवाच प्रहसन्तिव। कुलधर्माश्रयं रक्षन् भूधरस्य महात्मन: जानकर प्रणाम किया। ब्राह्मणके छद्मरूपमें आये हुए क्रीडार्थं च सतां मध्ये सर्वदेवपतिर्भवः। बरदाता महादेवकी पूजा करके पार्वतीने उन परमेशान

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 46

नष्टानां जीवितं चैव वराणि विविधानि च दक्षस्य ध्वस्तवक्त्रस्य शिरसा भगवान्प्रभुः

naṣṭānāṃ jīvitaṃ caiva varāṇi vividhāni ca dakṣasya dhvastavaktrasya śirasā bhagavānprabhuḥ

हिन्दी अर्थ

स्वयंवरे महादेवि तव दिव्यसुशोभने॥ १३ परमेश्वरकी स्तुति की

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 47

कल्पयामास वै वक्त्रं लीलया च महान् भवः दक्षो ऽपि लब्धसंज्ञश् च समुत्थाय कृताञ्जलिः

kalpayāmāsa vai vaktraṃ līlayā ca mahān bhavaḥ dakṣo 'pi labdhasaṃjñaś ca samutthāya kṛtāñjaliḥ

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर देवीपर अनुग्रह करके शिवजी हँसते हुए बोले-- है महादेवि! सभी देवताओंका स्वामी मैं शिव आस्थाय रूपं यत्सौम्यं समेष्येऽहं सह त्वया । महात्मा हिमालयके कुलधर्मकी परम्पराको रक्षा करता इत्युक्त्वा तां समालोक्य देवो दिव्येन चक्षुषा॥ १४ हुआ क्रीड़ा करनेके लिये सज्जनोंके मध्य तुम्हारे दिव्य तथा अतिसुन्दर स्वयंवरमें सौम्य रूप धारण करके तुमसे

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 48

तुष्टाव देवदेवेशं शङ्करं वृषभध्वजम् स्तुतस्तेन महातेजाः प्रदाय विविधान्वरान्

tuṣṭāva devadeveśaṃ śaṅkaraṃ vṛṣabhadhvajam stutastena mahātejāḥ pradāya vividhānvarān

हिन्दी अर्थ

जगामेष्टं तदा दिव्यं स्वपुरं प्रययौ च सा। ऐसा कह करके उन्हें दिव्य दृष्टिसे देखकर दृष्ट्वा हृष्टस्तदा देवीं मेनया तुहिनाचलः ॥ १५ शिवजी अपने अभीष्ट (प्रिय) दिव्य लोकको चले गये

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 49

गाणपत्यं ददौ तस्मै दक्षायाक्लिष्टकर्मणे देवाश् च सर्वे देवेशं तुष्टुवुः परमेश्वरम्

gāṇapatyaṃ dadau tasmai dakṣāyākliṣṭakarmaṇe devāś ca sarve deveśaṃ tuṣṭuvuḥ parameśvaram

हिन्दी अर्थ

म याया दावे भी चली गयी। = 5 फ़ फफफफफ्फफफफ कका फ छ जक फक फफ कक फफफ फक फ कक फ फफक क कका कमक फ ममी कजी झफकफफफ आलिङ्ग्याघ्राय सम्पूज्य पुत्री साक्षात्तपस्विनीम्। दुहितुर्देवदेवेने न जानन्नभिमन्त्रितम्

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 50

नारायणश् च भगवान् तुष्टाव च कृताञ्जलिः ब्रह्मा च मुनयः सर्वे पृथक्पृथगजोद्भवम्

nārāyaṇaś ca bhagavān tuṣṭāva ca kṛtāñjaliḥ brahmā ca munayaḥ sarve pṛthakpṛthagajodbhavam

हिन्दी अर्थ

स्वयंवरं तदा देव्याः सर्वलोकेष्वघोषयत्। अथ ब्रह्मा च भगवान् विष्णुः साक्षाजनार्दनः

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

अध्याय 100

श्लोक 51

तुष्टुवुर् देवदेवेशं नीलकण्ठं वृषध्वजम् तान् देवान् अनुगृह्यैव भवो ऽप्यन्तरधीयत

tuṣṭuvur devadeveśaṃ nīlakaṇṭhaṃ vṛṣadhvajam tān devān anugṛhyaiva bhavo 'pyantaradhīyata

हिन्दी अर्थ

शक्रश्च भगवान् वह्निर्भास्करो भग एव च। त्वष्टार्यमा विवस्वांश्च यमो वरुण एव च वायुः सोमस्तथेशानो रुद्राश्च मुनयस्तथा। अश्विनौ द्वादशादित्या गन्धर्वा गरुडस्तथा

English

The head of Dak$a, that was smashed by Vlrabbadra, was substituted by Siva with the bead of sacrificial animal.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_liGgapurANa1-108.txt · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।