Skandha 8, Adhyāya 10

युक्ताः कर्मणि यत्ताश्च वासुदेवपराङ्मुखाः॥ 1 ॥

yuktāḥ karmaṇi yattāśca vāsudevaparāṅmukhāḥ

साधयित्वामृतं राजन् पाययित्वा स्वकान् सुरान् ।पश्यतां सर्वभूतानां ययौ गरुडवाहनः॥ 2 ॥

sādhayitvāmṛtaṃ rājan pāyayitvā svakān surān | paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ yayau garuḍavāhanaḥ

सपत्नानां परामृद्धिं दृष्ट्वा ते दितिनन्दनाः ।अमृष्यमाणा उत्पेतुर्देवान् प्रत्युद्यतायुधाः॥ 3 ॥

sapatnānāṃ parāmṛddhiṃ dṛṣṭvā te ditinandanāḥ | amṛṣyamāṇā utpeturdevān pratyudyatāyudhāḥ

ततः सुरगणाः सर्वे सुधया पीतयैधिताः ।प्रतिसंयुयुधुः शस्त्रैर्नारायणपदाश्रयाः॥ 4 ॥

tataḥ suragaṇāḥ sarve sudhayā pītayaidhitāḥ | pratisaṃyuyudhuḥ śastrairnārāyaṇapadāśrayāḥ

तत्र दैवासुरो नाम रणः परमदारुणः ।रोधस्युदन्वतो राजंस्तुमुलो रोमहर्षणः॥ 5 ॥

tatra daivāsuro nāma raṇaḥ paramadāruṇaḥ | rodhasyudanvato rājaṃstumulo romaharṣaṇaḥ

तत्रान्योन्यं सपत्नास्ते संरब्धमनसो रणे ।समासाद्यासिभिर्बाणैर्निजघ्नुर्विविधायुधैः॥ 6 ॥

tatrānyonyaṃ sapatnāste saṃrabdhamanaso raṇe | samāsādyāsibhirbāṇairnijaghnurvividhāyudhaiḥ

शङ्खतूर्यमृदङ्गानां भेरीडमरिणां महान् ।हस्त्यश्वरथपत्तीनां नदतां निःस्वनोऽभवत्॥ 7 ॥

śaṅkhatūryamṛdaṅgānāṃ bherīḍamariṇāṃ mahān | hastyaśvarathapattīnāṃ nadatāṃ niḥsvano'bhavat

रथिनो रथिभिस्तत्र पत्तिभिः सह पत्तयः ।हया हयैरिभाश्चेभैः समसज्जन्त संयुगे॥ 8 ॥

rathino rathibhistatra pattibhiḥ saha pattayaḥ | hayā hayairibhāścebhaiḥ samasajjanta saṃyuge

उष्ट्रैः केचिदिभैः केचिदपरे युयुधुः खरैः ।केचिद्गौरमुखैरृक्षैर्द्वीपिभिर्हरिभिर्भटाः॥ 9 ॥

uṣṭraiḥ kecidibhaiḥ kecidapare yuyudhuḥ kharaiḥ | kecidgauramukhairṛkṣairdvīpibhirharibhirbhaṭāḥ

गृध्रैः कङ्कैर्बकैरन्ये श्येनभासैस्तिमिङ्गिलैः ।शरभैर्महिषैः खड्गैर्गोवृषैर्गवयारुणैः॥ 10 ॥

gṛdhraiḥ kaṅkairbakairanye śyenabhāsaistimiṅgilaiḥ | śarabhairmahiṣaiḥ khaḍgairgovṛṣairgavayāruṇaiḥ

शिवाभिराखुभिः केचित्कृकलासैः शशैर्नरैः ।बस्तैरेके कृष्णसारैर्हंसैरन्ये च सूकरैः॥ 11 ॥

śivābhirākhubhiḥ kecitkṛkalāsaiḥ śaśairnaraiḥ | bastaireke kṛṣṇasārairhaṃsairanye ca sūkaraiḥ

अन्ये जलस्थलखगैः सत्त्वैर्विकृतविग्रहैः ।सेनयोरुभयो राजन् विविशुस्तेऽग्रतोऽग्रतः॥ 12 ॥

anye jalasthalakhagaiḥ sattvairvikṛtavigrahaiḥ | senayorubhayo rājan viviśuste'grato'grataḥ

चित्रध्वजपटै राजन्नातपत्रैः सितामलैः ।महाधनैर्वज्रदण्डैर्व्यजनैर्बार्हचामरैः॥ 13 ॥

citradhvajapaṭai rājannātapatraiḥ sitāmalaiḥ | mahādhanairvajradaṇḍairvyajanairbārhacāmaraiḥ

वातोद्धूतोत्तरोष्णीषैरर्चिर्भिर्वर्मभूषणैः ।स्फुरद्भिर्विशदैः शस्त्रैः सुतरां सूर्यरश्मिभिः॥ 14 ॥

vātoddhūtottaroṣṇīṣairarcirbhirvarmabhūṣaṇaiḥ | sphuradbhirviśadaiḥ śastraiḥ sutarāṃ sūryaraśmibhiḥ

देवदानववीराणां ध्वजिन्यौ पाण्डुनन्दन ।रेजतुर्वीरमालाभिर्यादसामिव सागरौ॥ 15 ॥

devadānavavīrāṇāṃ dhvajinyau pāṇḍunandana | rejaturvīramālābhiryādasāmiva sāgarau

वैरोचनो बलिः सङ्ख्ये सोऽसुराणां चमूपतिः ।यानं वैहायसं नाम कामगं मयनिर्मितम्॥ 16 ॥

vairocano baliḥ saṅkhye so'surāṇāṃ camūpatiḥ | yānaṃ vaihāyasaṃ nāma kāmagaṃ mayanirmitam

सर्वसाङ्ग्रामिकोपेतं सर्वाश्चर्यमयं प्रभो ।अप्रतर्क्यमनिर्देश्यं दृश्यमानमदर्शनम्॥ 17 ॥

sarvasāṅgrāmikopetaṃ sarvāścaryamayaṃ prabho | apratarkyamanirdeśyaṃ dṛśyamānamadarśanam

आस्थितस्तद्विमानाग्र्यं सर्वानीकाधिपैर्वृतः ।वालव्यजनछत्राग्र्यै रेजे चन्द्र इवोदये॥ 18 ॥

āsthitastadvimānāgryaṃ sarvānīkādhipairvṛtaḥ | vālavyajanachatrāgryai reje candra ivodaye

तस्यासन् सर्वतो यानैर्यूथानां पतयोऽसुराः ।नमुचिः शम्बरो बाणो विप्रचित्तिरयोमुखः॥ 19 ॥

tasyāsan sarvato yānairyūthānāṃ patayo'surāḥ | namuciḥ śambaro bāṇo vipracittirayomukhaḥ

द्विमूर्धा कालनाभोऽथ प्रहेतिर्हेतिरिल्वलः ।शकुनिर्भूतसन्तापो वज्रदंष्ट्रो विरोचनः॥ 20 ॥

dvimūrdhā kālanābho'tha prahetirhetirilvalaḥ | śakunirbhūtasantāpo vajradaṃṣṭro virocanaḥ

हयग्रीवः शङ्कुशिराः कपिलो मेघदुन्दुभिः ।तारकश्चक्रदृक् शुम्भो निशुम्भो जम्भ उत्कलः॥ 21 ॥

hayagrīvaḥ śaṅkuśirāḥ kapilo meghadundubhiḥ | tārakaścakradṛk śumbho niśumbho jambha utkalaḥ

अरिष्टोऽरिष्टनेमिश्च मयश्च त्रिपुराधिपः ।अन्ये पौलोमकालेया निवातकवचादयः॥ 22 ॥

ariṣṭo'riṣṭanemiśca mayaśca tripurādhipaḥ | anye paulomakāleyā nivātakavacādayaḥ

अलब्धभागाः सोमस्य केवलं क्लेशभागिनः ।सर्व एते रणमुखे बहुशो निर्जितामराः॥ 23 ॥

alabdhabhāgāḥ somasya kevalaṃ kleśabhāginaḥ | sarva ete raṇamukhe bahuśo nirjitāmarāḥ

सिंहनादान् विमुञ्चन्तः शङ्खान् दध्मुर्महारवान् ।दृष्ट्वा सपत्नानुत्सिक्तान् बलभित्कुपितो भृशम्॥ 24 ॥

siṃhanādān vimuñcantaḥ śaṅkhān dadhmurmahāravān | dṛṣṭvā sapatnānutsiktān balabhitkupito bhṛśam

ऐरावतं दिक्करिणमारूढः शुशुभे स्वराट् ।यथा स्रवत्प्रस्रवणमुदयाद्रिमहर्पतिः॥ 25 ॥

airāvataṃ dikkariṇamārūḍhaḥ śuśubhe svarāṭ | yathā sravatprasravaṇamudayādrimaharpatiḥ

तस्यासन् सर्वतो देवा नानावाहध्वजायुधाः ।लोकपालाः सह गणैर्वाय्वग्निवरुणादयः॥ 26 ॥

tasyāsan sarvato devā nānāvāhadhvajāyudhāḥ | lokapālāḥ saha gaṇairvāyvagnivaruṇādayaḥ

तेऽन्योन्यमभिसंसृत्य क्षिपन्तो मर्मभिर्मिथः ।आह्वयन्तो विशन्तोऽग्रे युयुधुर्द्वन्द्वयोधिनः॥ 27 ॥

te'nyonyamabhisaṃsṛtya kṣipanto marmabhirmithaḥ | āhvayanto viśanto'gre yuyudhurdvandvayodhinaḥ

युयोध बलिरिन्द्रेण तारकेण गुहोऽस्यत ।वरुणो हेतिनायुध्यन्मित्रो राजन् प्रहेतिना॥ 28 ॥

yuyodha balirindreṇa tārakeṇa guho'syata | varuṇo hetināyudhyanmitro rājan prahetinā

यमस्तु कालनाभेन विश्वकर्मा मयेन वै ।शम्बरो युयुधे त्वष्ट्रा सवित्रा तु विरोचनः॥ 29 ॥

yamastu kālanābhena viśvakarmā mayena vai | śambaro yuyudhe tvaṣṭrā savitrā tu virocanaḥ

अपराजितेन नमुचिरश्विनौ वृषपर्वणा ।सूर्यो बलिसुतैर्देवो बाणज्येष्ठैः शतेन च॥ 30 ॥

aparājitena namuciraśvinau vṛṣaparvaṇā | sūryo balisutairdevo bāṇajyeṣṭhaiḥ śatena ca

राहुणा च तथा सोमः पुलोम्ना युयुधेऽनिलः ।निशुम्भशुम्भयोर्देवी भद्रकाली तरस्विनी॥ 31 ॥

rāhuṇā ca tathā somaḥ pulomnā yuyudhe'nilaḥ | niśumbhaśumbhayordevī bhadrakālī tarasvinī

वृषाकपिस्तु जम्भेन महिषेण विभावसुः ।इल्वलः सह वातापिर्ब्रह्मपुत्रैररिन्दम॥ 32 ॥

vṛṣākapistu jambhena mahiṣeṇa vibhāvasuḥ | ilvalaḥ saha vātāpirbrahmaputrairarindama

कामदेवेन दुर्मर्ष उत्कलो मातृभिः सह ।बृहस्पतिश्चोशनसा नरकेण शनैश्चरः॥ 33 ॥

kāmadevena durmarṣa utkalo mātṛbhiḥ saha | bṛhaspatiścośanasā narakeṇa śanaiścaraḥ

मरुतो निवातकवचैः कालेयैर्वसवोऽमराः ।विश्वेदेवास्तु पौलोमै रुद्राः क्रोधवशैः सह॥ 34 ॥

maruto nivātakavacaiḥ kāleyairvasavo'marāḥ | viśvedevāstu paulomai rudrāḥ krodhavaśaiḥ saha

त एवमाजावसुराः सुरेन्द्राः द्वन्द्वेन संहत्य च युध्यमानाः ।अन्योन्यमासाद्य निजघ्नुरोजसा जिगीषवस्तीक्ष्णशरासितोमरैः॥ 35 ॥

ta evamājāvasurāḥ surendrāḥ dvandvena saṃhatya ca yudhyamānāḥ | anyonyamāsādya nijaghnurojasā jigīṣavastīkṣṇaśarāsitomaraiḥ

भुशुण्डिभिश्चक्रगदर्ष्टिपट्टिशैः शक्त्युल्मुकैः प्रासपरश्वधैरपि ।निस्त्रिंशभल्लैः परिघैः समुद्गरैः सभिन्दिपालैश्च शिरांसि चिच्छिदुः॥ 36 ॥

bhuśuṇḍibhiścakragadarṣṭipaṭṭiśaiḥ śaktyulmukaiḥ prāsaparaśvadhairapi | nistriṃśabhallaiḥ parighaiḥ samudgaraiḥ sabhindipālaiśca śirāṃsi cicchiduḥ

गजास्तुरङ्गाः सरथाः पदातयः सारोहवाहा विविधा विखण्डिताः ।निकृत्तबाहूरुशिरोधराङ्घ्रय- श्छिन्नध्वजेष्वासतनुत्रभूषणाः॥ 37 ॥

gajāsturaṅgāḥ sarathāḥ padātayaḥ sārohavāhā vividhā vikhaṇḍitāḥ | nikṛttabāhūruśirodharāṅghraya- śchinnadhvajeṣvāsatanutrabhūṣaṇāḥ

तेषां पदाघातरथाङ्गचूर्णिता- दायोधनादुल्बण उत्थितस्तदा ।रेणुर्दिशः खं द्युमणिं च छादयन् न्यवर्ततासृक्स्रुतिभिः परिप्लुतात्॥ 38 ॥

teṣāṃ padāghātarathāṅgacūrṇitā- dāyodhanādulbaṇa utthitastadā | reṇurdiśaḥ khaṃ dyumaṇiṃ ca chādayan nyavartatāsṛksrutibhiḥ pariplutāt

शिरोभिरुद्धूतकिरीटकुण्डलैः संरम्भदृग्भिः परिदष्टदच्छदैः ।महाभुजैः साभरणैः सहायुधैः सा प्रास्तृता भूः करभोरुभिर्बभौ॥ 39 ॥

śirobhiruddhūtakirīṭakuṇḍalaiḥ saṃrambhadṛgbhiḥ paridaṣṭadacchadaiḥ | mahābhujaiḥ sābharaṇaiḥ sahāyudhaiḥ sā prāstṛtā bhūḥ karabhorubhirbabhau

कबन्धास्तत्र चोत्पेतुः पतितस्वशिरोऽक्षिभिः ।उद्यतायुधदोर्दण्डैराधावन्तो भटान् मृधे॥ 40 ॥

kabandhāstatra cotpetuḥ patitasvaśiro'kṣibhiḥ | udyatāyudhadordaṇḍairādhāvanto bhaṭān mṛdhe

बलिर्महेन्द्रं दशभिस्त्रिभिरैरावतं शरैः ।चतुर्भिश्चतुरो वाहानेकेनारोहमार्च्छयत्॥ 41 ॥

balirmahendraṃ daśabhistribhirairāvataṃ śaraiḥ | caturbhiścaturo vāhānekenārohamārcchayat

स तानापततः शक्रस्तावद्भिः शीघ्रविक्रमः ।चिच्छेद निशितैर्भल्लैरसम्प्राप्तान् हसन्निव॥ 42 ॥

sa tānāpatataḥ śakrastāvadbhiḥ śīghravikramaḥ | ciccheda niśitairbhallairasamprāptān hasanniva

तस्य कर्मोत्तमं वीक्ष्य दुर्मर्षः शक्तिमाददे ।तां ज्वलन्तीं महोल्काभां हस्तस्थामच्छिनद्धरिः॥ 43 ॥

tasya karmottamaṃ vīkṣya durmarṣaḥ śaktimādade | tāṃ jvalantīṃ maholkābhāṃ hastasthāmacchinaddhariḥ

ततः शूलं ततः प्रासं ततस्तोमरमृष्टयः ।यद्यच्छस्त्रं समादद्यात्सर्वं तदच्छिनद्विभुः॥ 44 ॥

tataḥ śūlaṃ tataḥ prāsaṃ tatastomaramṛṣṭayaḥ | yadyacchastraṃ samādadyātsarvaṃ tadacchinadvibhuḥ

ससर्जाथासुरीं मायामन्तर्धानगतोऽसुरः ।ततः प्रादुरभूच्छैलः सुरानीकोपरि प्रभो॥ 45 ॥

sasarjāthāsurīṃ māyāmantardhānagato'suraḥ | tataḥ prādurabhūcchailaḥ surānīkopari prabho

ततो निपेतुस्तरवो दह्यमाना दवाग्निना ।शिलाः सटङ्कशिखराश्चूर्णयन्त्यो द्विषद्बलम्॥ 46 ॥

tato nipetustaravo dahyamānā davāgninā | śilāḥ saṭaṅkaśikharāścūrṇayantyo dviṣadbalam

महोरगाः समुत्पेतुर्दन्दशूकाः सवृश्चिकाः ।सिंहव्याघ्रवराहाश्च मर्दयन्तो महागजान्॥ 47 ॥

mahoragāḥ samutpeturdandaśūkāḥ savṛścikāḥ | siṃhavyāghravarāhāśca mardayanto mahāgajān

यातुधान्यश्च शतशः शूलहस्ता विवाससः ।छिन्धि भिन्धीति वादिन्यस्तथा रक्षोगणाः प्रभो॥ 48 ॥

yātudhānyaśca śataśaḥ śūlahastā vivāsasaḥ | chindhi bhindhīti vādinyastathā rakṣogaṇāḥ prabho

ततो महाघना व्योम्नि गम्भीरपरुषस्वनाः ।अङ्गारान् मुमुचुर्वातैराहताः स्तनयित्नवः॥ 49 ॥

tato mahāghanā vyomni gambhīraparuṣasvanāḥ | aṅgārān mumucurvātairāhatāḥ stanayitnavaḥ

सृष्टो दैत्येन सुमहान् वह्निः श्वसनसारथिः ।सांवर्तक इवात्युग्रो विबुधध्वजिनीमधाक्॥ 50 ॥

sṛṣṭo daityena sumahān vahniḥ śvasanasārathiḥ | sāṃvartaka ivātyugro vibudhadhvajinīmadhāk

ततः समुद्र उद्वेलः सर्वतः प्रत्यदृश्यत ।प्रचण्डवातैरुद्धूततरङ्गावर्तभीषणः॥ 51 ॥

tataḥ samudra udvelaḥ sarvataḥ pratyadṛśyata | pracaṇḍavātairuddhūtataraṅgāvartabhīṣaṇaḥ

एवं दैत्यैर्महामायैरलक्ष्यगतिभीषणैः ।सृज्यमानासु मायासु विषेदुः सुरसैनिकाः॥ 52 ॥

evaṃ daityairmahāmāyairalakṣyagatibhīṣaṇaiḥ | sṛjyamānāsu māyāsu viṣeduḥ surasainikāḥ

न तत्प्रतिविधिं यत्र विदुरिन्द्रादयो नृप ।ध्यातः प्रादुरभूत्तत्र भगवान् विश्वभावनः॥ 53 ॥

na tatpratividhiṃ yatra vidurindrādayo nṛpa | dhyātaḥ prādurabhūttatra bhagavān viśvabhāvanaḥ

ततः सुपर्णांसकृताङ्घ्रिपल्लवः पिशङ्गवासा नवकञ्जलोचनः ।अदृश्यताष्टायुधबाहुरुल्लस- च्छ्रीकौस्तुभानर्घ्यकिरीटकुण्डलः॥ 54 ॥

tataḥ suparṇāṃsakṛtāṅghripallavaḥ piśaṅgavāsā navakañjalocanaḥ | adṛśyatāṣṭāyudhabāhurullasa- cchrīkaustubhānarghyakirīṭakuṇḍalaḥ

तस्मिन् प्रविष्टेऽसुरकूटकर्मजा माया विनेशुर्महिना महीयसः ।स्वप्नो यथा हि प्रतिबोध आगते हरिस्मृतिः सर्वविपद्विमोक्षणम्॥ 55 ॥

tasmin praviṣṭe'surakūṭakarmajā māyā vineśurmahinā mahīyasaḥ | svapno yathā hi pratibodha āgate harismṛtiḥ sarvavipadvimokṣaṇam

दृष्ट्वा मृधे गरुडवाहमिभारिवाह आविध्य शूलमहिनोदथ कालनेमिः ।तल्लीलया गरुडमूर्ध्नि पतद्गृहीत्वा तेनाहनन्नृप सवाहमरिं त्र्यधीशः॥ 56 ॥

dṛṣṭvā mṛdhe garuḍavāhamibhārivāha āvidhya śūlamahinodatha kālanemiḥ | tallīlayā garuḍamūrdhni patadgṛhītvā tenāhanannṛpa savāhamariṃ tryadhīśaḥ

माली सुमाल्यतिबलौ युधि पेततुर्य- च्चक्रेण कृत्तशिरसावथ माल्यवांस्तम् ।आहत्य तिग्मगदयाहनदण्डजेन्द्रं तावच्छिरोऽच्छिनदरेर्नदतोऽरिणाद्यः॥ 57 ॥

mālī sumālyatibalau yudhi petaturya- ccakreṇa kṛttaśirasāvatha mālyavāṃstam | āhatya tigmagadayāhanadaṇḍajendraṃ tāvacchiro'cchinadarernadato'riṇādyaḥ

अष्टमस्कन्धे देवासुरसङ्ग्रामे दशमोऽध्यायः॥ 10b ॥

aṣṭamaskandhe devāsurasaṅgrāme daśamo'dhyāyaḥ