Narada Purana
106
अध्याय 106 / 167

Book 1 - Adhyaya 107

31 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ31 श्लोक

अध्याय 106

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे कूर्मपराणानुक्रमणीकथनं नाम षडुत्तरशततमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच अथ मात्स्यं पुराणं ते प्रवक्ष्ये द्विजसत्तम ।यत्रोक्तं सप्तकल्पानां वृत्तं संक्षिप्य भूतले

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde kūrmaparāṇānukramaṇīkathanaṃ nāma ṣaḍuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ brahmovāca atha mātsyaṃ purāṇaṃ te pravakṣye dvijasattama / yatroktaṃ saptakalpānāṃ vṛttaṃ saṃkṣipya bhūtale

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O excellent Brahmana, I shall, henceforth, recount the Matsya Purana to you. In it, all the events of the seven Kalpas in the world, have been condensed.

अध्याय 106

श्लोक 2

व्यासेन वेदविदुषा नारसिंहोपवर्णने ।उपक्रम्य तदुद्दिष्टं चतुर्द्दशसहस्रकम्

vyāsena vedaviduṣā nārasiṃhopavarṇane / upakramya taduddiṣṭaṃ caturddaśasahasrakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

It has been composed by Vyasa, a scholar in the Vedas, in about fourteen thousand verses.* He has begun by describ¬ ing Narasimha.

अध्याय 106

श्लोक 3

मनुमत्स्यसुसंवादो ब्रह्माण्डकथनं ततः ।ब्रह्मदेवासुरोत्पत्तिर्मारुतोत्पत्तिरेव च

manumatsyasusaṃvādo brahmāṇḍakathanaṃ tataḥ / brahmadevāsurotpattirmārutotpattireva ca

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The discussion between Manu and Matsya, then the narration (description) of the Cosmic Egg; the creation of the Devas, Asuras and the Marut (wind) from the Brahman.

अध्याय 106

श्लोक 4

मदनद्वादशी तद्वल्लोकपालाभिपूजनम् ।मन्वन्तरसमुद्देशो वैश्यराज्याभिवर्णनम्

madanadvādaśī tadvallokapālābhipūjanam / manvantarasamuddeśo vaiśyarājyābhivarṇanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The birth of Vaivasvata (Manu) from the sun, the contact with Budha (Mercury), the narration of the lineage of the Pitrs; the opportune time for (performance of) Sraddha).

अध्याय 106

श्लोक 5

सूर्यवैवस्वतोत्पत्तिर्बुधसंगमनं तथा ।पितृवंशानुकथनं श्रद्धाकालस्तथैव च

sūryavaivasvatotpattirbudhasaṃgamanaṃ tathā / pitṛvaṃśānukathanaṃ śraddhākālastathaiva ca

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The peregrination among the Pitr-Tlrthas, the origin of Soma ( the moon), the glorification of the lunar race and the story of Yayati.

अध्याय 106

श्लोक 6

पितृतीर्थप्रचारश्च सोमोत्पत्तिस्तथैव च ।कीर्तनं सोमवंशस्य ययातिचरितं तथा

pitṛtīrthapracāraśca somotpattistathaiva ca / kīrtanaṃ somavaṃśasya yayāticaritaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The story of Karttavlrya, the narration of the created race, Bhrgu's curse to Visnu to take ten births on the Earth.

अध्याय 106

श्लोक 7

पितृवंशानुकथनं सृष्टवंशानुकीर्तनम् ।भृगुशापस्तथा विष्णोर्दशधा जन्मने क्षितौ

pitṛvaṃśānukathanaṃ sṛṣṭavaṃśānukīrtanam / bhṛguśāpastathā viṣṇordaśadhā janmane kṣitau

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Then the glorification ofPuru's race, the race ofHuta- sana (the fire), the path of activity. Thereafter, the narration of the Purana.

अध्याय 106

श्लोक 8

कीर्त्तनं पूरुवंशस्य वंशो हौताशनः परम् ।क्रियायोगस्ततः पश्चात्पुराणपरिकीर्तनम्

kīrttanaṃ pūruvaṃśasya vaṃśo hautāśanaḥ param / kriyāyogastataḥ paścātpurāṇaparikīrtanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The Vrata (holy rite) called Naksatra Purusa, Mar- tanda-sayana, the Vrata of KrsnastamI (the eighth day of the dark half of Sravana observance in honour of Krsna's birth) and that of Rohinlcandra.

अध्याय 106

श्लोक 9

व्रतं नक्षत्रपुरुषं मार्तण्डशयनं तथा ।कृष्णाष्टमीव्रतं तद्वद्रोहिणीचन्द्रसंज्ञितम्

vrataṃ nakṣatrapuruṣaṃ mārtaṇḍaśayanaṃ tathā / kṛṣṇāṣṭamīvrataṃ tadvadrohiṇīcandrasaṃjñitam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The greatness of constructing tanks; the gift of the trees, the Vrata called Saubhagya and Sayana Agastya Vrata.

अध्याय 106

श्लोक 10

तडागविधि माहात्म्यं पादपोत्सर्ग एव च ।सौभाग्यशयनं तद्वदगस्त्यव्रतमेव च

taḍāgavidhi māhātmyaṃ pādapotsarga eva ca / saubhāgyaśayanaṃ tadvadagastyavratameva ca

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Uparagabhiseka (Ablution at the time of eclipse SaptamI sayana, Bhima DvadasI, Anahgasayana rite.

अध्याय 106

श्लोक 11

तथानन्ततृतीयाया रसकल्याणिनीव्रतम् ।तथैवानं दकर्याश्च व्रतं सारस्वतं पुनः

tathānantatṛtīyāyā rasakalyāṇinīvratam / tathaivānaṃ dakaryāśca vrataṃ sārasvataṃ punaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Asunyasayana vrata, Ahgarakavrata (holy rite of Mars) SaptamI saptaka ( seven Saptamls i.e. seventh lunar day) Visokadvadasivrata (holy rite on the twelfth lunar day for wiping off grief).

अध्याय 106

श्लोक 12

उपरागाभिषेकश्च सप्तमीशनं तथा ।भीमाख्या द्वादशी तद्वदनङ्गशयनं तथा

uparāgābhiṣekaśca saptamīśanaṃ tathā / bhīmākhyā dvādaśī tadvadanaṅgaśayanaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The gift of Meru, ten-fold specification of evil planets; the narration of the forms of planets, SivacaturdasI (the fourteenth day of Siva).

अध्याय 106

श्लोक 13

अशून्यशयनं तद्वत्तथैवाङ्गारकव्रतम् ।सप्तमीसप्तकं तद्वद्विशोकद्वादशीव्रतम्

aśūnyaśayanaṃ tadvattathaivāṅgārakavratam / saptamīsaptakaṃ tadvadviśokadvādaśīvratam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The abandonment of all fruits, the holy observance of Suryavara (Sunday), the taking of bath at the time of

अध्याय 106

श्लोक 14

मेरुप्रदानं दशधा ग्रहशान्तिस्तथैव च ।ग्रहस्वरूपकथनं तथा शिवचतुर्दशी

merupradānaṃ daśadhā grahaśāntistathaiva ca / grahasvarūpakathanaṃ tathā śivacaturdaśī

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The greatness of Sasthivratas (holy rites on the sixth Lunar day) (leading Sastivratas— sixty holy rites), then the rules of procedure regarding holy baths, the greatness ofPrayaga, the description of continents and the worlds.

अध्याय 106

श्लोक 15

तथा सर्वफलत्यागः सूर्यवारव्रतं तथा ।संक्रान्तिस्नपनं तद्वद्विभूतिद्वादशीव्रतम्

tathā sarvaphalatyāgaḥ sūryavāravrataṃ tathā / saṃkrāntisnapanaṃ tadvadvibhūtidvādaśīvratam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The greatness of leading Pitrs, the description of Manvantaras, the creation of the set of four Yugas and the review of Yugadharma (the characteristics peculiar to the different Yugas).

अध्याय 106

श्लोक 16

षष्टीव्रतानां माहात्म्यं तथा स्नानविधिकमः ।प्रयागस्य तु माहात्म्यं द्वीपलोकानुवर्णनम्

ṣaṣṭīvratānāṃ māhātmyaṃ tathā snānavidhikamaḥ / prayāgasya tu māhātmyaṃ dvīpalokānuvarṇanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The birth of Vajranga and the nativity of Taraka, the greatness of the demon Taraka, the glorification of God Brahma.

अध्याय 106

श्लोक 17

तथान्तरिक्षचारश्च ध्रुवमाहात्म्यमेव च ।भवनानि सुरेद्राणां त्रिपुरोद्योतनं तथा

tathāntarikṣacāraśca dhruvamāhātmyameva ca / bhavanāni suredrāṇāṃ tripurodyotanaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The nativity of Parvatl, the penance-grove of Siva, the burning of the body of Ananga ( Cupid) and the grief of Rati.

अध्याय 106

श्लोक 18

पितृप्रवरमाहात्म्यं मन्वन्तरविनिर्णयः ।चतुर्युगस्य संभूतिर्युगधर्मनिरूपणम्

pitṛpravaramāhātmyaṃ manvantaravinirṇayaḥ / caturyugasya saṃbhūtiryugadharmanirūpaṇam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The penance-grove of Gauri, soothing by Siva, the conversation between Parvatl and the sages, the auspicious celebration of Siva's marriage.

अध्याय 106

श्लोक 19

वज्राङ्गस्य तु संभूति स्तारकोत्पत्तिरेव च ।तारकासुरमाहात्म्यं ब्रह्मदेवानुकीर्तनम्

vajrāṅgasya tu saṃbhūti stārakotpattireva ca / tārakāsuramāhātmyaṃ brahmadevānukīrtanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The birth of Kumaxa and the victory of Kumara, the terrible killing of Taraka, the description of Narasimha.

अध्याय 106

श्लोक 20

पार्वतीसंभवस्तद्वत्तथा शिवतपोवनम् ।अनङ्गदेहदाहश्च रतिशोकस्तथैव च

pārvatīsaṃbhavastadvattathā śivatapovanam / anaṅgadehadāhaśca ratiśokastathaiva ca

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The creation of the lotus-born deity; the killing of Andhaka, the greatness of Varanasi as well as that of Narmada.

अध्याय 106

श्लोक 21

गौरीतपोवनं तद्वच्छिवेनाथ प्रसादनम् ।पार्वतीऋषिसंवादस्तथैरोद्वाहमङ्गलम्

gaurītapovanaṃ tadvacchivenātha prasādanam / pārvatīṛṣisaṃvādastathairodvāhamaṅgalam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The description of Pitrs according to the Gotras and Pravaras, the glorification of the Pitrgatha (song of Pitrs) Ubhayamukhldanam (gift of a cow while giving birth to a calf and hence two-faced) and the gift of Krsnajina (deerskin of a black antelope).

अध्याय 106

श्लोक 22

कुमारसंभवस्तद्वत्कुमारविजयस्तथा ।तारकस्य वधो घोरो नरसिंहोपवर्णनम्

kumārasaṃbhavastadvatkumāravijayastathā / tārakasya vadho ghoro narasiṃhopavarṇanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Then the story of Savitrl, the duties of a king, the narration of different kinds of evil portents ending with eclipses.

अध्याय 106

श्लोक 23

पद्मोद्भवविसर्गस्तु तथैवान्धकघातनम् ।वाराणस्यास्तु माहात्म्यं नर्मदायास्तथैव च

padmodbhavavisargastu tathaivāndhakaghātanam / vārāṇasyāstu māhātmyaṃ narmadāyāstathaiva ca

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The narration of omens at the time of journey, the glorification of auspicious signs in dreams, the greatness of Vamanaand that of Varaha (Boar) thereafter.

अध्याय 106

श्लोक 24

प्रवरानुक्रमस्तद्वत्पितृगाथानुकीर्तनम् ।तथोभयमुखीदानं दानं कृष्णाजिनस्य च

pravarānukramastadvatpitṛgāthānukīrtanam / tathobhayamukhīdānaṃ dānaṃ kṛṣṇājinasya ca

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The churning of the ocean, the suppression (nullifica¬ tion) of the poison Kalakuta, the clash between the Devas and

अध्याय 106

श्लोक 25

ततः सावित्र्युपाख्यानं राजधर्मास्तथैव च ।विविधोत्पातकथनं ग्रहणान्तस्तथैव च

tataḥ sāvitryupākhyānaṃ rājadharmāstathaiva ca / vividhotpātakathanaṃ grahaṇāntastathaiva ca

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The characteristic features of an image (idol); then (the construction) of the temple, the characteristic features of a mansion, the characteristics of a pavilion.

अध्याय 106

श्लोक 26

यात्रानिमित्तकथनं स्वप्नमङ्गलकीर्तने ।वामनस्य तु माहात्म्यं वाराहस्य ततः परम्

yātrānimittakathanaṃ svapnamaṅgalakīrtane / vāmanasya tu māhātmyaṃ vārāhasya tataḥ param

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The indication of future kings, the glorification of great gifts, the narration of Kalpas — All these are narrated in this Purana.

अध्याय 106

श्लोक 27

समुद्रमथनं तद्वत्कालकूटाभिशान्तनम् ।देवासुरविमर्दश्च वास्तुविद्या तथैव च

samudramathanaṃ tadvatkālakūṭābhiśāntanam / devāsuravimardaśca vāstuvidyā tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

He who writes this and gifts it over to a Brahmana after worshipping him on the equinoctial transit, alongwith a gold fish and a cow attains the greatest region.

अध्याय 106

श्लोक 28

प्रतिमालक्षणं तद्वद्देवतायतनं तथा ।प्रासादलक्षणं तद्वन्मण्डपान च लक्षणम्

pratimālakṣaṇaṃ tadvaddevatāyatanaṃ tathā / prāsādalakṣaṇaṃ tadvanmaṇḍapāna ca lakṣaṇam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

He who writes this and gifts it over to a Brahmana after worshipping him on the equinoctial transit, alongwith a gold fish and a cow attains the greatest region.

अध्याय 106

श्लोक 29

भविष्यराज्ञामुद्देशो महादानानुकीर्तनम् ।कल्पानुकीर्तनं तद्वत्पुराणे ऽस्मिन्प्रकीर्तितम्

bhaviṣyarājñāmuddeśo mahādānānukīrtanam / kalpānukīrtanaṃ tadvatpurāṇe 'sminprakīrtitam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

He who writes this and gifts it over to a Brahmana after worshipping him on the equinoctial transit, alongwith a gold fish and a cow attains the greatest region.

अध्याय 106

श्लोक 30

पवित्रमेतत्कल्याणमायुः कीर्तिविवर्द्धनम् ।यः पठेच्छृणुयाद्वापि स याति भवनं हरेः

pavitrametatkalyāṇamāyuḥ kīrtivivarddhanam / yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi sa yāti bhavanaṃ hareḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

He who writes this and gifts it over to a Brahmana after worshipping him on the equinoctial transit, alongwith a gold fish and a cow attains the greatest region.

अध्याय 106

श्लोक 31

लिखित्वैतत्तु यो दद्याद्धेममत्स्यगवान्वितम् ।विप्रायाभ्यर्च्य विषुवे स याति परमं पदम्

likhitvaitattu yo dadyāddhemamatsyagavānvitam / viprāyābhyarcya viṣuve sa yāti paramaṃ padam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

He who writes this and gifts it over to a Brahmana after worshipping him on the equinoctial transit, alongwith a gold fish and a cow attains the greatest region.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।