Skandha 8, Adhyāya 3

एवं व्यवसितो बुद्ध्या समाधाय मनो हृदि ।जजाप परमं जाप्यं प्राग्जन्मन्यनुशिक्षितम्॥ 1 ॥

evaṃ vyavasito buddhyā samādhāya mano hṛdi | jajāpa paramaṃ jāpyaṃ prāgjanmanyanuśikṣitam

ॐ नमो भगवते तस्मै यत एतच्चिदात्मकम् ।पुरुषायादिबीजाय परेशायाभिधीमहि॥ 2 ॥

oṃ namo bhagavate tasmai yata etaccidātmakam | puruṣāyādibījāya pareśāyābhidhīmahi

यस्मिन्निदं यतश्चेदं येनेदं य इदं स्वयम् ।योऽस्मात्परस्माच्च परस्तं प्रपद्ये स्वयम्भुवम्॥ 3 ॥

yasminnidaṃ yataścedaṃ yenedaṃ ya idaṃ svayam | yo'smātparasmācca parastaṃ prapadye svayambhuvam

यः स्वात्मनीदं निजमाययार्पितं क्वचिद्विभातं क्व च तत्तिरोहितम् ।अविद्धदृक्साक्ष्युभयं तदीक्षते स आत्ममूलोऽवतु मां परात्परः॥ 4 ॥

yaḥ svātmanīdaṃ nijamāyayārpitaṃ kvacidvibhātaṃ kva ca tattirohitam | aviddhadṛksākṣyubhayaṃ tadīkṣate sa ātmamūlo'vatu māṃ parātparaḥ

कालेन पञ्चत्वमितेषु कृत्स्नशो लोकेषु पालेषु च सर्वहेतुषु ।तमस्तदासीद्गहनं गभीरं यस्तस्य पारेऽभिविराजते विभुः॥ 5 ॥

kālena pañcatvamiteṣu kṛtsnaśo lokeṣu pāleṣu ca sarvahetuṣu | tamastadāsīdgahanaṃ gabhīraṃ yastasya pāre'bhivirājate vibhuḥ

न यस्य देवा ऋषयः पदं विदु- र्जन्तुः पुनः कोऽर्हति गन्तुमीरितुम् ।यथा नटस्याकृतिभिर्विचेष्टतो दुरत्ययानुक्रमणः स मावतु॥ 6 ॥

na yasya devā ṛṣayaḥ padaṃ vidu- rjantuḥ punaḥ ko'rhati gantumīritum | yathā naṭasyākṛtibhirviceṣṭato duratyayānukramaṇaḥ sa māvatu

दिदृक्षवो यस्य पदं सुमङ्गलं विमुक्तसङ्गा मुनयः सुसाधवः ।चरन्त्यलोकव्रतमव्रणं वने भूतात्मभूताः सुहृदः स मे गतिः॥ 7 ॥

didṛkṣavo yasya padaṃ sumaṅgalaṃ vimuktasaṅgā munayaḥ susādhavaḥ | carantyalokavratamavraṇaṃ vane bhūtātmabhūtāḥ suhṛdaḥ sa me gatiḥ

न विद्यते यस्य च जन्म कर्म वा न नामरूपे गुणदोष एव वा ।तथापि लोकाप्ययसम्भवाय यः स्वमायया तान्यनुकालमृच्छति॥ 8 ॥

na vidyate yasya ca janma karma vā na nāmarūpe guṇadoṣa eva vā | tathāpi lokāpyayasambhavāya yaḥ svamāyayā tānyanukālamṛcchati

तस्मै नमः परेशाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये ।अरूपायोरुरूपाय नम आश्चर्यकर्मणे॥ 9 ॥

tasmai namaḥ pareśāya brahmaṇe'nantaśaktaye | arūpāyorurūpāya nama āścaryakarmaṇe

नम आत्मप्रदीपाय साक्षिणे परमात्मने ।नमो गिरां विदूराय मनसश्चेतसामपि॥ 10 ॥

nama ātmapradīpāya sākṣiṇe paramātmane | namo girāṃ vidūrāya manasaścetasāmapi

सत्त्वेन प्रतिलभ्याय नैष्कर्म्येण विपश्चिता ।नमः कैवल्यनाथाय निर्वाणसुखसंविदे॥ 11 ॥

sattvena pratilabhyāya naiṣkarmyeṇa vipaścitā | namaḥ kaivalyanāthāya nirvāṇasukhasaṃvide

नमः शान्ताय घोराय मूढाय गुणधर्मिणे ।निर्विशेषाय साम्याय नमो ज्ञानघनाय च॥ 12 ॥

namaḥ śāntāya ghorāya mūḍhāya guṇadharmiṇe | nirviśeṣāya sāmyāya namo jñānaghanāya ca

क्षेत्रज्ञाय नमस्तुभ्यं सर्वाध्यक्षाय साक्षिणे ।पुरुषायात्ममूलाय मूलप्रकृतये नमः॥ 13 ॥

kṣetrajñāya namastubhyaṃ sarvādhyakṣāya sākṣiṇe | puruṣāyātmamūlāya mūlaprakṛtaye namaḥ

सर्वेन्द्रियगुणद्रष्ट्रे सर्वप्रत्ययहेतवे ।असताच्छाययोक्ताय सदाभासाय ते नमः॥ 14 ॥

sarvendriyaguṇadraṣṭre sarvapratyayahetave | asatācchāyayoktāya sadābhāsāya te namaḥ

नमो नमस्तेऽखिलकारणाय निष्कारणायाद्भुतकारणाय ।सर्वागमाम्नायमहार्णवाय नमोऽपवर्गाय परायणाय॥ 15 ॥

namo namaste'khilakāraṇāya niṣkāraṇāyādbhutakāraṇāya | sarvāgamāmnāyamahārṇavāya namo'pavargāya parāyaṇāya

गुणारणिच्छन्नचिदूष्मपाय तत्क्षोभविस्फूर्जितमानसाय ।नैष्कर्म्यभावेन विवर्जितागम- स्वयम्प्रकाशाय नमस्करोमि॥ 16 ॥

guṇāraṇicchannacidūṣmapāya tatkṣobhavisphūrjitamānasāya | naiṣkarmyabhāvena vivarjitāgama- svayamprakāśāya namaskaromi

मादृक् प्रपन्नपशुपाशविमोक्षणाय मुक्ताय भूरिकरुणाय नमोऽलयाय ।स्वांशेन सर्वतनुभृन्मनसि प्रतीत- प्रत्यग्दृशे भगवते बृहते नमस्ते॥ 17 ॥

mādṛk prapannapaśupāśavimokṣaṇāya muktāya bhūrikaruṇāya namo'layāya | svāṃśena sarvatanubhṛnmanasi pratīta- pratyagdṛśe bhagavate bṛhate namaste

आत्माऽऽत्मजाप्तगृहवित्तजनेषु सक्तै- र्दुष्प्रापणाय गुणसङ्गविवर्जिताय ।मुक्तात्मभिः स्वहृदये परिभाविताय ज्ञानात्मने भगवते नम ईश्वराय॥ 18 ॥

ātmā''tmajāptagṛhavittajaneṣu saktai- rduṣprāpaṇāya guṇasaṅgavivarjitāya | muktātmabhiḥ svahṛdaye paribhāvitāya jñānātmane bhagavate nama īśvarāya

यं धर्मकामार्थविमुक्तिकामा भजन्त इष्टां गतिमाप्नुवन्ति ।किं त्वाशिषो रात्यपि देहमव्ययं करोतु मेऽदभ्रदयो विमोक्षणम्॥ 19 ॥

yaṃ dharmakāmārthavimuktikāmā bhajanta iṣṭāṃ gatimāpnuvanti | kiṃ tvāśiṣo rātyapi dehamavyayaṃ karotu me'dabhradayo vimokṣaṇam

एकान्तिनो यस्य न कञ्चनार्थं वाञ्छन्ति ये वै भगवत्प्रपन्नाः ।अत्यद्भुतं तच्चरितं सुमङ्गलं गायन्त आनन्दसमुद्रमग्नाः॥ 20 ॥

ekāntino yasya na kañcanārthaṃ vāñchanti ye vai bhagavatprapannāḥ | atyadbhutaṃ taccaritaṃ sumaṅgalaṃ gāyanta ānandasamudramagnāḥ

तमक्षरं ब्रह्म परं परेश- मव्यक्तमाध्यात्मिकयोगगम्यम् ।अतीन्द्रियं सूक्ष्ममिवातिदूर- मनन्तमाद्यं परिपूर्णमीडे॥ 21 ॥

tamakṣaraṃ brahma paraṃ pareśa- mavyaktamādhyātmikayogagamyam | atīndriyaṃ sūkṣmamivātidūra- manantamādyaṃ paripūrṇamīḍe

यस्य ब्रह्मादयो देवा वेदा लोकाश्चराचराः ।नामरूपविभेदेन फल्ग्व्या च कलया कृताः॥ 22 ॥

yasya brahmādayo devā vedā lokāścarācarāḥ | nāmarūpavibhedena phalgvyā ca kalayā kṛtāḥ

यथार्चिषोऽग्नेः सवितुर्गभस्तयो निर्यान्ति संयान्त्यसकृत्स्वरोचिषः ।तथा यतोऽयं गुणसम्प्रवाहो बुद्धिर्मनः खानि शरीरसर्गाः॥ 23 ॥

yathārciṣo'gneḥ saviturgabhastayo niryānti saṃyāntyasakṛtsvarociṣaḥ | tathā yato'yaṃ guṇasampravāho buddhirmanaḥ khāni śarīrasargāḥ

स वै न देवासुरमर्त्यतिर्यङ्- न स्त्री न षण्ढो न पुमान्न जन्तुः ।नायं गुणः कर्म न सन्न चास- न्निषेधशेषो जयतादशेषः॥ 24 ॥

sa vai na devāsuramartyatiryaṅ- na strī na ṣaṇḍho na pumānna jantuḥ | nāyaṃ guṇaḥ karma na sanna cāsa- nniṣedhaśeṣo jayatādaśeṣaḥ

जिजीविषे नाहमिहामुया कि- मन्तर्बहिश्चावृतयेभयोन्या ।इच्छामि कालेन न यस्य विप्लव- स्तस्यात्मलोकावरणस्य मोक्षम्॥ 25 ॥

jijīviṣe nāhamihāmuyā ki- mantarbahiścāvṛtayebhayonyā | icchāmi kālena na yasya viplava- stasyātmalokāvaraṇasya mokṣam

सोऽहं विश्वसृजं विश्वमविश्वं विश्ववेदसम् ।विश्वात्मानमजं ब्रह्म प्रणतोऽस्मि परं पदम्॥ 26 ॥

so'haṃ viśvasṛjaṃ viśvamaviśvaṃ viśvavedasam | viśvātmānamajaṃ brahma praṇato'smi paraṃ padam

योगरन्धितकर्माणो हृदि योगविभाविते ।योगिनो यं प्रपश्यन्ति योगेशं तं नतोऽस्म्यहम्॥ 27 ॥

yogarandhitakarmāṇo hṛdi yogavibhāvite | yogino yaṃ prapaśyanti yogeśaṃ taṃ nato'smyaham

नमो नमस्तुभ्यमसह्यवेग- शक्तित्रयायाखिलधीगुणाय ।प्रपन्नपालाय दुरन्तशक्तये कदिन्द्रियाणामनवाप्यवर्त्मने॥ 28 ॥

namo namastubhyamasahyavega- śaktitrayāyākhiladhīguṇāya | prapannapālāya durantaśaktaye kadindriyāṇāmanavāpyavartmane

नायं वेद स्वमात्मानं यच्छक्त्याहन्धिया हतम् ।तं दुरत्ययमाहात्म्यं भगवन्तमितोऽस्म्यहम्॥ 29 ॥

nāyaṃ veda svamātmānaṃ yacchaktyāhandhiyā hatam | taṃ duratyayamāhātmyaṃ bhagavantamito'smyaham

एवं गजेन्द्रमुपवर्णितनिर्विशेषं ब्रह्मादयो विविधलिङ्गभिदाभिमानाः ।नैते यदोपससृपुर्निखिलात्मकत्वा- त्तत्राखिलामरमयो हरिराविरासीत्॥ 30 ॥

evaṃ gajendramupavarṇitanirviśeṣaṃ brahmādayo vividhaliṅgabhidābhimānāḥ | naite yadopasasṛpurnikhilātmakatvā- ttatrākhilāmaramayo harirāvirāsīt

तं तद्वदार्तमुपलभ्य जगन्निवासः स्तोत्रं निशम्य दिविजैः सह संस्तुवद्भिः ।छन्दोमयेन गरुडेन समुह्यमान- श्चक्रायुधोऽभ्यगमदाशु यतो गजेन्द्रः॥ 31 ॥

taṃ tadvadārtamupalabhya jagannivāsaḥ stotraṃ niśamya divijaiḥ saha saṃstuvadbhiḥ | chandomayena garuḍena samuhyamāna- ścakrāyudho'bhyagamadāśu yato gajendraḥ

सोऽन्तःसरस्युरुबलेन गृहीत आर्तो दृष्ट्वा गरुत्मति हरिं ख उपात्तचक्रम् ।उत्क्षिप्य साम्बुजकरं गिरमाह कृच्छ्रा- न्नारायणाखिलगुरो भगवन्नमस्ते॥ 32 ॥

so'ntaḥsarasyurubalena gṛhīta ārto dṛṣṭvā garutmati hariṃ kha upāttacakram | utkṣipya sāmbujakaraṃ giramāha kṛcchrā- nnārāyaṇākhilaguro bhagavannamaste

तं वीक्ष्य पीडितमजः सहसावतीर्य सग्राहमाशु सरसः कृपयोज्जहार ।ग्राहाद्विपाटितमुखादरिणा गजेन्द्रं सम्पश्यतां हरिरमूमुचदुच्छ्रियाणाम्॥ 33 ॥

taṃ vīkṣya pīḍitamajaḥ sahasāvatīrya sagrāhamāśu sarasaḥ kṛpayojjahāra | grāhādvipāṭitamukhādariṇā gajendraṃ sampaśyatāṃ hariramūmucaducchriyāṇām

मन्वन्तरानुवर्णने गजेन्द्रोपाख्याने तृतीयोऽध्यायः॥ 3b ॥

manvantarānuvarṇane gajendropākhyāne tṛtīyo'dhyāyaḥ