Skandha 5, Adhyāya 25

तस्य मूलदेशे त्रिंशद्योजनसहस्रान्तर आस्ते या वै कला भगवतस्तामसी समाख्यातानन्त इति सात्वतीया द्रष्टृदृश्ययोः सङ्कर्षणमहमित्यभिमान-लक्षणं यं सङ्कर्षणमित्याचक्षते॥ 1 ॥

tasya mūladeśe triṃśadyojanasahasrāntara āste yā vai kalā bhagavatastāmasī samākhyātānanta iti sātvatīyā draṣṭṛdṛśyayoḥ saṅkarṣaṇamahamityabhimāna-lakṣaṇaṃ yaṃ saṅkarṣaṇamityācakṣate

यस्येदं क्षितिमण्डलं भगवतोऽनन्तमूर्तेः सहस्रशिरस एकस्मिन्नेव शीर्षणि ध्रियमाणं सिद्धार्थ इव लक्ष्यते॥ 2 ॥

yasyedaṃ kṣitimaṇḍalaṃ bhagavato'nantamūrteḥ sahasraśirasa ekasminneva śīrṣaṇi dhriyamāṇaṃ siddhārtha iva lakṣyate

यस्य ह वा इदं कालेनोपसञ्जिहीर्षतोऽमर्षविरचित- रुचिरभ्रमद्भ्रुवोरन्तरेण साङ्कर्षणो नाम रुद्र एकादश- व्यूहस्त्र्यक्षस्त्रिशिखं शूलमुत्तम्भयन्नुदतिष्ठत्॥ 3 ॥

yasya ha vā idaṃ kālenopasañjihīrṣato'marṣaviracita- rucirabhramadbhruvorantareṇa sāṅkarṣaṇo nāma rudra ekādaśa- vyūhastryakṣastriśikhaṃ śūlamuttambhayannudatiṣṭhat

यस्याङ्घ्रिकमलयुगलारुणविशदनखमणिषण्ड- मण्डलेषु अहिपतयः सह सात्वतर्षभैरेकान्तभक्ति- योगेनावनमन्तः स्ववदनानि परिस्फुरत्कुण्डलप्रभा- मण्डितगण्डस्थलान्यतिमनोहराणि प्रमुदितमनसः खलु विलोकयन्ति॥ 4 ॥

yasyāṅghrikamalayugalāruṇaviśadanakhamaṇiṣaṇḍa- maṇḍaleṣu ahipatayaḥ saha sātvatarṣabhairekāntabhakti- yogenāvanamantaḥ svavadanāni parisphuratkuṇḍalaprabhā- maṇḍitagaṇḍasthalānyatimanoharāṇi pramuditamanasaḥ khalu vilokayanti

यस्यैव हि नागराजकुमार्य आशिष आशासाना- श्चार्वङ्गवलयविलसितविशदविपुलधवलसुभग- रुचिरभुजरजतस्तम्भेष्वगुरुचन्दनकुङ्कुमपङ्कानु- लेपेनावलिम्पमानास्तदभिमर्शनोन्मथितहृदय- मकरध्वजावेशरुचिरललितस्मितास्तदनुराग- मदमुदितमदविघूर्णितारुणकरुणावलोकनयन- वदनारविन्दं सव्रीडं किल विलोकयन्ति॥ 5 ॥

yasyaiva hi nāgarājakumārya āśiṣa āśāsānā- ścārvaṅgavalayavilasitaviśadavipuladhavalasubhaga- rucirabhujarajatastambheṣvagurucandanakuṅkumapaṅkānu- lepenāvalimpamānāstadabhimarśanonmathitahṛdaya- makaradhvajāveśaruciralalitasmitāstadanurāga- madamuditamadavighūrṇitāruṇakaruṇāvalokanayana- vadanāravindaṃ savrīḍaṃ kila vilokayanti

स एव भगवाननन्तोऽनन्तगुणार्णव आदिदेव उपसंहृतामर्षरोषवेगो लोकानां स्वस्तय आस्ते॥ 6 ॥

sa eva bhagavānananto'nantaguṇārṇava ādideva upasaṃhṛtāmarṣaroṣavego lokānāṃ svastaya āste

ध्यायमानः सुरासुरोरगसिद्धगन्धर्वविद्याधर- मुनिगणैरनवरतमदमुदितविकृतविह्वललोचनः सुललितमुखरिकामृतेनाप्यायमानः स्वपार्षद- विबुधयूथपतीनपरिम्लानरागनवतुलसिकामोद- मध्वासवेन माद्यन् मधुकरव्रातमधुरगीतश्रियं वैजयन्तीं स्वां वनमालां नीलवासा एककुण्डलो हलककुदि कृतसुभगसुन्दरभुजो भगवान् माहेन्द्रो वारणेन्द्र इव काञ्चनीं कक्षामुदारलीलो बिभर्ति॥ 7 ॥

dhyāyamānaḥ surāsuroragasiddhagandharvavidyādhara- munigaṇairanavaratamadamuditavikṛtavihvalalocanaḥ sulalitamukharikāmṛtenāpyāyamānaḥ svapārṣada- vibudhayūthapatīnaparimlānarāganavatulasikāmoda- madhvāsavena mādyan madhukaravrātamadhuragītaśriyaṃ vaijayantīṃ svāṃ vanamālāṃ nīlavāsā ekakuṇḍalo halakakudi kṛtasubhagasundarabhujo bhagavān māhendro vāraṇendra iva kāñcanīṃ kakṣāmudāralīlo bibharti

य एष एवमनुश्रुतो ध्यायमानो मुमुक्षूणामनादि- कालकर्मवासनाग्रथितमविद्यामयं हृदयग्रन्थिं सत्त्वरजस्तमोमयमन्तर्हृदयं गत आशु निर्भिनत्ति तस्यानुभावान् भगवान् स्वायम्भुवो नारदः सह तुम्बुरुणा सभायां ब्रह्मणः संश्लोकयामास॥ 8 ॥

ya eṣa evamanuśruto dhyāyamāno mumukṣūṇāmanādi- kālakarmavāsanāgrathitamavidyāmayaṃ hṛdayagranthiṃ sattvarajastamomayamantarhṛdayaṃ gata āśu nirbhinatti tasyānubhāvān bhagavān svāyambhuvo nāradaḥ saha tumburuṇā sabhāyāṃ brahmaṇaḥ saṃślokayāmāsa

उत्पत्तिस्थितिलयहेतवोऽस्य कल्पाः सत्त्वाद्याः प्रकृतिगुणा यदीक्षयाऽऽसन् ।यद्रूपं ध्रुवमकृतं यदेकमात्मन् नानाधात्कथमु ह वेद तस्य वर्त्म॥ 9 ॥

utpattisthitilayahetavo'sya kalpāḥ sattvādyāḥ prakṛtiguṇā yadīkṣayā''san | yadrūpaṃ dhruvamakṛtaṃ yadekamātman nānādhātkathamu ha veda tasya vartma

मूर्तिं नः पुरुकृपया बभार सत्त्वं संशुद्धं सदसदिदं विभाति तत्र ।यल्लीलां मृगपतिराददेऽनवद्या- मादातुं स्वजनमनांस्युदारवीर्यः॥ 10 ॥

mūrtiṃ naḥ purukṛpayā babhāra sattvaṃ saṃśuddhaṃ sadasadidaṃ vibhāti tatra | yallīlāṃ mṛgapatirādade'navadyā- mādātuṃ svajanamanāṃsyudāravīryaḥ

यन्नामश्रुतमनुकीर्तयेदकस्मा- दार्तो वा यदि पतितः प्रलम्भनाद्वा ।हन्त्यंहः सपदि नृणामशेषमन्यं कं शेषाद्भगवत आश्रयेन्मुमुक्षुः॥ 11 ॥

yannāmaśrutamanukīrtayedakasmā- dārto vā yadi patitaḥ pralambhanādvā | hantyaṃhaḥ sapadi nṛṇāmaśeṣamanyaṃ kaṃ śeṣādbhagavata āśrayenmumukṣuḥ

मूर्धन्यर्पितमणुवत्सहस्रमूर्ध्नो भूगोलं सगिरिसरित्समुद्रसत्त्वम् ।आनन्त्यादनिमितविक्रमस्य भूम्नः को वीर्याण्यधिगणयेत्सहस्रजिह्वः॥ 12 ॥

mūrdhanyarpitamaṇuvatsahasramūrdhno bhūgolaṃ sagirisaritsamudrasattvam | ānantyādanimitavikramasya bhūmnaḥ ko vīryāṇyadhigaṇayetsahasrajihvaḥ

एवम्प्रभावो भगवाननन्तो दुरन्तवीर्योरुगुणानुभावः ।मूले रसायाः स्थित आत्मतन्त्रो यो लीलया क्ष्मां स्थितये बिभर्ति॥ 13 ॥

evamprabhāvo bhagavānananto durantavīryoruguṇānubhāvaḥ | mūle rasāyāḥ sthita ātmatantro yo līlayā kṣmāṃ sthitaye bibharti

एता ह्येवेह नृभिरुपगन्तव्या गतयो यथा कर्मविनिर्मिता यथोपदेशमनुवर्णिताः कामान् कामयमानैः॥ 14 ॥

etā hyeveha nṛbhirupagantavyā gatayo yathā karmavinirmitā yathopadeśamanuvarṇitāḥ kāmān kāmayamānaiḥ

एतावतीर्हि राजन् पुंसः प्रवृत्तिलक्षणस्य धर्मस्य विपाकगतय उच्चावचा विसदृशा यथाप्रश्नं व्याचख्ये किमन्यत्कथयाम इति॥ 15 ॥

etāvatīrhi rājan puṃsaḥ pravṛttilakṣaṇasya dharmasya vipākagataya uccāvacā visadṛśā yathāpraśnaṃ vyācakhye kimanyatkathayāma iti

पञ्चमस्कन्धे भूविवरविध्युपवर्णनं नाम पञ्चविंशोऽध्यायः॥ 25 ॥

pañcamaskandhe bhūvivaravidhyupavarṇanaṃ nāma pañcaviṃśo'dhyāyaḥ