Skandha 7, Adhyāya 4

एवं वृतः शतधृतिर्हिरण्यकशिपोरथ ।प्रादात्तत्तपसा प्रीतो वरांस्तस्य सुदुर्लभान्॥ 1 ॥

evaṃ vṛtaḥ śatadhṛtirhiraṇyakaśiporatha | prādāttattapasā prīto varāṃstasya sudurlabhān

ब्रह्मोवाच ।तातेमे दुर्लभाः पुंसां यान् वृणीषे वरान् मम ।तथापि वितराम्यङ्ग वरान् यदपि दुर्लभान्॥ 2 ॥

brahmovāca | tāteme durlabhāḥ puṃsāṃ yān vṛṇīṣe varān mama | tathāpi vitarāmyaṅga varān yadapi durlabhān

ततो जगाम भगवानमोघानुग्रहो विभुः ।पूजितोऽसुरवर्येण स्तूयमानः प्रजेश्वरैः॥ 3 ॥

tato jagāma bhagavānamoghānugraho vibhuḥ | pūjito'suravaryeṇa stūyamānaḥ prajeśvaraiḥ

एवं लब्धवरो दैत्यो बिभ्रद्धेममयं वपुः ।भगवत्यकरोद्द्वेषं भ्रातुर्वधमनुस्मरन्॥ 4 ॥

evaṃ labdhavaro daityo bibhraddhemamayaṃ vapuḥ | bhagavatyakaroddveṣaṃ bhrāturvadhamanusmaran

स विजित्य दिशः सर्वा लोकांश्च त्रीन् महासुरः ।देवासुरमनुष्येन्द्रान् गन्धर्वगरुडोरगान्॥ 5 ॥

sa vijitya diśaḥ sarvā lokāṃśca trīn mahāsuraḥ | devāsuramanuṣyendrān gandharvagaruḍoragān

सिद्धचारणविद्याध्रानृषीन् पितृपतीन् मनून् ।यक्षरक्षःपिशाचेशान् प्रेतभूतपतीनथ॥ 6 ॥

siddhacāraṇavidyādhrānṛṣīn pitṛpatīn manūn | yakṣarakṣaḥpiśāceśān pretabhūtapatīnatha

सर्वसत्त्वपतीन् जित्वा वशमानीय विश्वजित् ।जहार लोकपालानां स्थानानि सह तेजसा॥ 7 ॥

sarvasattvapatīn jitvā vaśamānīya viśvajit | jahāra lokapālānāṃ sthānāni saha tejasā

देवोद्यानश्रिया जुष्टमध्यास्ते स्म त्रिविष्टपम् ।महेन्द्रभवनं साक्षान्निर्मितं विश्वकर्मणा ।त्रैलोक्यलक्ष्म्यायतनमध्युवासाखिलर्द्धिमत्॥ 8 ॥

devodyānaśriyā juṣṭamadhyāste sma triviṣṭapam | mahendrabhavanaṃ sākṣānnirmitaṃ viśvakarmaṇā | trailokyalakṣmyāyatanamadhyuvāsākhilarddhimat

यत्र विद्रुमसोपाना महामारकता भुवः ।यत्र स्फाटिककुड्यानि वैदूर्यस्तम्भपङ्क्तयः॥ 9 ॥

yatra vidrumasopānā mahāmārakatā bhuvaḥ | yatra sphāṭikakuḍyāni vaidūryastambhapaṅktayaḥ

यत्र चित्रवितानानि पद्मरागासनानि च ।पयःफेननिभाः शय्या मुक्तादामपरिच्छदाः॥ 10 ॥

yatra citravitānāni padmarāgāsanāni ca | payaḥphenanibhāḥ śayyā muktādāmaparicchadāḥ

कूजद्भिर्नूपुरैर्देव्यः शब्दयन्त्य इतस्ततः ।रत्नस्थलीषु पश्यन्ति सुदतीः सुन्दरं मुखम्॥ 11 ॥

kūjadbhirnūpurairdevyaḥ śabdayantya itastataḥ | ratnasthalīṣu paśyanti sudatīḥ sundaraṃ mukham

तस्मिन् महेन्द्रभवने महाबलो महामना निर्जितलोक एकराट् ।रेमेऽभिवन्द्याङ्घ्रियुगः सुरादिभिः प्रतापितैरूर्जितचण्डशासनः॥ 12 ॥

tasmin mahendrabhavane mahābalo mahāmanā nirjitaloka ekarāṭ | reme'bhivandyāṅghriyugaḥ surādibhiḥ pratāpitairūrjitacaṇḍaśāsanaḥ

तमङ्ग मत्तं मधुनोरुगन्धिना विवृत्तताम्राक्षमशेषधिष्ण्यपाः ।उपासतोपायनपाणिभिर्विना त्रिभिस्तपोयोगबलौजसां पदम्॥ 13 ॥

tamaṅga mattaṃ madhunorugandhinā vivṛttatāmrākṣamaśeṣadhiṣṇyapāḥ | upāsatopāyanapāṇibhirvinā tribhistapoyogabalaujasāṃ padam

जगुर्महेन्द्रासनमोजसा स्थितं विश्वावसुस्तुम्बुरुरस्मदादयः ।गन्धर्वसिद्धा ऋषयोऽस्तुवन् मुहु- र्विद्याधराश्चाप्सरसश्च पाण्डव॥ 14 ॥

jagurmahendrāsanamojasā sthitaṃ viśvāvasustumbururasmadādayaḥ | gandharvasiddhā ṛṣayo'stuvan muhu- rvidyādharāścāpsarasaśca pāṇḍava

स एव वर्णाश्रमिभिः क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ।इज्यमानो हविर्भागानग्रहीत्स्वेन तेजसा॥ 15 ॥

sa eva varṇāśramibhiḥ kratubhirbhūridakṣiṇaiḥ | ijyamāno havirbhāgānagrahītsvena tejasā

अकृष्टपच्या तस्यासीत्सप्तद्वीपवती मही ।तथा कामदुघा द्यौस्तु नानाश्चर्यपदं नभः॥ 16 ॥

akṛṣṭapacyā tasyāsītsaptadvīpavatī mahī | tathā kāmadughā dyaustu nānāścaryapadaṃ nabhaḥ

रत्नाकराश्च रत्नौघांस्तत्पत्न्यश्चोहुरूर्मिभिः ।क्षारसीधुघृतक्षौद्रदधिक्षीरामृतोदकाः॥ 17 ॥

ratnākarāśca ratnaughāṃstatpatnyaścohurūrmibhiḥ | kṣārasīdhughṛtakṣaudradadhikṣīrāmṛtodakāḥ

शैला द्रोणीभिराक्रीडं सर्वर्तुषु गुणान् द्रुमाः ।दधार लोकपालानामेक एव पृथग्गुणान्॥ 18 ॥

śailā droṇībhirākrīḍaṃ sarvartuṣu guṇān drumāḥ | dadhāra lokapālānāmeka eva pṛthagguṇān

स इत्थं निर्जितककुबेकराड् विषयान् प्रियान् ।यथोपजोषं भुञ्जानो नातृप्यदजितेन्द्रियः॥ 19 ॥

sa itthaṃ nirjitakakubekarāḍ viṣayān priyān | yathopajoṣaṃ bhuñjāno nātṛpyadajitendriyaḥ

एवमैश्वर्यमत्तस्य दृप्तस्योच्छास्त्रवर्तिनः ।कालो महान् व्यतीयाय ब्रह्मशापमुपेयुषः॥ 20 ॥

evamaiśvaryamattasya dṛptasyocchāstravartinaḥ | kālo mahān vyatīyāya brahmaśāpamupeyuṣaḥ

तस्योग्रदण्डसंविग्नाः सर्वे लोकाः सपालकाः ।अन्यत्रालब्धशरणाः शरणं ययुरच्युतम्॥ 21 ॥

tasyogradaṇḍasaṃvignāḥ sarve lokāḥ sapālakāḥ | anyatrālabdhaśaraṇāḥ śaraṇaṃ yayuracyutam

तस्यै नमोऽस्तु काष्ठायै यत्रात्मा हरिरीश्वरः ।यद्गत्वा न निवर्तन्ते शान्ताः सन्न्यासिनोऽमलाः॥ 22 ॥

tasyai namo'stu kāṣṭhāyai yatrātmā harirīśvaraḥ | yadgatvā na nivartante śāntāḥ sannyāsino'malāḥ

उपतस्थुर्हृषीकेशं विनिद्रा वायुभोजनाः॥ 23 ॥

upatasthurhṛṣīkeśaṃ vinidrā vāyubhojanāḥ

तेषामाविरभूद्वाणी अरूपा मेघनिःस्वना ।सन्नादयन्ती ककुभः साधूनामभयङ्करी॥ 24 ॥

teṣāmāvirabhūdvāṇī arūpā meghaniḥsvanā | sannādayantī kakubhaḥ sādhūnāmabhayaṅkarī

मा भैष्ट विबुधश्रेष्ठाः सर्वेषां भद्रमस्तु वः ।मद्दर्शनं हि भूतानां सर्वश्रेयोपपत्तये॥ 25 ॥

mā bhaiṣṭa vibudhaśreṣṭhāḥ sarveṣāṃ bhadramastu vaḥ | maddarśanaṃ hi bhūtānāṃ sarvaśreyopapattaye

ज्ञातमेतस्य दौरात्म्यं दैतेयापसदस्य च ।तस्य शान्तिं करिष्यामि कालं तावत्प्रतीक्षत॥ 26 ॥

jñātametasya daurātmyaṃ daiteyāpasadasya ca | tasya śāntiṃ kariṣyāmi kālaṃ tāvatpratīkṣata

यदा देवेषु वेदेषु गोषु विप्रेषु साधुषु ।धर्मे मयि च विद्वेषः स वा आशु विनश्यति॥ 27 ॥

yadā deveṣu vedeṣu goṣu vipreṣu sādhuṣu | dharme mayi ca vidveṣaḥ sa vā āśu vinaśyati

निर्वैराय प्रशान्ताय स्वसुताय महात्मने ।प्रह्लादाय यदा द्रुह्येद्धनिष्येऽपि वरोर्जितम्॥ 28 ॥

nirvairāya praśāntāya svasutāya mahātmane | prahlādāya yadā druhyeddhaniṣye'pi varorjitam

इत्युक्ता लोकगुरुणा तं प्रणम्य दिवौकसः ।न्यवर्तन्त गतोद्वेगा मेनिरे चासुरं हतम्॥ 29 ॥

ityuktā lokaguruṇā taṃ praṇamya divaukasaḥ | nyavartanta gatodvegā menire cāsuraṃ hatam

तस्य दैत्यपतेः पुत्राश्चत्वारः परमाद्भुताः ।प्रह्लादोऽभून्महांस्तेषां गुणैर्महदुपासकः॥ 30 ॥

tasya daityapateḥ putrāścatvāraḥ paramādbhutāḥ | prahlādo'bhūnmahāṃsteṣāṃ guṇairmahadupāsakaḥ

ब्रह्मण्यः शीलसम्पन्नः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ।आत्मवत्सर्वभूतानामेकः प्रियसुहृत्तमः॥ 31 ॥

brahmaṇyaḥ śīlasampannaḥ satyasandho jitendriyaḥ | ātmavatsarvabhūtānāmekaḥ priyasuhṛttamaḥ

दासवत्सन्नतार्याङ्घ्रिः पितृवद्दीनवत्सलः ।भ्रातृवत्सदृशे स्निग्धो गुरुष्वीश्वरभावनः ।विद्यार्थरूपजन्माढ्यो मानस्तम्भविवर्जितः॥ 32 ॥

dāsavatsannatāryāṅghriḥ pitṛvaddīnavatsalaḥ | bhrātṛvatsadṛśe snigdho guruṣvīśvarabhāvanaḥ | vidyārtharūpajanmāḍhyo mānastambhavivarjitaḥ

नोद्विग्नचित्तो व्यसनेषु निःस्पृहः श्रुतेषु दृष्टेषु गुणेष्ववस्तुदृक् ।दान्तेन्द्रियप्राणशरीरधीः सदा प्रशान्तकामो रहितासुरोऽसुरः॥ 33 ॥

nodvignacitto vyasaneṣu niḥspṛhaḥ śruteṣu dṛṣṭeṣu guṇeṣvavastudṛk | dāntendriyaprāṇaśarīradhīḥ sadā praśāntakāmo rahitāsuro'suraḥ

यस्मिन् महद्गुणा राजन् गृह्यन्ते कविभिर्मुहुः ।न तेऽधुनापिधीयन्ते यथा भगवतीश्वरे॥ 34 ॥

yasmin mahadguṇā rājan gṛhyante kavibhirmuhuḥ | na te'dhunāpidhīyante yathā bhagavatīśvare

यं साधुगाथासदसि रिपवोऽपि सुरा नृप ।प्रतिमानं प्रकुर्वन्ति किमुतान्ये भवादृशाः॥ 35 ॥

yaṃ sādhugāthāsadasi ripavo'pi surā nṛpa | pratimānaṃ prakurvanti kimutānye bhavādṛśāḥ

गुणैरलमसङ्ख्येयैर्माहात्म्यं तस्य सूच्यते ।वासुदेवे भगवति यस्य नैसर्गिकी रतिः॥ 36 ॥

guṇairalamasaṅkhyeyairmāhātmyaṃ tasya sūcyate | vāsudeve bhagavati yasya naisargikī ratiḥ

न्यस्तक्रीडनको बालो जडवत्तन्मनस्तया ।कृष्णग्रहगृहीतात्मा न वेद जगदीदृशम्॥ 37 ॥

nyastakrīḍanako bālo jaḍavattanmanastayā | kṛṣṇagrahagṛhītātmā na veda jagadīdṛśam

आसीनः पर्यटन्नश्नन् शयानः प्रपिबन् ब्रुवन् ।नानुसन्धत्त एतानि गोविन्दपरिरम्भितः॥ 38 ॥

āsīnaḥ paryaṭannaśnan śayānaḥ prapiban bruvan | nānusandhatta etāni govindaparirambhitaḥ

क्वचिद्रुदति वैकुण्ठचिन्ताशबलचेतनः ।क्वचिद्धसति तच्चिन्ताह्लाद उद्गायति क्वचित्॥ 39 ॥

kvacidrudati vaikuṇṭhacintāśabalacetanaḥ | kvaciddhasati taccintāhlāda udgāyati kvacit

नदति क्वचिदुत्कण्ठो विलज्जो नृत्यति क्वचित् ।क्वचित्तद्भावनायुक्तस्तन्मयोऽनुचकार ह॥ 40 ॥

nadati kvacidutkaṇṭho vilajjo nṛtyati kvacit | kvacittadbhāvanāyuktastanmayo'nucakāra ha

क्वचिदुत्पुलकस्तूष्णीमास्ते संस्पर्शनिर्वृतः ।अस्पन्दप्रणयानन्दसलिलामीलितेक्षणः॥ 41 ॥

kvacidutpulakastūṣṇīmāste saṃsparśanirvṛtaḥ | aspandapraṇayānandasalilāmīlitekṣaṇaḥ

स उत्तमश्लोकपदारविन्दयो- र्निषेवयाकिञ्चनसङ्गलब्धया ।तन्वन् परां निर्वृतिमात्मनो मुहु- र्दुःसङ्गदीनान्यमनःशमं व्यधात्॥ 42 ॥

sa uttamaślokapadāravindayo- rniṣevayākiñcanasaṅgalabdhayā | tanvan parāṃ nirvṛtimātmano muhu- rduḥsaṅgadīnānyamanaḥśamaṃ vyadhāt

तस्मिन् महाभागवते महाभागे महात्मनि ।हिरण्यकशिपू राजन्नकरोदघमात्मजे॥ 43 ॥

tasmin mahābhāgavate mahābhāge mahātmani | hiraṇyakaśipū rājannakarodaghamātmaje

देवर्ष एतदिच्छामो वेदितुं तव सुव्रत ।यदात्मजाय शुद्धाय पितादात्साधवे ह्यघम्॥ 44 ॥

devarṣa etadicchāmo vedituṃ tava suvrata | yadātmajāya śuddhāya pitādātsādhave hyagham

पुत्रान् विप्रतिकूलान् स्वान् पितरः पुत्रवत्सलाः ।उपालभन्ते शिक्षार्थं नैवाघमपरो यथा॥ 45 ॥

putrān vipratikūlān svān pitaraḥ putravatsalāḥ | upālabhante śikṣārthaṃ naivāghamaparo yathā

किमुतानुवशान् साधूंस्तादृशान् गुरुदेवतान् ।एतत्कौतूहलं ब्रह्मन्नस्माकं विधम प्रभो ।पितुः पुत्राय यद्द्वेषो मरणाय प्रयोजितः॥ 46 ॥

kimutānuvaśān sādhūṃstādṛśān gurudevatān | etatkautūhalaṃ brahmannasmākaṃ vidhama prabho | pituḥ putrāya yaddveṣo maraṇāya prayojitaḥ

सप्तमस्कन्धे प्रह्लादचरिते चतुर्थोऽध्यायः॥ 4b ॥

saptamaskandhe prahlādacarite caturtho'dhyāyaḥ