Skandha 8, Adhyāya 2

आसीद्गिरिवरो राजंस्त्रिकूट इति विश्रुतः ।क्षीरोदेनावृतः श्रीमान् योजनायुतमुच्छ्रितः॥ 1 ॥

āsīdgirivaro rājaṃstrikūṭa iti viśrutaḥ | kṣīrodenāvṛtaḥ śrīmān yojanāyutamucchritaḥ

तावता विस्तृतः पर्यक् त्रिभिः शृङ्गैः पयोनिधिम् ।दिशः खं रोचयन्नास्ते रौप्यायसहिरण्मयैः॥ 2 ॥

tāvatā vistṛtaḥ paryak tribhiḥ śṛṅgaiḥ payonidhim | diśaḥ khaṃ rocayannāste raupyāyasahiraṇmayaiḥ

अन्यैश्च ककुभः सर्वा रत्नधातुविचित्रितैः ।नानाद्रुमलतागुल्मैर्निर्घोषैर्निर्झराम्भसाम्॥ 3 ॥

anyaiśca kakubhaḥ sarvā ratnadhātuvicitritaiḥ | nānādrumalatāgulmairnirghoṣairnirjharāmbhasām

स चावनिज्यमानाङ्घ्रिः समन्तात्पयऊर्मिभिः ।करोति श्यामलां भूमिं हरिण्मरकताश्मभिः॥ 4 ॥

sa cāvanijyamānāṅghriḥ samantātpayaūrmibhiḥ | karoti śyāmalāṃ bhūmiṃ hariṇmarakatāśmabhiḥ

सिद्धचारणगन्धर्वविद्याधरमहोरगैः ।किन्नरैरप्सरोभिश्च क्रीडद्भिर्जुष्टकन्दरः॥ 5 ॥

siddhacāraṇagandharvavidyādharamahoragaiḥ | kinnarairapsarobhiśca krīḍadbhirjuṣṭakandaraḥ

यत्र सङ्गीतसन्नादैर्नदद्गुहममर्षया ।अभिगर्जन्ति हरयः श्लाघिनः परशङ्कया॥ 6 ॥

yatra saṅgītasannādairnadadguhamamarṣayā | abhigarjanti harayaḥ ślāghinaḥ paraśaṅkayā

नानारण्यपशुव्रातसङ्कुलद्रोण्यलङ्कृतः ।चित्रद्रुमसुरोद्यानकलकण्ठविहङ्गमः॥ 7 ॥

nānāraṇyapaśuvrātasaṅkuladroṇyalaṅkṛtaḥ | citradrumasurodyānakalakaṇṭhavihaṅgamaḥ

सरित्सरोभिरच्छोदैः पुलिनैर्मणिवालुकैः ।देवस्त्रीमज्जनामोदसौरभाम्ब्वनिलैर्युतः॥ 8 ॥

saritsarobhiracchodaiḥ pulinairmaṇivālukaiḥ | devastrīmajjanāmodasaurabhāmbvanilairyutaḥ

तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मनः ।उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम्॥ 9 ॥

tasya droṇyāṃ bhagavato varuṇasya mahātmanaḥ | udyānamṛtumannāma ākrīḍaṃ surayoṣitām

सर्वतोऽलङ्कृतं दिव्यैर्नित्यं पुष्पफलद्रुमैः ।मन्दारैः पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकैः॥ 10 ॥

sarvato'laṅkṛtaṃ divyairnityaṃ puṣpaphaladrumaiḥ | mandāraiḥ pārijātaiśca pāṭalāśokacampakaiḥ

चूतैः प्रियालैः पनसैराम्रैराम्रातकैरपि ।क्रमुकैर्नालिकेरैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकैः॥ 11 ॥

cūtaiḥ priyālaiḥ panasairāmrairāmrātakairapi | kramukairnālikeraiśca kharjūrairbījapūrakaiḥ

मधूकैः शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनैः ।अरिष्टोदुम्बरप्लक्षैर्वटैः किंशुकचन्दनैः॥ 12 ॥

madhūkaiḥ śālatālaiśca tamālairasanārjunaiḥ | ariṣṭodumbaraplakṣairvaṭaiḥ kiṃśukacandanaiḥ

पिचुमन्दैः कोविदारैः सरलैः सुरदारुभिः ।द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बूभिर्बदर्यक्षाभयामलैः॥ 13 ॥

picumandaiḥ kovidāraiḥ saralaiḥ suradārubhiḥ | drākṣekṣurambhājambūbhirbadaryakṣābhayāmalaiḥ

बिल्वैः कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्लातकादिभिः ।तस्मिन् सरः सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम्॥ 14 ॥

bilvaiḥ kapitthairjambīrairvṛto bhallātakādibhiḥ | tasmin saraḥ suvipulaṃ lasatkāñcanapaṅkajam

कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् ।मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनैः॥ 15 ॥

kumudotpalakahlāraśatapatraśriyorjitam | mattaṣaṭpadanirghuṣṭaṃ śakuntaiśca kalasvanaiḥ

हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वैः सारसैरपि ।जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम्॥ 16 ॥

haṃsakāraṇḍavākīrṇaṃ cakrāhvaiḥ sārasairapi | jalakukkuṭakoyaṣṭidātyūhakulakūjitam

मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरजःपयः ।कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम्॥ 17 ॥

matsyakacchapasañcāracalatpadmarajaḥpayaḥ | kadambavetasanalanīpavañjulakairvṛtam

कुन्दैः कुरबकाशोकैः शिरीषैः कुटजेङ्गुदैः ।कुब्जकैः स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभिः॥ 18 ॥

kundaiḥ kurabakāśokaiḥ śirīṣaiḥ kuṭajeṅgudaiḥ | kubjakaiḥ svarṇayūthībhirnāgapunnāgajātibhiḥ

मल्लिकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभिः ।शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमैः॥ 19 ॥

mallikāśatapatraiśca mādhavījālakādibhiḥ | śobhitaṃ tīrajaiścānyairnityartubhiralaṃ drumaiḥ

तत्रैकदा तद्गिरिकाननाश्रयः करेणुभिर्वारणयूथपश्चरन् ।सकण्टकान् कीचकवेणुवेत्रव- द्विशालगुल्मं प्ररुजन् वनस्पतीन्॥ 20 ॥

tatraikadā tadgirikānanāśrayaḥ kareṇubhirvāraṇayūthapaścaran | sakaṇṭakān kīcakaveṇuvetrava- dviśālagulmaṃ prarujan vanaspatīn

यद्गन्धमात्राद्धरयो गजेन्द्रा व्याघ्रादयो व्यालमृगाः सखड्गाः ।महोरगाश्चापि भयाद्द्रवन्ति सगौरकृष्णाः शरभाश्चमर्यः॥ 21 ॥

yadgandhamātrāddharayo gajendrā vyāghrādayo vyālamṛgāḥ sakhaḍgāḥ | mahoragāścāpi bhayāddravanti sagaurakṛṣṇāḥ śarabhāścamaryaḥ

वृका वराहा महिषर्क्षशल्या गोपुच्छसालावृकमर्कटाश्च ।अन्यत्र क्षुद्रा हरिणाः शशादय- श्चरन्त्यभीता यदनुग्रहेण॥ 22 ॥

vṛkā varāhā mahiṣarkṣaśalyā gopucchasālāvṛkamarkaṭāśca | anyatra kṣudrā hariṇāḥ śaśādaya- ścarantyabhītā yadanugraheṇa

स घर्मतप्तः करिभिः करेणुभि- र्वृतो मदच्युत्करभैरनुद्रुतः ।गिरिं गरिम्णा परितः प्रकम्पयन् निषेव्यमाणोऽलिकुलैर्मदाशनैः॥ 23 ॥

sa gharmataptaḥ karibhiḥ kareṇubhi- rvṛto madacyutkarabhairanudrutaḥ | giriṃ garimṇā paritaḥ prakampayan niṣevyamāṇo'likulairmadāśanaiḥ

सरोऽनिलं पङ्कजरेणुरूषितं जिघ्रन् विदूरान्मदविह्वलेक्षणः ।वृतः स्वयूथेन तृषार्दितेन तत् सरोवराभ्याशमथागमद्द्रुतम्॥ 24 ॥

saro'nilaṃ paṅkajareṇurūṣitaṃ jighran vidūrānmadavihvalekṣaṇaḥ | vṛtaḥ svayūthena tṛṣārditena tat sarovarābhyāśamathāgamaddrutam

विगाह्य तस्मिन्नमृताम्बु निर्मलं हेमारविन्दोत्पलरेणुवासितम् ।पपौ निकामं निजपुष्करोद्धृत- मात्मानमद्भिः स्नपयन् गतक्लमः॥ 25 ॥

vigāhya tasminnamṛtāmbu nirmalaṃ hemāravindotpalareṇuvāsitam | papau nikāmaṃ nijapuṣkaroddhṛta- mātmānamadbhiḥ snapayan gataklamaḥ

स्वपुष्करेणोद्धृतशीकराम्बुभि- र्निपाययन् संस्नपयन् यथा गृही ।घृणी करेणुः कलभांश्च दुर्मदो नाचष्ट कृच्छ्रं कृपणोऽजमायया॥ 26 ॥

svapuṣkareṇoddhṛtaśīkarāmbubhi- rnipāyayan saṃsnapayan yathā gṛhī | ghṛṇī kareṇuḥ kalabhāṃśca durmado nācaṣṭa kṛcchraṃ kṛpaṇo'jamāyayā

तं तत्र कश्चिन्नृप दैवचोदितो ग्राहो बलीयांश्चरणे रुषाग्रहीत् ।यदृच्छयैवं व्यसनं गतो गजो यथाबलं सोऽतिबलो विचक्रमे॥ 27 ॥

taṃ tatra kaścinnṛpa daivacodito grāho balīyāṃścaraṇe ruṣāgrahīt | yadṛcchayaivaṃ vyasanaṃ gato gajo yathābalaṃ so'tibalo vicakrame

तथाऽऽतुरं यूथपतिं करेणवो विकृष्यमाणं तरसा बलीयसा ।विचुक्रुशुर्दीनधियोऽपरे गजाः पार्ष्णिग्रहास्तारयितुं न चाशकन्॥ 28 ॥

tathā''turaṃ yūthapatiṃ kareṇavo vikṛṣyamāṇaṃ tarasā balīyasā | vicukruśurdīnadhiyo'pare gajāḥ pārṣṇigrahāstārayituṃ na cāśakan

नियुध्यतोरेवमिभेन्द्रनक्रयो- र्विकर्षतोरन्तरतो बहिर्मिथः ।समाः सहस्रं व्यगमन् महीपते सप्राणयोश्चित्रममंसतामराः॥ 29 ॥

niyudhyatorevamibhendranakrayo- rvikarṣatorantarato bahirmithaḥ | samāḥ sahasraṃ vyagaman mahīpate saprāṇayościtramamaṃsatāmarāḥ

ततो गजेन्द्रस्य मनोबलौजसां कालेन दीर्घेण महानभूद्व्ययः ।विकृष्यमाणस्य जलेऽवसीदतो विपर्ययोऽभूत्सकलं जलौकसः॥ 30 ॥

tato gajendrasya manobalaujasāṃ kālena dīrgheṇa mahānabhūdvyayaḥ | vikṛṣyamāṇasya jale'vasīdato viparyayo'bhūtsakalaṃ jalaukasaḥ

इत्थं गजेन्द्रः स यदाऽऽप सङ्कटं प्राणस्य देही विवशो यदृच्छया ।अपारयन्नात्मविमोक्षणे चिरं दध्याविमां बुद्धिमथाभ्यपद्यत॥ 31 ॥

itthaṃ gajendraḥ sa yadā''pa saṅkaṭaṃ prāṇasya dehī vivaśo yadṛcchayā | apārayannātmavimokṣaṇe ciraṃ dadhyāvimāṃ buddhimathābhyapadyata

न मामिमे ज्ञातय आतुरं गजाः कुतः करिण्यः प्रभवन्ति मोचितुम् ।ग्राहेण पाशेन विधातुरावृतो- ऽप्यहं च तं यामि परं परायणम्॥ 32 ॥

na māmime jñātaya āturaṃ gajāḥ kutaḥ kariṇyaḥ prabhavanti mocitum | grāheṇa pāśena vidhāturāvṛto- 'pyahaṃ ca taṃ yāmi paraṃ parāyaṇam

यः कश्चनेशो बलिनोऽन्तकोरगा- त्प्रचण्डवेगादभिधावतो भृशम् ।भीतं प्रपन्नं परिपाति यद्भया- न्मृत्युः प्रधावत्यरणं तमीमहि॥ 33 ॥

yaḥ kaścaneśo balino'ntakoragā- tpracaṇḍavegādabhidhāvato bhṛśam | bhītaṃ prapannaṃ paripāti yadbhayā- nmṛtyuḥ pradhāvatyaraṇaṃ tamīmahi

मन्वन्तरानुवर्णने गजेन्द्रोपाख्याने द्वितीयोऽध्यायः॥ 2b ॥

manvantarānuvarṇane gajendropākhyāne dvitīyo'dhyāyaḥ