Skandha 5, Adhyāya 6

राजोवाच ।न नूनं भगव आत्मारामाणां योगसमीरितज्ञानावभर्जित- कर्मबीजानां ऐश्वर्याणि पुनः क्लेशदानि भवितुमर्हन्ति यदृच्छयोपगतानि॥ 1 ॥

rājovāca | na nūnaṃ bhagava ātmārāmāṇāṃ yogasamīritajñānāvabharjita- karmabījānāṃ aiśvaryāṇi punaḥ kleśadāni bhavitumarhanti yadṛcchayopagatāni

सत्यमुक्तं किन्त्विह वा एके न मनसोऽद्धा विश्रम्भ- मनवस्थानस्य शठकिरात इव सङ्गच्छन्ते॥ 2 ॥

satyamuktaṃ kintviha vā eke na manaso'ddhā viśrambha- manavasthānasya śaṭhakirāta iva saṅgacchante

तथा चोक्तं - न कुर्यात्कर्हिचित्सख्यं मनसि ह्यनवस्थिते ।यद्विश्रम्भाच्चिराच्चीर्णं चस्कन्द तप ऐश्वरम्॥ 3 ॥

tathā coktaṃ - na kuryātkarhicitsakhyaṃ manasi hyanavasthite | yadviśrambhāccirāccīrṇaṃ caskanda tapa aiśvaram

नित्यं ददाति कामस्य च्छिद्रं तमनु येऽरयः ।योगिनः कृतमैत्रस्य पत्युर्जायेव पुंश्चली॥ 4 ॥

nityaṃ dadāti kāmasya cchidraṃ tamanu ye'rayaḥ | yoginaḥ kṛtamaitrasya patyurjāyeva puṃścalī

कामो मन्युर्मदो लोभः शोकमोहभयादयः ।कर्मबन्धश्च यन्मूलः स्वीकुर्यात्को नु तद्बुधः॥ 5 ॥

kāmo manyurmado lobhaḥ śokamohabhayādayaḥ | karmabandhaśca yanmūlaḥ svīkuryātko nu tadbudhaḥ

अथैवमखिललोकपालललामोऽपि विलक्षणैर्जडवदवधूतवेषभाषाचरितै- रविलक्षितभगवत्प्रभावो योगिनां साम्परायविधिमनुशिक्षयन् स्वकलेवरं जिहासुरात्मन्यात्मानमसंव्यवहित- मनर्थान्तरभावेनान्वीक्षमाण उपरतानुवृत्तिरुपरराम॥ 6 ॥

athaivamakhilalokapālalalāmo'pi vilakṣaṇairjaḍavadavadhūtaveṣabhāṣācaritai- ravilakṣitabhagavatprabhāvo yogināṃ sāmparāyavidhimanuśikṣayan svakalevaraṃ jihāsurātmanyātmānamasaṃvyavahita- manarthāntarabhāvenānvīkṣamāṇa uparatānuvṛttirupararāma

तस्य ह वा एवं मुक्तलिङ्गस्य भगवत ऋषभस्य योगमायावासनया देह इमां जगतीमभिमानाभासेन सङ्क्रममाणः कोङ्कवेङ्ककुटकान् दक्षिणकर्णाटकान् देशान् यदृच्छयोपगतः कुटकाचलोपवन आस्यकृताश्मकवल उन्माद इव मुक्तमूर्धजोऽसंवीत एव विचचार॥ 7 ॥

tasya ha vā evaṃ muktaliṅgasya bhagavata ṛṣabhasya yogamāyāvāsanayā deha imāṃ jagatīmabhimānābhāsena saṅkramamāṇaḥ koṅkaveṅkakuṭakān dakṣiṇakarṇāṭakān deśān yadṛcchayopagataḥ kuṭakācalopavana āsyakṛtāśmakavala unmāda iva muktamūrdhajo'saṃvīta eva vicacāra

अथ समीरवेगविधूतवेणुविकर्षणजातोग्र- दावानलस्तद्वनमालेलिहानः सह तेन ददाह॥ 8 ॥

atha samīravegavidhūtaveṇuvikarṣaṇajātogra- dāvānalastadvanamālelihānaḥ saha tena dadāha

यस्य किलानुचरितमुपाकर्ण्य कोङ्कवेङ्ककुटकानां राजार्हन्नामोपशिक्ष्य कलावधर्म उत्कृष्यमाणे भवितव्येन विमोहितः स्वधर्मपथमकुतोभयमपहाय कुपथपाखण्डमसमञ्जसं निजमनीषया मन्दः सम्प्रवर्तयिष्यते॥ 9 ॥

yasya kilānucaritamupākarṇya koṅkaveṅkakuṭakānāṃ rājārhannāmopaśikṣya kalāvadharma utkṛṣyamāṇe bhavitavyena vimohitaḥ svadharmapathamakutobhayamapahāya kupathapākhaṇḍamasamañjasaṃ nijamanīṣayā mandaḥ sampravartayiṣyate

येन ह वाव कलौ मनुजापसदा देवमायामोहिताः स्वविधिनियोगशौचचारित्रविहीना देवहेलना- न्यपव्रतानि निजनिजेच्छया गृह्णाना अस्नाना- नाचमनाशौचकेशोल्लुञ्चनादीनि कलिनाधर्मबहुलेनो- पहतधियो ब्रह्मब्राह्मणयज्ञपुरुषलोकविदूषकाः प्रायेण भविष्यन्ति॥ 10 ॥

yena ha vāva kalau manujāpasadā devamāyāmohitāḥ svavidhiniyogaśaucacāritravihīnā devahelanā- nyapavratāni nijanijecchayā gṛhṇānā asnānā- nācamanāśaucakeśolluñcanādīni kalinādharmabahuleno- pahatadhiyo brahmabrāhmaṇayajñapuruṣalokavidūṣakāḥ prāyeṇa bhaviṣyanti

ते च ह्यर्वाक्तनया निजलोकयात्रयान्धपरम्परया- ऽऽश्वस्तास्तमस्यन्धे स्वयमेव प्रपतिष्यन्ति॥ 11 ॥

te ca hyarvāktanayā nijalokayātrayāndhaparamparayā- ''śvastāstamasyandhe svayameva prapatiṣyanti

अयमवतारो रजसोपप्लुतकैवल्योपशिक्षणार्थः॥ 12 ॥

ayamavatāro rajasopaplutakaivalyopaśikṣaṇārthaḥ

तस्यानुगुणान् श्लोकान् गायन्ति - अहो भुवः सप्तसमुद्रवत्या द्वीपेषु वर्षेष्वधिपुण्यमेतत् ।गायन्ति यत्रत्यजना मुरारेः कर्माणि भद्राण्यवतारवन्ति॥ 13 ॥

tasyānuguṇān ślokān gāyanti - aho bhuvaḥ saptasamudravatyā dvīpeṣu varṣeṣvadhipuṇyametat | gāyanti yatratyajanā murāreḥ karmāṇi bhadrāṇyavatāravanti

अहो नु वंशो यशसावदातः प्रैयव्रतो यत्र पुमान् पुराणः ।कृतावतारः पुरुषः स आद्य- श्चचार धर्मं यदकर्महेतुम्॥ 14 ॥

aho nu vaṃśo yaśasāvadātaḥ praiyavrato yatra pumān purāṇaḥ | kṛtāvatāraḥ puruṣaḥ sa ādya- ścacāra dharmaṃ yadakarmahetum

को न्वस्य काष्ठामपरोऽनुगच्छे- न्मनोरथेनाप्यभवस्य योगी ।यो योगमायाः स्पृहयत्युदस्ता ह्यसत्तया येन कृतप्रयत्नाः॥ 15 ॥

ko nvasya kāṣṭhāmaparo'nugacche- nmanorathenāpyabhavasya yogī | yo yogamāyāḥ spṛhayatyudastā hyasattayā yena kṛtaprayatnāḥ

परमगुरोर्भगवत ऋषभाख्यस्य विशुद्धाचरितमीरितं पुंसां समस्तदुश्चरिताभिहरणं परममहामङ्गलायन- मिदमनुश्रद्धयोपचितयानुशृणोत्याश्रावयति वावहितो भगवति तस्मिन् वासुदेव एकान्ततो भक्तिरनयोरपि समनुवर्तते॥ 16 ॥

paramagurorbhagavata ṛṣabhākhyasya viśuddhācaritamīritaṃ puṃsāṃ samastaduścaritābhiharaṇaṃ paramamahāmaṅgalāyana- midamanuśraddhayopacitayānuśṛṇotyāśrāvayati vāvahito bhagavati tasmin vāsudeva ekāntato bhaktiranayorapi samanuvartate

यस्यामेव कवय आत्मानमविरतं विविधवृजिनसंसार- परितापोपतप्यमानमनुसवनं स्नापयन्तस्तयैव परया निर्वृत्या ह्यपवर्गमात्यन्तिकं परमपुरुषार्थमपि स्वयमासादितं नो एवाद्रियन्ते भगवदीयत्वेनैव परिसमाप्तसर्वार्थाः॥ 17 ॥

yasyāmeva kavaya ātmānamavirataṃ vividhavṛjinasaṃsāra- paritāpopatapyamānamanusavanaṃ snāpayantastayaiva parayā nirvṛtyā hyapavargamātyantikaṃ paramapuruṣārthamapi svayamāsāditaṃ no evādriyante bhagavadīyatvenaiva parisamāptasarvārthāḥ

राजन् पतिर्गुरुरलं भवतां यदूनां दैवं प्रियः कुलपतिः क्व च किङ्करो वः ।अस्त्वेवमङ्ग भगवान् भजतां मुकुन्दो मुक्तिं ददाति कर्हिचित्स्म न भक्तियोगम्॥ 18 ॥

rājan patirgururalaṃ bhavatāṃ yadūnāṃ daivaṃ priyaḥ kulapatiḥ kva ca kiṅkaro vaḥ | astvevamaṅga bhagavān bhajatāṃ mukundo muktiṃ dadāti karhicitsma na bhaktiyogam

नित्यानुभूतनिजलाभनिवृत्ततृष्णः श्रेयस्यतद्रचनया चिरसुप्तबुद्धेः ।लोकस्य यः करुणयाभयमात्मलोक- माख्यान्नमो भगवते ऋषभाय तस्मै॥ 19 ॥

nityānubhūtanijalābhanivṛttatṛṣṇaḥ śreyasyatadracanayā cirasuptabuddheḥ | lokasya yaḥ karuṇayābhayamātmaloka- mākhyānnamo bhagavate ṛṣabhāya tasmai

पञ्चमस्कन्धे ऋषभदेवानुचरिते षष्ठोऽध्यायः॥ 6b ॥

pañcamaskandhe ṛṣabhadevānucarite ṣaṣṭho'dhyāyaḥ