Narada Purana
100
अध्याय 100 / 167

Book 1 - Adhyaya 101

24 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ24 श्लोक

अध्याय 100

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे भविष्यपुराणानुक्रमणी निरूपणं नाम शततमो ऽध्यायः श्रीब्रह्मोवाच शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं दशमं तव ।ब्रह्मवैवर्तकं नाम वेदमार्गानुदर्शकम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde bhaviṣyapurāṇānukramaṇī nirūpaṇaṃ nāma śatatamo 'dhyāyaḥ śrībrahmovāca śṛṇu vatsa pravakṣyāmi purāṇaṃ daśamaṃ tava / brahmavaivartakaṃ nāma vedamārgānudarśakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O dear child, I shall recount to you the tenth Purana named Brahmavaivarta.1 * * * It points out the path of the Vedas.

अध्याय 100

श्लोक 2

सावर्णिर्यत्र भगवान्साक्षाद्देवर्षये स्थितः ।नारदाय पुराणार्थं प्राह सर्वमलौकिकम्

sāvarṇiryatra bhagavānsākṣāddevarṣaye sthitaḥ / nāradāya purāṇārthaṃ prāha sarvamalaukikam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In it the Lord himself assumed the form of Savarna and narrated the subject matter of the Purana to Narada,1 the divine sage. He mentioned the entire miraculous non-mundane subject matter to him.

अध्याय 100

श्लोक 3

धर्मार्थकाममोक्षाणां सारः प्रीतिर्हरौ हरे ।तयोरभेदसिद्ध्यर्थं ब्रह्मवैवर्तमुत्तमम्

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ sāraḥ prītirharau hare / tayorabhedasiddhyarthaṃ brahmavaivartamuttamam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The events of Rathantara Kalpa narrated in details by me in the Purana of hundred crores of verses were condensed and narrated by the knower of the Vedas (i.e. Vyasa).

अध्याय 100

श्लोक 4

रथन्तरस्य कल्पस्य वृत्तान्तं यन्मयोदितम् ।शतकोटिपुराणे तत्संक्षिप्य प्राह वेदवित्

rathantarasya kalpasya vṛttāntaṃ yanmayoditam / śatakoṭipurāṇe tatsaṃkṣipya prāha vedavit

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In the Purana called Brahmavaivarta he condensed it into four parts. This Purana is reputed to contain eighteen thousand verses.2

अध्याय 100

श्लोक 5

व्यासश्चतुर्द्धा संव्यस्य ब्रह्मवैवर्तसंज्ञिते ।अष्टादशसहस्रं तत्पुराणं परिकीर्तितम्

vyāsaścaturddhā saṃvyasya brahmavaivartasaṃjñite / aṣṭādaśasahasraṃ tatpurāṇaṃ parikīrtitam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

It consists of parts (sections) called Brahma, Prakpti, Ganesa and Krsna. There the Purana starts with the dialogue between Suta and Sages.

अध्याय 100

श्लोक 6

ब्रह्मप्रकृतिविघ्नेशकृष्णखण्डसमन्वितम् ।तत्र सूतर्षिसंवादे पुराणोपक्रमस्ततः

brahmaprakṛtivighneśakṛṣṇakhaṇḍasamanvitam / tatra sūtarṣisaṃvāde purāṇopakramastataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The first chapter (prakarana) pertains to the crea¬ tion; then there is a great verbal disputation between Narada and Vedhas (god Brahma) in which both of them met with a great defeat.

अध्याय 100

श्लोक 7

सृष्टिप्रकरणं त्वाद्यं ततो नारदवेधसोः ।विवादः सुमहान्यत्र द्वयोरासीत्पराभवः

sṛṣṭiprakaraṇaṃ tvādyaṃ tato nāradavedhasoḥ / vivādaḥ sumahānyatra dvayorāsītparābhavaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Then the attainment of Siva's world. The acqui¬ sition of perfect knowledge through the realisation of Siva's Atman through Siva's exposition. Thereafter, O Marici, Narada

अध्याय 100

श्लोक 8

शिवलोकगतिः पश्चाज्ज्ञानलाभः शिवात्मने ।शिववाक्येन तत्पश्चान्मरीचेर्नारदस्य तु

śivalokagatiḥ paścājjñānalābhaḥ śivātmane / śivavākyena tatpaścānmarīcernāradasya tu

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Although the NP. states that this Purana is in the form of a dialogue between Lord Savarni and Narada, in the printed edition (GM) Sauti and Saunaka arc the interlocutors in the 1st ( Brahma ) Khan da while Narayana (and not Savarni) and Narada are the Interlocutors in the rest of the khajidas.

अध्याय 100

श्लोक 9

गमनं चैव सावर्णेर्ज्ञानार्थं सिद्धसेविते ।आश्रमे सुमहापुण्ये त्रैलोक्याश्चर्यकारिणी

gamanaṃ caiva sāvarṇerjñānārthaṃ siddhasevite / āśrame sumahāpuṇye trailokyāścaryakāriṇī

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

This statement of NP regarding the extent of the Brahma Vaivarta (18000 verses) is supported by the Vayu, MT. P. AP., BH.P., and Brahma Vaivarta itself.

अध्याय 100

श्लोक 10

एतद्धि ब्रह्मखण्डं हि श्रुतं पापविनाशनम् ।ततः सावर्णिसंवादो नारदस्य समीरितः

etaddhi brahmakhaṇḍaṃ hi śrutaṃ pāpavināśanam / tataḥ sāvarṇisaṃvādo nāradasya samīritaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The mode of worship in the precise manner has been described in detail. This is the well known Prakrti Khanda that brings about prosperity.

अध्याय 100

श्लोक 11

कृष्णमाहात्म्यसंयुक्तो नानाख्यानकथोत्तरम् ।प्रकृतेरंशभूतानां कलानां चापि वर्णितम्

kṛṣṇamāhātmyasaṃyukto nānākhyānakathottaram / prakṛteraṃśabhūtānāṃ kalānāṃ cāpi varṇitam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The word of enquiry about the nativity of Ganesa: Parvatl's great and meritorious Vrata (holy vow); the birth of Vighnesa along with Karttikeya.

अध्याय 100

श्लोक 12

माहात्म्यं पूजनाद्यं च विस्तरेण यथास्थितम् ।एतत्प्रकृतिखण्डं हि श्रुतं भूतिविधायकम्

māhātmyaṃ pūjanādyaṃ ca vistareṇa yathāsthitam / etatprakṛtikhaṇḍaṃ hi śrutaṃ bhūtividhāyakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The wonderful story of Karttavlrya andjamada- gnya (Parasurama). A great dispute arises between Ganesa and Jamadagnya (Parasurama). This is the Vighnesa Khanda that dispels all obstacles.

अध्याय 100

श्लोक 13

गणेशजन्मसंप्रश्नः सपुण्यकमहाव्रतम् ।पार्वत्याः कार्तिकेयेन सह विघ्नेशसंभवम्

gaṇeśajanmasaṃpraśnaḥ sapuṇyakamahāvratam / pārvatyāḥ kārtikeyena saha vighneśasaṃbhavam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Thereafter, Hari goes to Mathura accompained by Akrura. After the killing of Karhsa and others Krsna is con¬ secrated as a twice-born (i.e. investiture with the sacred thread.)

अध्याय 100

श्लोक 14

चरितं कार्तवीर्यस्य जामदग्र्यस्य चाद्भुतम् ।विवादः सुमहानासीज्जामदग्र्यगणेशयोः

caritaṃ kārtavīryasya jāmadagryasya cādbhutam / vivādaḥ sumahānāsījjāmadagryagaṇeśayoḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The Printed text of Br. Vaivarta Brahma Khanda Ch. 28 does not mention Savarni at all. God Sankara sends Narada to Narayana in the Badarivana and the rest of the Purana is a dialogue between Narada and Narayana ( and not Savarni though Savarni in the NP. is regarded as iden¬ tical with Visnu).

अध्याय 100

श्लोक 15

एतद्विघ्नेशखण्डं हि सर्वविघ्नविनाशनम् ।श्रीकृष्णजन्मसंप्रश्नो जन्माख्यानं ततो ऽद्भुतम्

etadvighneśakhaṇḍaṃ hi sarvavighnavināśanam / śrīkṛṣṇajanmasaṃpraśno janmākhyānaṃ tato 'dbhutam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The wonderful learning of all lores from Sandlpani ofKasi, the killing of Yavana, thereafter the departure of Hari to Dvaraka.

अध्याय 100

श्लोक 16

गोकुले गमनं गश्चात्पूतनादिवदाद्भूताः ।बाल्यकौमारजा लीला विविधास्तत्र वर्णिताः

gokule gamanaṃ gaścātpūtanādivadādbhūtāḥ / bālyakaumārajā līlā vividhāstatra varṇitāḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

He who writes this out and makes a gift of it on the full moon day in the month of Magha alongwith a cow attains Brahmaloka. He is liberated from the bondage of ignorance.

अध्याय 100

श्लोक 17

रासक्रीडा च गोपीभिः शारदी समुदाहृता ।रहस्ये राधया क्रीडा वर्णिता बहुविस्तरा

rāsakrīḍā ca gopībhiḥ śāradī samudāhṛtā / rahasye rādhayā krīḍā varṇitā bahuvistarā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

He too, who reads or listens to this index (contents of this Purana) attains the desired benefit, thanks to Krsna's grace.

अध्याय 100

श्लोक 18

सहाक्रूरेण तत्पश्चान्मथुरागमनं हरेः ।कंसादीनां वधे वृत्ते कृष्णस्य द्विजसंस्कृतिः

sahākrūreṇa tatpaścānmathurāgamanaṃ hareḥ / kaṃsādīnāṃ vadhe vṛtte kṛṣṇasya dvijasaṃskṛtiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Then Hari's going to Mathura with Akrura; after the slaying of Kamsa and the others, Krishna's brahminical sacraments,

अध्याय 100

श्लोक 19

काश्यसांदीपनेः पश्चाद्विद्योपादानमद्भुतम् ।यवनस्य वधः पश्चाद्द्वारकागमनं हरेः

kāśyasāṃdīpaneḥ paścādvidyopādānamadbhutam / yavanasya vadhaḥ paścāddvārakāgamanaṃ hareḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

then the wondrous acquisition of learning from Sandipani of Kashi, the slaying of the Yavana, then Hari's going to Dvaraka,

अध्याय 100

श्लोक 20

नरकादिवधस्तत्र कृष्णेन विहितो ऽद्भुतः ।कृष्णखण्डमिदं विप्र नृणां संसारखण्डनम्

narakādivadhastatra kṛṣṇena vihito 'dbhutaḥ / kṛṣṇakhaṇḍamidaṃ vipra nṛṇāṃ saṃsārakhaṇḍanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and the wondrous slaying of Naraka and others by Krishna there. This Krishna section, O brahmin, cuts off men's worldly existence

अध्याय 100

श्लोक 21

पठितं च श्रुतं ध्यातं पूजितं चाभिवन्दितम् ।इत्येतद्ब्रह्मवैवर्तपुराणं चात्यलौकिकम्

paṭhitaṃ ca śrutaṃ dhyātaṃ pūjitaṃ cābhivanditam / ityetadbrahmavaivartapurāṇaṃ cātyalaukikam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

when read, heard, meditated on, worshipped and saluted. Such is this very unworldly Brahmavaivarta Purana.

अध्याय 100

श्लोक 22

व्यासोक्तं चादि संभूतं पठञ्छृण्वन्विमुच्यते ।विज्ञानाज्ञानशमनाद्धोरात्संसारसागरात्

vyāsoktaṃ cādi saṃbhūtaṃ paṭhañchṛṇvanvimucyate / vijñānājñānaśamanāddhorātsaṃsārasāgarāt

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Told by Vyasa and arising from the beginning, one who reads or hears it is freed from the terrible ocean of worldly existence through the quelling of ignorance by knowledge.

अध्याय 100

श्लोक 23

लिखित्वेदं च यो दद्यान्माध्यां धेनुसमन्वितम् ।ब्रह्मलोकमवाप्नोति स मुक्तो ऽज्ञानबन्धनात्

likhitvedaṃ ca yo dadyānmādhyāṃ dhenusamanvitam / brahmalokamavāpnoti sa mukto 'jñānabandhanāt

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Whoever writes this out and gives it on the full moon of Magha with a cow attains Brahma's world, freed from the bonds of ignorance.

अध्याय 100

श्लोक 24

यश्चानुक्रमणीं चापि पठेद्वा शृणुयादपि ।सो ऽपि कृष्णप्रसादेन लभते वाञ्छितं फलम्

yaścānukramaṇīṃ cāpi paṭhedvā śṛṇuyādapi / so 'pi kṛṣṇaprasādena labhate vāñchitaṃ phalam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

And whoever reads or hears the index also obtains the fruit he desires by Krishna's grace.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।