Skandha 7, Adhyāya 15

कर्मनिष्ठा द्विजाः केचित्तपोनिष्ठा नृपापरे ।स्वाध्यायेऽन्ये प्रवचने ये केचिज्ज्ञानयोगयोः॥ 1 ॥

karmaniṣṭhā dvijāḥ kecittaponiṣṭhā nṛpāpare | svādhyāye'nye pravacane ye kecijjñānayogayoḥ

ज्ञाननिष्ठाय देयानि कव्यान्यानन्त्यमिच्छता ।दैवे च तदभावे स्यादितरेभ्यो यथार्हतः॥ 2 ॥

jñānaniṣṭhāya deyāni kavyānyānantyamicchatā | daive ca tadabhāve syāditarebhyo yathārhataḥ

द्वौ दैवे पितृकार्ये त्रीनेकैकमुभयत्र वा ।भोजयेत्सुसमृद्धोऽपि श्राद्धे कुर्यान्न विस्तरम्॥ 3 ॥

dvau daive pitṛkārye trīnekaikamubhayatra vā | bhojayetsusamṛddho'pi śrāddhe kuryānna vistaram

देशकालोचितश्रद्धा द्रव्यपात्रार्हणानि च ।सम्यग्भवन्ति नैतानि विस्तरात्स्वजनार्पणात्॥ 4 ॥

deśakālocitaśraddhā dravyapātrārhaṇāni ca | samyagbhavanti naitāni vistarātsvajanārpaṇāt

देशे काले च सम्प्राप्ते मुन्यन्नं हरिदैवतम् ।श्रद्धया विधिवत्पात्रे न्यस्तं कामधुगक्षयम्॥ 5 ॥

deśe kāle ca samprāpte munyannaṃ haridaivatam | śraddhayā vidhivatpātre nyastaṃ kāmadhugakṣayam

देवर्षिपितृभूतेभ्य आत्मने स्वजनाय च ।अन्नं संविभजन् पश्येत्सर्वं तत्पुरुषात्मकम्॥ 6 ॥

devarṣipitṛbhūtebhya ātmane svajanāya ca | annaṃ saṃvibhajan paśyetsarvaṃ tatpuruṣātmakam

न दद्यादामिषं श्राद्धे न चाद्याद्धर्मतत्त्ववित् ।मुन्यन्नैः स्यात्परा प्रीतिर्यथा न पशुहिंसया॥ 7 ॥

na dadyādāmiṣaṃ śrāddhe na cādyāddharmatattvavit | munyannaiḥ syātparā prītiryathā na paśuhiṃsayā

नैतादृशः परो धर्मो नृणां सद्धर्ममिच्छताम् ।न्यासो दण्डस्य भूतेषु मनोवाक्कायजस्य यः॥ 8 ॥

naitādṛśaḥ paro dharmo nṛṇāṃ saddharmamicchatām | nyāso daṇḍasya bhūteṣu manovākkāyajasya yaḥ

एके कर्ममयान् यज्ञान् ज्ञानिनो यज्ञवित्तमाः ।आत्मसंयमनेऽनीहा जुह्वति ज्ञानदीपिते॥ 9 ॥

eke karmamayān yajñān jñānino yajñavittamāḥ | ātmasaṃyamane'nīhā juhvati jñānadīpite

द्रव्ययज्ञैर्यक्ष्यमाणं दृष्ट्वा भूतानि बिभ्यति ।एष माकरुणो हन्यादतज्ज्ञो ह्यसुतृप् ध्रुवम्॥ 10 ॥

dravyayajñairyakṣyamāṇaṃ dṛṣṭvā bhūtāni bibhyati | eṣa mākaruṇo hanyādatajjño hyasutṛp dhruvam

तस्माद्दैवोपपन्नेन मुन्यन्नेनापि धर्मवित् ।सन्तुष्टोऽहरहः कुर्यान्नित्यनैमित्तिकीः क्रियाः॥ 11 ॥

tasmāddaivopapannena munyannenāpi dharmavit | santuṣṭo'harahaḥ kuryānnityanaimittikīḥ kriyāḥ

विधर्मः परधर्मश्च आभास उपमा छलः ।अधर्मशाखाः पञ्चेमा धर्मज्ञोऽधर्मवत्त्यजेत्॥ 12 ॥

vidharmaḥ paradharmaśca ābhāsa upamā chalaḥ | adharmaśākhāḥ pañcemā dharmajño'dharmavattyajet

धर्मबाधो विधर्मः स्यात्परधर्मोऽन्यचोदितः ।उपधर्मस्तु पाखण्डो दम्भो वा शब्दभिच्छलः॥ 13 ॥

dharmabādho vidharmaḥ syātparadharmo'nyacoditaḥ | upadharmastu pākhaṇḍo dambho vā śabdabhicchalaḥ

यस्त्विच्छया कृतः पुम्भिराभासो ह्याश्रमात्पृथक् ।स्वभावविहितो धर्मः कस्य नेष्टः प्रशान्तये॥ 14 ॥

yastvicchayā kṛtaḥ pumbhirābhāso hyāśramātpṛthak | svabhāvavihito dharmaḥ kasya neṣṭaḥ praśāntaye

धर्मार्थमपि नेहेत यात्रार्थं वाधनो धनम् ।अनीहानीहमानस्य महाहेरिव वृत्तिदा॥ 15 ॥

dharmārthamapi neheta yātrārthaṃ vādhano dhanam | anīhānīhamānasya mahāheriva vṛttidā

सन्तुष्टस्य निरीहस्य स्वात्मारामस्य यत्सुखम् ।कुतस्तत्कामलोभेन धावतोऽर्थेहया दिशः॥ 16 ॥

santuṣṭasya nirīhasya svātmārāmasya yatsukham | kutastatkāmalobhena dhāvato'rthehayā diśaḥ

सदा सन्तुष्टमनसः सर्वाः सुखमया दिशः ।शर्कराकण्टकादिभ्यो यथोपानत्पदः शिवम्॥ 17 ॥

sadā santuṣṭamanasaḥ sarvāḥ sukhamayā diśaḥ | śarkarākaṇṭakādibhyo yathopānatpadaḥ śivam

सन्तुष्टः केन वा राजन्न वर्तेतापि वारिणा ।औपस्थ्यजैह्व्यकार्पण्याद्गृहपालायते जनः॥ 18 ॥

santuṣṭaḥ kena vā rājanna vartetāpi vāriṇā | aupasthyajaihvyakārpaṇyādgṛhapālāyate janaḥ

असन्तुष्टस्य विप्रस्य तेजो विद्या तपो यशः ।स्रवन्तीन्द्रियलौल्येन ज्ञानं चैवावकीर्यते॥ 19 ॥

asantuṣṭasya viprasya tejo vidyā tapo yaśaḥ | sravantīndriyalaulyena jñānaṃ caivāvakīryate

कामस्यान्तं च क्षुत्तृड्भ्यां क्रोधस्यैतत्फलोदयात् ।जनो याति न लोभस्य जित्वा भुक्त्वा दिशो भुवः॥ 20 ॥

kāmasyāntaṃ ca kṣuttṛḍbhyāṃ krodhasyaitatphalodayāt | jano yāti na lobhasya jitvā bhuktvā diśo bhuvaḥ

पण्डिता बहवो राजन् बहुज्ञाः संशयच्छिदः ।सदसस्पतयोऽप्येके असन्तोषात्पतन्त्यधः॥ 21 ॥

paṇḍitā bahavo rājan bahujñāḥ saṃśayacchidaḥ | sadasaspatayo'pyeke asantoṣātpatantyadhaḥ

असङ्कल्पाज्जयेत्कामं क्रोधं कामविवर्जनात् ।अर्थानर्थेक्षया लोभं भयं तत्त्वावमर्शनात्॥ 22 ॥

asaṅkalpājjayetkāmaṃ krodhaṃ kāmavivarjanāt | arthānarthekṣayā lobhaṃ bhayaṃ tattvāvamarśanāt

आन्वीक्षिक्या शोकमोहौ दम्भं महदुपासया ।योगान्तरायान् मौनेन हिंसां कायाद्यनीहया॥ 23 ॥

ānvīkṣikyā śokamohau dambhaṃ mahadupāsayā | yogāntarāyān maunena hiṃsāṃ kāyādyanīhayā

कृपया भूतजं दुःखं दैवं जह्यात्समाधिना ।आत्मजं योगवीर्येण निद्रां सत्त्वनिषेवया॥ 24 ॥

kṛpayā bhūtajaṃ duḥkhaṃ daivaṃ jahyātsamādhinā | ātmajaṃ yogavīryeṇa nidrāṃ sattvaniṣevayā

रजस्तमश्च सत्त्वेन सत्त्वं चोपशमेन च ।एतत्सर्वं गुरौ भक्त्या पुरुषो ह्यञ्जसा जयेत्॥ 25 ॥

rajastamaśca sattvena sattvaṃ copaśamena ca | etatsarvaṃ gurau bhaktyā puruṣo hyañjasā jayet

यस्य साक्षाद्भगवति ज्ञानदीपप्रदे गुरौ ।मर्त्यासद्धीः श्रुतं तस्य सर्वं कुञ्जरशौचवत्॥ 26 ॥

yasya sākṣādbhagavati jñānadīpaprade gurau | martyāsaddhīḥ śrutaṃ tasya sarvaṃ kuñjaraśaucavat

एष वै भगवान् साक्षात्प्रधानपुरुषेश्वरः ।योगेश्वरैर्विमृग्याङ्घ्रिर्लोको यं मन्यते नरम्॥ 27 ॥

eṣa vai bhagavān sākṣātpradhānapuruṣeśvaraḥ | yogeśvarairvimṛgyāṅghrirloko yaṃ manyate naram

षड्वर्गसंयमैकान्ताः सर्वा नियमचोदनाः ।तदन्ता यदि नो योगानावहेयुः श्रमावहाः॥ 28 ॥

ṣaḍvargasaṃyamaikāntāḥ sarvā niyamacodanāḥ | tadantā yadi no yogānāvaheyuḥ śramāvahāḥ

यथा वार्तादयो ह्यर्था योगस्यार्थं न बिभ्रति ।अनर्थाय भवेयुस्ते पूर्तमिष्टं तथासतः॥ 29 ॥

yathā vārtādayo hyarthā yogasyārthaṃ na bibhrati | anarthāya bhaveyuste pūrtamiṣṭaṃ tathāsataḥ

यश्चित्तविजये यत्तः स्यान्निःसङ्गोऽपरिग्रहः ।एको विविक्तशरणो भिक्षुर्भिक्षामिताशनः॥ 30 ॥

yaścittavijaye yattaḥ syānniḥsaṅgo'parigrahaḥ | eko viviktaśaraṇo bhikṣurbhikṣāmitāśanaḥ

देशे शुचौ समे राजन् संस्थाप्यासनमात्मनः ।स्थिरं समं सुखं तस्मिन्नासीतर्ज्वङ्ग ओमिति॥ 31 ॥

deśe śucau same rājan saṃsthāpyāsanamātmanaḥ | sthiraṃ samaṃ sukhaṃ tasminnāsītarjvaṅga omiti

प्राणापानौ सन्निरुध्यात्पूरकुम्भकरेचकैः ।यावन्मनस्त्यजेत्कामान् स्वनासाग्रनिरीक्षणः॥ 32 ॥

prāṇāpānau sannirudhyātpūrakumbhakarecakaiḥ | yāvanmanastyajetkāmān svanāsāgranirīkṣaṇaḥ

यतो यतो निःसरति मनः कामहतं भ्रमत् ।ततस्तत उपाहृत्य हृदि रुन्ध्याच्छनैर्बुधः॥ 33 ॥

yato yato niḥsarati manaḥ kāmahataṃ bhramat | tatastata upāhṛtya hṛdi rundhyācchanairbudhaḥ

एवमभ्यस्यतश्चित्तं कालेनाल्पीयसा यतेः ।अनिशं तस्य निर्वाणं यात्यनिन्धनवह्निवत्॥ 34 ॥

evamabhyasyataścittaṃ kālenālpīyasā yateḥ | aniśaṃ tasya nirvāṇaṃ yātyanindhanavahnivat

कामादिभिरनाविद्धं प्रशान्ताखिलवृत्ति यत् ।चित्तं ब्रह्मसुखस्पृष्टं नैवोत्तिष्ठेत कर्हिचित्॥ 35 ॥

kāmādibhiranāviddhaṃ praśāntākhilavṛtti yat | cittaṃ brahmasukhaspṛṣṭaṃ naivottiṣṭheta karhicit

यः प्रव्रज्य गृहात्पूर्वं त्रिवर्गावपनात्पुनः ।यदि सेवेत तान् भिक्षुः स वै वान्ताश्यपत्रपः॥ 36 ॥

yaḥ pravrajya gṛhātpūrvaṃ trivargāvapanātpunaḥ | yadi seveta tān bhikṣuḥ sa vai vāntāśyapatrapaḥ

यैः स्वदेहः स्मृतो नात्मा मर्त्यो विट्कृमिभस्मसात् ।त एनमात्मसात्कृत्वा श्लाघयन्ति ह्यसत्तमाः॥ 37 ॥

yaiḥ svadehaḥ smṛto nātmā martyo viṭkṛmibhasmasāt | ta enamātmasātkṛtvā ślāghayanti hyasattamāḥ

गृहस्थस्य क्रियात्यागो व्रतत्यागो वटोरपि ।तपस्विनो ग्रामसेवा भिक्षोरिन्द्रियलोलता॥ 38 ॥

gṛhasthasya kriyātyāgo vratatyāgo vaṭorapi | tapasvino grāmasevā bhikṣorindriyalolatā

आश्रमापसदा ह्येते खल्वाश्रमविडम्बकाः ।देवमायाविमूढांस्तानुपेक्षेतानुकम्पया॥ 39 ॥

āśramāpasadā hyete khalvāśramaviḍambakāḥ | devamāyāvimūḍhāṃstānupekṣetānukampayā

आत्मानं चेद्विजानीयात्परं ज्ञानधुताशयः ।किमिच्छन् कस्य वा हेतोर्देहं पुष्णाति लम्पटः॥ 40 ॥

ātmānaṃ cedvijānīyātparaṃ jñānadhutāśayaḥ | kimicchan kasya vā hetordehaṃ puṣṇāti lampaṭaḥ

आहुः शरीरं रथमिन्द्रियाणि हयानभीषून् मन इन्द्रियेशम् ।वर्त्मानि मात्रा धिषणां च सूतं सत्त्वं बृहद्बन्धुरमीशसृष्टम्॥ 41 ॥

āhuḥ śarīraṃ rathamindriyāṇi hayānabhīṣūn mana indriyeśam | vartmāni mātrā dhiṣaṇāṃ ca sūtaṃ sattvaṃ bṛhadbandhuramīśasṛṣṭam

अक्षं दशप्राणमधर्मधर्मौ चक्रेऽभिमानं रथिनं च जीवम् ।धनुर्हि तस्य प्रणवं पठन्ति शरं तु जीवं परमेव लक्ष्यम्॥ 42 ॥

akṣaṃ daśaprāṇamadharmadharmau cakre'bhimānaṃ rathinaṃ ca jīvam | dhanurhi tasya praṇavaṃ paṭhanti śaraṃ tu jīvaṃ parameva lakṣyam

रागो द्वेषश्च लोभश्च शोकमोहौ भयं मदः ।मानोऽवमानोऽसूया च माया हिंसा च मत्सरः॥ 43 ॥

rāgo dveṣaśca lobhaśca śokamohau bhayaṃ madaḥ | māno'vamāno'sūyā ca māyā hiṃsā ca matsaraḥ

रजः प्रमादः क्षुन्निद्रा शत्रवस्त्वेवमादयः ।रजस्तमःप्रकृतयः सत्त्वप्रकृतयः क्वचित्॥ 44 ॥

rajaḥ pramādaḥ kṣunnidrā śatravastvevamādayaḥ | rajastamaḥprakṛtayaḥ sattvaprakṛtayaḥ kvacit

यावन्नृकायरथमात्मवशोपकल्पं धत्ते गरिष्ठचरणार्चनया निशातम्, ज्ञानासिमच्युतबलो दधदस्तशत्रुः स्वाराज्यतुष्ट उपशान्त इदं विजह्यात्॥ 45 ॥

yāvannṛkāyarathamātmavaśopakalpaṃ dhatte gariṣṭhacaraṇārcanayā niśātam, jñānāsimacyutabalo dadhadastaśatruḥ svārājyatuṣṭa upaśānta idaṃ vijahyāt

नोचेत्प्रमत्तमसदिन्द्रियवाजिसूता नीत्वोत्पथं विषयदस्युषु निक्षिपन्ति, ते दस्यवः सहयसूतममुं तमोऽन्धे संसारकूप उरुमृत्युभये क्षिपन्ति॥ 46 ॥

nocetpramattamasadindriyavājisūtā nītvotpathaṃ viṣayadasyuṣu nikṣipanti, te dasyavaḥ sahayasūtamamuṃ tamo'ndhe saṃsārakūpa urumṛtyubhaye kṣipanti

प्रवृत्तं च निवृत्तं च द्विविधं कर्म वैदिकम् ।आवर्तते प्रवृत्तेन निवृत्तेनाश्नुतेऽमृतम्॥ 47 ॥

pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca dvividhaṃ karma vaidikam | āvartate pravṛttena nivṛttenāśnute'mṛtam

हिंस्रं द्रव्यमयं काम्यमग्निहोत्राद्यशान्तिदम् ।दर्शश्च पूर्णमासश्च चातुर्मास्यं पशुः सुतः॥ 48 ॥

hiṃsraṃ dravyamayaṃ kāmyamagnihotrādyaśāntidam | darśaśca pūrṇamāsaśca cāturmāsyaṃ paśuḥ sutaḥ

एतदिष्टं प्रवृत्ताख्यं हुतं प्रहुतमेव च ।पूर्तं सुरालयारामकूपाजीव्यादिलक्षणम्॥ 49 ॥

etadiṣṭaṃ pravṛttākhyaṃ hutaṃ prahutameva ca | pūrtaṃ surālayārāmakūpājīvyādilakṣaṇam

द्रव्यसूक्ष्मविपाकश्च धूमो रात्रिरपक्षयः ।अयनं दक्षिणं सोमो दर्श ओषधिवीरुधः॥ 50 ॥

dravyasūkṣmavipākaśca dhūmo rātrirapakṣayaḥ | ayanaṃ dakṣiṇaṃ somo darśa oṣadhivīrudhaḥ

अन्नं रेत इति क्ष्मेश पितृयानं पुनर्भवः ।एकैकश्येनानुपूर्वं भूत्वा भूत्वेह जायते॥ 51 ॥

annaṃ reta iti kṣmeśa pitṛyānaṃ punarbhavaḥ | ekaikaśyenānupūrvaṃ bhūtvā bhūtveha jāyate

निषेकादिश्मशानान्तैः संस्कारैः संस्कृतो द्विजः ।इन्द्रियेषु क्रियायज्ञान् ज्ञानदीपेषु जुह्वति॥ 52 ॥

niṣekādiśmaśānāntaiḥ saṃskāraiḥ saṃskṛto dvijaḥ | indriyeṣu kriyāyajñān jñānadīpeṣu juhvati

इन्द्रियाणि मनस्यूर्मौ वाचि वैकारिकं मनः ।वाचं वर्णसमाम्नाये तमोङ्कारे स्वरे न्यसेत् ।ओङ्कारं बिन्दौ नादे तं तं तु प्राणे महत्यमुम्॥ 53 ॥

indriyāṇi manasyūrmau vāci vaikārikaṃ manaḥ | vācaṃ varṇasamāmnāye tamoṅkāre svare nyaset | oṅkāraṃ bindau nāde taṃ taṃ tu prāṇe mahatyamum

अग्निः सूर्यो दिवा प्राह्णः शुक्लो राकोत्तरं स्वराट् ।विश्वश्च तैजसः प्राज्ञस्तुर्य आत्मा समन्वयात्॥ 54 ॥

agniḥ sūryo divā prāhṇaḥ śuklo rākottaraṃ svarāṭ | viśvaśca taijasaḥ prājñasturya ātmā samanvayāt

देवयानमिदं प्राहुर्भूत्वा भूत्वानुपूर्वशः ।आत्मयाज्युपशान्तात्मा ह्यात्मस्थो न निवर्तते॥ 55 ॥

devayānamidaṃ prāhurbhūtvā bhūtvānupūrvaśaḥ | ātmayājyupaśāntātmā hyātmastho na nivartate

य एते पितृदेवानामयने वेदनिर्मिते ।शास्त्रेण चक्षुषा वेद जनस्थोऽपि न मुह्यति॥ 56 ॥

ya ete pitṛdevānāmayane vedanirmite | śāstreṇa cakṣuṣā veda janastho'pi na muhyati

आदावन्ते जनानां सद्बहिरन्तः परावरम् ।ज्ञानं ज्ञेयं वचो वाच्यं तमो ज्योतिस्त्वयं स्वयम्॥ 57 ॥

ādāvante janānāṃ sadbahirantaḥ parāvaram | jñānaṃ jñeyaṃ vaco vācyaṃ tamo jyotistvayaṃ svayam

आबाधितोऽपि ह्याभासो यथा वस्तुतया स्मृतः ।दुर्घटत्वादैन्द्रियकं तद्वदर्थविकल्पितम्॥ 58 ॥

ābādhito'pi hyābhāso yathā vastutayā smṛtaḥ | durghaṭatvādaindriyakaṃ tadvadarthavikalpitam

क्षित्यादीनामिहार्थानां छाया न कतमापि हि ।न सङ्घातो विकारोऽपि न पृथङ् नान्वितो मृषा॥ 59 ॥

kṣityādīnāmihārthānāṃ chāyā na katamāpi hi | na saṅghāto vikāro'pi na pṛthaṅ nānvito mṛṣā

धातवोऽवयवित्वाच्च तन्मात्रावयवैर्विना ।न स्युर्ह्यसत्यवयविन्यसन्नवयवोऽन्ततः॥ 60 ॥

dhātavo'vayavitvācca tanmātrāvayavairvinā | na syurhyasatyavayavinyasannavayavo'ntataḥ

स्यात्सादृश्यभ्रमस्तावद्विकल्पे सति वस्तुनः ।जाग्रत्स्वापौ यथा स्वप्ने तथा विधिनिषेधता॥ 61 ॥

syātsādṛśyabhramastāvadvikalpe sati vastunaḥ | jāgratsvāpau yathā svapne tathā vidhiniṣedhatā

भावाद्वैतं क्रियाद्वैतं द्रव्याद्वैतं तथाऽऽत्मनः ।वर्तयन् स्वानुभूत्येह त्रीन् स्वप्नान् धुनुते मुनिः॥ 62 ॥

bhāvādvaitaṃ kriyādvaitaṃ dravyādvaitaṃ tathā''tmanaḥ | vartayan svānubhūtyeha trīn svapnān dhunute muniḥ

कार्यकारणवस्त्वैक्यमर्शनं पटतन्तुवत् ।अवस्तुत्वाद्विकल्पस्य भावाद्वैतं तदुच्यते॥ 63 ॥

kāryakāraṇavastvaikyamarśanaṃ paṭatantuvat | avastutvādvikalpasya bhāvādvaitaṃ taducyate

यद्ब्रह्मणि परे साक्षात्सर्वकर्मसमर्पणम् ।मनोवाक्तनुभिः पार्थ क्रियाद्वैतं तदुच्यते॥ 64 ॥

yadbrahmaṇi pare sākṣātsarvakarmasamarpaṇam | manovāktanubhiḥ pārtha kriyādvaitaṃ taducyate

आत्मजायासुतादीनामन्येषां सर्वदेहिनाम् ।यत्स्वार्थकामयोरैक्यं द्रव्याद्वैतं तदुच्यते॥ 65 ॥

ātmajāyāsutādīnāmanyeṣāṃ sarvadehinām | yatsvārthakāmayoraikyaṃ dravyādvaitaṃ taducyate

यद्यस्य वानिषिद्धं स्याद्येन यत्र यतो नृप ।स तेनेहेत कार्याणि नरो नान्यैरनापदि॥ 66 ॥

yadyasya vāniṣiddhaṃ syādyena yatra yato nṛpa | sa teneheta kāryāṇi naro nānyairanāpadi

एतैरन्यैश्च वेदोक्तैर्वर्तमानः स्वकर्मभिः ।गृहेऽप्यस्य गतिं यायाद्राजंस्तद्भक्तिभाङ् नरः॥ 67 ॥

etairanyaiśca vedoktairvartamānaḥ svakarmabhiḥ | gṛhe'pyasya gatiṃ yāyādrājaṃstadbhaktibhāṅ naraḥ

यथा हि यूयं नृपदेव दुस्त्यजा- दापद्गणादुत्तरतात्मनः प्रभोः ।यत्पादपङ्केरुहसेवया भवा- नहारषीन्निर्जितदिग्गजः क्रतून्॥ 68 ॥

yathā hi yūyaṃ nṛpadeva dustyajā- dāpadgaṇāduttaratātmanaḥ prabhoḥ | yatpādapaṅkeruhasevayā bhavā- nahāraṣīnnirjitadiggajaḥ kratūn

अहं पुराभवं कश्चिद्गन्धर्व उपबर्हणः ।नाम्नातीते महाकल्पे गन्धर्वाणां सुसम्मतः॥ 69 ॥

ahaṃ purābhavaṃ kaścidgandharva upabarhaṇaḥ | nāmnātīte mahākalpe gandharvāṇāṃ susammataḥ

रूपपेशलमाधुर्यसौगन्ध्यप्रियदर्शनः ।स्त्रीणां प्रियतमो नित्यं मत्तः स्वपुरुलम्पटः॥ 70 ॥

rūpapeśalamādhuryasaugandhyapriyadarśanaḥ | strīṇāṃ priyatamo nityaṃ mattaḥ svapurulampaṭaḥ

एकदा देवसत्रे तु गन्धर्वाप्सरसां गणाः ।उपहूता विश्वसृग्भिर्हरिगाथोपगायने॥ 71 ॥

ekadā devasatre tu gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ | upahūtā viśvasṛgbhirharigāthopagāyane

अहं च गायंस्तद्विद्वान् स्त्रीभिः परिवृतो गतः ।ज्ञात्वा विश्वसृजस्तन्मे हेलनं शेपुरोजसा ।याहि त्वं शूद्रतामाशु नष्टश्रीः कृतहेलनः॥ 72 ॥

ahaṃ ca gāyaṃstadvidvān strībhiḥ parivṛto gataḥ | jñātvā viśvasṛjastanme helanaṃ śepurojasā | yāhi tvaṃ śūdratāmāśu naṣṭaśrīḥ kṛtahelanaḥ

तावद्दास्यामहं जज्ञे तत्रापि ब्रह्मवादिनाम् ।शुश्रूषयानुषङ्गेण प्राप्तोऽहं ब्रह्मपुत्रताम्॥ 73 ॥

tāvaddāsyāmahaṃ jajñe tatrāpi brahmavādinām | śuśrūṣayānuṣaṅgeṇa prāpto'haṃ brahmaputratām

धर्मस्ते गृहमेधीयो वर्णितः पापनाशनः ।गृहस्थो येन पदवीमञ्जसा न्यासिनामियात्॥ 74 ॥

dharmaste gṛhamedhīyo varṇitaḥ pāpanāśanaḥ | gṛhastho yena padavīmañjasā nyāsināmiyāt

यूयं नृलोके बत भूरिभागा लोकं पुनाना मुनयोऽभियन्ति ।येषां गृहानावसतीति साक्षा- द्गूढं परं ब्रह्म मनुष्यलिङ्गम्॥ 75 ॥

yūyaṃ nṛloke bata bhūribhāgā lokaṃ punānā munayo'bhiyanti | yeṣāṃ gṛhānāvasatīti sākṣā- dgūḍhaṃ paraṃ brahma manuṣyaliṅgam

स वा अयं ब्रह्म महद्विमृग्यं कैवल्यनिर्वाणसुखानुभूतिः ।प्रियः सुहृद्वः खलु मातुलेय आत्मार्हणीयो विधिकृद्गुरुश्च॥ 76 ॥

sa vā ayaṃ brahma mahadvimṛgyaṃ kaivalyanirvāṇasukhānubhūtiḥ | priyaḥ suhṛdvaḥ khalu mātuleya ātmārhaṇīyo vidhikṛdguruśca

न यस्य साक्षाद्भवपद्मजादिभी रूपं धिया वस्तुतयोपवर्णितम् ।मौनेन भक्त्योपशमेन पूजितः प्रसीदतामेष स सात्वतां पतिः॥ 77 ॥

na yasya sākṣādbhavapadmajādibhī rūpaṃ dhiyā vastutayopavarṇitam | maunena bhaktyopaśamena pūjitaḥ prasīdatāmeṣa sa sātvatāṃ patiḥ

पूजयामास सुप्रीतः कृष्णं च प्रेमविह्वलः॥ 78 ॥

pūjayāmāsa suprītaḥ kṛṣṇaṃ ca premavihvalaḥ

कृष्णपार्थावुपामन्त्र्य पूजितः प्रययौ मुनिः ।श्रुत्वा कृष्णं परं ब्रह्म पार्थः परमविस्मितः॥ 79 ॥

kṛṣṇapārthāvupāmantrya pūjitaḥ prayayau muniḥ | śrutvā kṛṣṇaṃ paraṃ brahma pārthaḥ paramavismitaḥ

देवासुरमनुष्याद्या लोका यत्र चराचराः॥ 80 ॥

devāsuramanuṣyādyā lokā yatra carācarāḥ

पारमहंस्यां संहितायां सप्तमस्कन्धे युधिष्ठिरनारद- संवादे सदाचारनिर्णयो नाम पञ्चदशोऽध्यायः॥ 15b ॥

pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ saptamaskandhe yudhiṣṭhiranārada- saṃvāde sadācāranirṇayo nāma pañcadaśo'dhyāyaḥ