Skandha 5, Adhyāya 7

भरतस्तु महाभागवतो यदा भगवतावनितल- परिपालनाय सञ्चिन्तितस्तदनुशासनपरः पञ्चजनीं विश्वरूपदुहितरमुपयेमे॥ 1 ॥

bharatastu mahābhāgavato yadā bhagavatāvanitala- paripālanāya sañcintitastadanuśāsanaparaḥ pañcajanīṃ viśvarūpaduhitaramupayeme

तस्यामु ह वा आत्मजान् कार्त्स्न्येनानुरूपा- नात्मनः पञ्च जनयामास भूतादिरिव भूतसूक्ष्माणि सुमतिं राष्ट्रभृतं सुदर्शनमावरणं धूम्रकेतुमिति॥ 2 ॥

tasyāmu ha vā ātmajān kārtsnyenānurūpā- nātmanaḥ pañca janayāmāsa bhūtādiriva bhūtasūkṣmāṇi sumatiṃ rāṣṭrabhṛtaṃ sudarśanamāvaraṇaṃ dhūmraketumiti

अजनाभं नामैतद्वर्षं भारतमिति यत आरभ्य व्यपदिशन्ति॥ 3 ॥

ajanābhaṃ nāmaitadvarṣaṃ bhāratamiti yata ārabhya vyapadiśanti

स बहुविन्महीपतिः पितृपितामहवदुरुवत्सलतया स्वे स्वे कर्मणि वर्तमानाः प्रजाः स्वधर्ममनुवर्तमानः पर्यपालयत्॥ 4 ॥

sa bahuvinmahīpatiḥ pitṛpitāmahavaduruvatsalatayā sve sve karmaṇi vartamānāḥ prajāḥ svadharmamanuvartamānaḥ paryapālayat

ईजे च भगवन्तं यज्ञक्रतुरूपं क्रतुभिरुच्चावचैः श्रद्धयाऽऽहृताग्निहोत्रदर्शपूर्णमासचातुर्मास्य- पशुसोमानां प्रकृतिविकृतिभिरनुसवनं चातुर्होत्रविधिना॥ 5 ॥

īje ca bhagavantaṃ yajñakraturūpaṃ kratubhiruccāvacaiḥ śraddhayā''hṛtāgnihotradarśapūrṇamāsacāturmāsya- paśusomānāṃ prakṛtivikṛtibhiranusavanaṃ cāturhotravidhinā

सम्प्रचरत्सु नानायागेषु विरचिताङ्गक्रियेष्वपूर्वं यत्तत्क्रियाफलं धर्माख्यं परे ब्रह्मणि यज्ञपुरुषे सर्वदेवतालिङ्गानां मन्त्राणामर्थनियामकतया साक्षात्कर्तरि परदेवतायां भगवति वासुदेव एव भावयमान आत्मनैपुण्यमृदितकषायो हविःष्वध्वर्युभिर्गृह्यमाणेषु स यजमानो यज्ञभाजो देवांस्तान् पुरुषावयवेष्वभ्यध्यायत्॥ 6 ॥

sampracaratsu nānāyāgeṣu viracitāṅgakriyeṣvapūrvaṃ yattatkriyāphalaṃ dharmākhyaṃ pare brahmaṇi yajñapuruṣe sarvadevatāliṅgānāṃ mantrāṇāmarthaniyāmakatayā sākṣātkartari paradevatāyāṃ bhagavati vāsudeva eva bhāvayamāna ātmanaipuṇyamṛditakaṣāyo haviḥṣvadhvaryubhirgṛhyamāṇeṣu sa yajamāno yajñabhājo devāṃstān puruṣāvayaveṣvabhyadhyāyat

एवं कर्मविशुद्ध्या विशुद्धसत्त्वस्यान्तर्हृदयाकाश- शरीरे ब्रह्मणि भगवति वासुदेवे महापुरुषरूपो- पलक्षणे श्रीवत्सकौस्तुभवनमालादरगदादिभि- रुपलक्षिते निजपुरुषहृल्लिखितेनात्मनि पुरुषरूपेण विरोचमान उच्चैस्तरां भक्तिमनुदिनमेधमान- रजयाजायत॥ 7 ॥

evaṃ karmaviśuddhyā viśuddhasattvasyāntarhṛdayākāśa- śarīre brahmaṇi bhagavati vāsudeve mahāpuruṣarūpo- palakṣaṇe śrīvatsakaustubhavanamālādaragadādibhi- rupalakṣite nijapuruṣahṛllikhitenātmani puruṣarūpeṇa virocamāna uccaistarāṃ bhaktimanudinamedhamāna- rajayājāyata

एवं वर्षायुतसहस्रपर्यन्तावसितकर्मनिर्वाणावसरो- ऽधिभुज्यमानं स्वतनयेभ्यो रिक्थं पितृपैतामहं यथादायं विभज्य स्वयं सकलसम्पन्निकेतात्पुलहाश्रमं प्रवव्राज॥ 8 ॥

evaṃ varṣāyutasahasraparyantāvasitakarmanirvāṇāvasaro- 'dhibhujyamānaṃ svatanayebhyo rikthaṃ pitṛpaitāmahaṃ yathādāyaṃ vibhajya svayaṃ sakalasampanniketātpulahāśramaṃ pravavrāja

यत्र ह वाव भगवान् हरिरद्यापि तत्रत्यानां निजजनानां वात्सल्येन सन्निधाप्यत इच्छारूपेण॥ 9 ॥

yatra ha vāva bhagavān hariradyāpi tatratyānāṃ nijajanānāṃ vātsalyena sannidhāpyata icchārūpeṇa

यत्राश्रमपदान्युभयतो नाभिभिर्दृषच्चक्रैश्चक्रनदी नाम सरित्प्रवरा सर्वतः पवित्रीकरोति॥ 10 ॥

yatrāśramapadānyubhayato nābhibhirdṛṣaccakraiścakranadī nāma saritpravarā sarvataḥ pavitrīkaroti

तस्मिन् वाव किल स एकलः पुलहाश्रमोपवने विविधकुसुमकिसलयतुलसिकाम्बुभिः कन्दमूल- फलोपहारैश्च समीहमानो भगवत आराधनं विविक्त उपरतविषयाभिलाष उपभृतोपशमः परां निर्वृतिमवाप॥ 11 ॥

tasmin vāva kila sa ekalaḥ pulahāśramopavane vividhakusumakisalayatulasikāmbubhiḥ kandamūla- phalopahāraiśca samīhamāno bhagavata ārādhanaṃ vivikta uparataviṣayābhilāṣa upabhṛtopaśamaḥ parāṃ nirvṛtimavāpa

तयेत्थमविरतपुरुषपरिचर्यया भगवति प्रवर्धमाना- नुरागभरद्रुतहृदयशैथिल्यः प्रहर्षवेगेनात्मन्युद्भिद्य- मानरोमपुलककुलकौत्कण्ठ्यप्रवृत्तप्रणयबाष्पनिरुद्धा- वलोकनयन एवं निजरमणारुणचरणारविन्दानुध्यान- परिचितभक्तियोगेन परिप्लुतपरमाह्लादगम्भीरहृदय- ह्रदावगाढधिषणस्तामपि क्रियमाणां भगवत्सपर्यां न सस्मार॥ 12 ॥

tayetthamaviratapuruṣaparicaryayā bhagavati pravardhamānā- nurāgabharadrutahṛdayaśaithilyaḥ praharṣavegenātmanyudbhidya- mānaromapulakakulakautkaṇṭhyapravṛttapraṇayabāṣpaniruddhā- valokanayana evaṃ nijaramaṇāruṇacaraṇāravindānudhyāna- paricitabhaktiyogena pariplutaparamāhlādagambhīrahṛdaya- hradāvagāḍhadhiṣaṇastāmapi kriyamāṇāṃ bhagavatsaparyāṃ na sasmāra

इत्थं धृतभगवद्व्रत ऐणेयाजिनवाससानुसवनाभिषेकार्द्र- कपिशकुटिलजटाकलापेन च विरोचमानः सूर्यर्चा भगवन्तं हिरण्मयं पुरुषमुज्जिहाने सूर्यमण्डलेऽभ्युपतिष्ठ- न्नेतदु होवाच॥ 13 ॥

itthaṃ dhṛtabhagavadvrata aiṇeyājinavāsasānusavanābhiṣekārdra- kapiśakuṭilajaṭākalāpena ca virocamānaḥ sūryarcā bhagavantaṃ hiraṇmayaṃ puruṣamujjihāne sūryamaṇḍale'bhyupatiṣṭha- nnetadu hovāca

परो रजः सवितुर्जातवेदो देवस्य भर्गो मनसेदं जजान ।सुरेतसादः पुनराविश्य चष्टे हंसं गृध्राणं नृषद्रिङ्गिरामिमः॥ 14 ॥

paro rajaḥ saviturjātavedo devasya bhargo manasedaṃ jajāna | suretasādaḥ punarāviśya caṣṭe haṃsaṃ gṛdhrāṇaṃ nṛṣadriṅgirāmimaḥ

पञ्चमस्कन्धे भरतचरिते भगवत्परिचर्यायां सप्तमोऽध्यायः॥ 7b ॥

pañcamaskandhe bharatacarite bhagavatparicaryāyāṃ saptamo'dhyāyaḥ