Skandha 8, Adhyāya 18

इत्थं विरिञ्चस्तुतकर्मवीर्यः प्रादुर्बभूवामृतभूरदित्याम् ।चतुर्भुजः शङ्खगदाब्जचक्रः पिशङ्गवासा नलिनायतेक्षणः॥ 1 ॥

itthaṃ viriñcastutakarmavīryaḥ prādurbabhūvāmṛtabhūradityām | caturbhujaḥ śaṅkhagadābjacakraḥ piśaṅgavāsā nalināyatekṣaṇaḥ

श्यामावदातो झषराजकुण्डल- त्विषोल्लसच्छ्रीवदनाम्बुजः पुमान् ।श्रीवत्सवक्षा वलयाङ्गदोल्लस- त्किरीटकाञ्चीगुणचारुनूपुरः॥ 2 ॥

śyāmāvadāto jhaṣarājakuṇḍala- tviṣollasacchrīvadanāmbujaḥ pumān | śrīvatsavakṣā valayāṅgadollasa- tkirīṭakāñcīguṇacārunūpuraḥ

मधुव्रतव्रातविघुष्टया स्वया विराजितः श्रीवनमालया हरिः ।प्रजापतेर्वेश्मतमः स्वरोचिषा विनाशयन् कण्ठनिविष्टकौस्तुभः॥ 3 ॥

madhuvratavrātavighuṣṭayā svayā virājitaḥ śrīvanamālayā hariḥ | prajāpaterveśmatamaḥ svarociṣā vināśayan kaṇṭhaniviṣṭakaustubhaḥ

दिशः प्रसेदुः सलिलाशयास्तदा प्रजाः प्रहृष्टा ऋतवो गुणान्विताः ।द्यौरन्तरिक्षं क्षितिरग्निजिह्वा गावो द्विजाः सञ्जहृषुर्नगाश्च॥ 4 ॥

diśaḥ praseduḥ salilāśayāstadā prajāḥ prahṛṣṭā ṛtavo guṇānvitāḥ | dyaurantarikṣaṃ kṣitiragnijihvā gāvo dvijāḥ sañjahṛṣurnagāśca

श्रोणायां श्रवणद्वादश्यां मुहूर्तेऽभिजिति प्रभुः ।सर्वे नक्षत्रताराद्याश्चक्रुस्तज्जन्म दक्षिणम्॥ 5 ॥

śroṇāyāṃ śravaṇadvādaśyāṃ muhūrte'bhijiti prabhuḥ | sarve nakṣatratārādyāścakrustajjanma dakṣiṇam

द्वादश्यां सवितातिष्ठन्मध्यन्दिनगतो नृप ।विजया नाम सा प्रोक्ता यस्यां जन्म विदुर्हरेः॥ 6 ॥

dvādaśyāṃ savitātiṣṭhanmadhyandinagato nṛpa | vijayā nāma sā proktā yasyāṃ janma vidurhareḥ

शङ्खदुन्दुभयो नेदुर्मृदङ्गपणवानकाः ।चित्रवादित्रतूर्याणां निर्घोषस्तुमुलोऽभवत्॥ 7 ॥

śaṅkhadundubhayo nedurmṛdaṅgapaṇavānakāḥ | citravāditratūryāṇāṃ nirghoṣastumulo'bhavat

प्रीताश्चाप्सरसोऽनृत्यन् गन्धर्वप्रवरा जगुः ।तुष्टुवुर्मुनयो देवा मनवः पितरोऽग्नयः॥ 8 ॥

prītāścāpsaraso'nṛtyan gandharvapravarā jaguḥ | tuṣṭuvurmunayo devā manavaḥ pitaro'gnayaḥ

सिद्धविद्याधरगणाः सकिम्पुरुषकिन्नराः ।चारणा यक्षरक्षांसि सुपर्णा भुजगोत्तमाः॥ 9 ॥

siddhavidyādharagaṇāḥ sakimpuruṣakinnarāḥ | cāraṇā yakṣarakṣāṃsi suparṇā bhujagottamāḥ

गायन्तोऽतिप्रशंसन्तो नृत्यन्तो विबुधानुगाः ।अदित्या आश्रमपदं कुसुमैः समवाकिरन्॥ 10 ॥

gāyanto'tipraśaṃsanto nṛtyanto vibudhānugāḥ | adityā āśramapadaṃ kusumaiḥ samavākiran

दृष्ट्वादितिस्तं निजगर्भसम्भवं परं पुमांसं मुदमाप विस्मिता ।गृहीतदेहं निजयोगमायया प्रजापतिश्चाह जयेति विस्मितः॥ 11 ॥

dṛṣṭvāditistaṃ nijagarbhasambhavaṃ paraṃ pumāṃsaṃ mudamāpa vismitā | gṛhītadehaṃ nijayogamāyayā prajāpatiścāha jayeti vismitaḥ

यत्तद्वपुर्भाति विभूषणायुधै- रव्यक्तचिद्व्यक्तमधारयद्धरिः ।बभूव तेनैव स वामनो वटुः सम्पश्यतोर्दिव्यगतिर्यथा नटः॥ 12 ॥

yattadvapurbhāti vibhūṣaṇāyudhai- ravyaktacidvyaktamadhārayaddhariḥ | babhūva tenaiva sa vāmano vaṭuḥ sampaśyatordivyagatiryathā naṭaḥ

तं वटुं वामनं दृष्ट्वा मोदमाना महर्षयः ।कर्माणि कारयामासुः पुरस्कृत्य प्रजापतिम्॥ 13 ॥

taṃ vaṭuṃ vāmanaṃ dṛṣṭvā modamānā maharṣayaḥ | karmāṇi kārayāmāsuḥ puraskṛtya prajāpatim

तस्योपनीयमानस्य सावित्रीं सविताब्रवीत् ।बृहस्पतिर्ब्रह्मसूत्रं मेखलां कश्यपोऽददात्॥ 14 ॥

tasyopanīyamānasya sāvitrīṃ savitābravīt | bṛhaspatirbrahmasūtraṃ mekhalāṃ kaśyapo'dadāt

ददौ कृष्णाजिनं भूमिर्दण्डं सोमो वनस्पतिः ।कौपीनाच्छादनं माता द्यौश्छत्रं जगतः पतेः॥ 15 ॥

dadau kṛṣṇājinaṃ bhūmirdaṇḍaṃ somo vanaspatiḥ | kaupīnācchādanaṃ mātā dyauśchatraṃ jagataḥ pateḥ

कमण्डलुं वेदगर्भः कुशान् सप्तर्षयो ददुः ।अक्षमालां महाराज सरस्वत्यव्ययात्मनः॥ 16 ॥

kamaṇḍaluṃ vedagarbhaḥ kuśān saptarṣayo daduḥ | akṣamālāṃ mahārāja sarasvatyavyayātmanaḥ

तस्मा इत्युपनीताय यक्षराट् पात्रिकामदात् ।भिक्षां भगवती साक्षादुमादादम्बिका सती॥ 17 ॥

tasmā ityupanītāya yakṣarāṭ pātrikāmadāt | bhikṣāṃ bhagavatī sākṣādumādādambikā satī

स ब्रह्मवर्चसेनैवं सभां सम्भावितो वटुः ।ब्रह्मर्षिगणसञ्जुष्टामत्यरोचत मारिषः॥ 18 ॥

sa brahmavarcasenaivaṃ sabhāṃ sambhāvito vaṭuḥ | brahmarṣigaṇasañjuṣṭāmatyarocata māriṣaḥ

समिद्धमाहितं वह्निं कृत्वा परिसमूहनम् ।परिस्तीर्य समभ्यर्च्य समिद्भिरजुहोद्द्विजः॥ 19 ॥

samiddhamāhitaṃ vahniṃ kṛtvā parisamūhanam | paristīrya samabhyarcya samidbhirajuhoddvijaḥ

श्रुत्वाश्वमेधैर्यजमानमूर्जितं बलिं भृगूणामुपकल्पितैस्ततः ।जगाम तत्राखिलसारसम्भृतो भारेण गां सन्नमयन् पदे पदे॥ 20 ॥

śrutvāśvamedhairyajamānamūrjitaṃ baliṃ bhṛgūṇāmupakalpitaistataḥ | jagāma tatrākhilasārasambhṛto bhāreṇa gāṃ sannamayan pade pade

तं नर्मदायास्तट उत्तरे बलेः य ऋत्विजस्ते भृगुकच्छसंज्ञके ।प्रवर्तयन्तो भृगवः क्रतूत्तमं व्यचक्षतारादुदितं यथा रविम्॥ 21 ॥

taṃ narmadāyāstaṭa uttare baleḥ ya ṛtvijaste bhṛgukacchasaṃjñake | pravartayanto bhṛgavaḥ kratūttamaṃ vyacakṣatārāduditaṃ yathā ravim

त ऋत्विजो यजमानः सदस्या हतत्विषो वामनतेजसा नृप ।सूर्यः किलायात्युत वा विभावसुः सनत्कुमारोऽथ दिदृक्षया क्रतोः॥ 22 ॥

ta ṛtvijo yajamānaḥ sadasyā hatatviṣo vāmanatejasā nṛpa | sūryaḥ kilāyātyuta vā vibhāvasuḥ sanatkumāro'tha didṛkṣayā kratoḥ

इत्थं सशिष्येषु भृगुष्वनेकधा वितर्क्यमाणो भगवान् स वामनः ।छत्रं सदण्डं सजलं कमण्डलुं विवेश बिभ्रद्धयमेधवाटम्॥ 23 ॥

itthaṃ saśiṣyeṣu bhṛguṣvanekadhā vitarkyamāṇo bhagavān sa vāmanaḥ | chatraṃ sadaṇḍaṃ sajalaṃ kamaṇḍaluṃ viveśa bibhraddhayamedhavāṭam

मौञ्ज्या मेखलया वीतमुपवीताजिनोत्तरम् ।जटिलं वामनं विप्रं मायामाणवकं हरिम्॥ 24 ॥

mauñjyā mekhalayā vītamupavītājinottaram | jaṭilaṃ vāmanaṃ vipraṃ māyāmāṇavakaṃ harim

प्रविष्टं वीक्ष्य भृगवः सशिष्यास्ते सहाग्निभिः ।प्रत्यगृह्णन् समुत्थाय सङ्क्षिप्तास्तस्य तेजसा॥ 25 ॥

praviṣṭaṃ vīkṣya bhṛgavaḥ saśiṣyāste sahāgnibhiḥ | pratyagṛhṇan samutthāya saṅkṣiptāstasya tejasā

यजमानः प्रमुदितो दर्शनीयं मनोरमम् ।रूपानुरूपावयवं तस्मा आसनमाहरत्॥ 26 ॥

yajamānaḥ pramudito darśanīyaṃ manoramam | rūpānurūpāvayavaṃ tasmā āsanamāharat

स्वागतेनाभिनन्द्याथ पादौ भगवतो बलिः ।अवनिज्यार्चयामास मुक्तसङ्गमनोरमम्॥ 27 ॥

svāgatenābhinandyātha pādau bhagavato baliḥ | avanijyārcayāmāsa muktasaṅgamanoramam

तत्पादशौचं जनकल्मषापहं स धर्मविन्मूर्ध्न्यदधात्सुमङ्गलम् ।यद्देवदेवो गिरिशश्चन्द्रमौलिः दधार मूर्ध्ना परया च भक्त्या॥ 28 ॥

tatpādaśaucaṃ janakalmaṣāpahaṃ sa dharmavinmūrdhnyadadhātsumaṅgalam | yaddevadevo giriśaścandramauliḥ dadhāra mūrdhnā parayā ca bhaktyā

स्वागतं ते नमस्तुभ्यं ब्रह्मन् किं करवाम ते ।ब्रह्मर्षीणां तपः साक्षान्मन्ये त्वाऽऽर्य वपुर्धरम्॥ 29 ॥

svāgataṃ te namastubhyaṃ brahman kiṃ karavāma te | brahmarṣīṇāṃ tapaḥ sākṣānmanye tvā''rya vapurdharam

अद्य नः पितरस्तृप्ता अद्य नः पावितं कुलम् ।अद्य स्विष्टः क्रतुरयं यद्भवानागतो गृहान्॥ 30 ॥

adya naḥ pitarastṛptā adya naḥ pāvitaṃ kulam | adya sviṣṭaḥ kraturayaṃ yadbhavānāgato gṛhān

अद्याग्नयो मे सुहुता यथाविधि द्विजात्मज त्वच्चरणावनेजनैः ।हतांहसो वार्भिरियं च भूरहो तथा पुनीता तनुभिः पदैस्तव॥ 31 ॥

adyāgnayo me suhutā yathāvidhi dvijātmaja tvaccaraṇāvanejanaiḥ | hatāṃhaso vārbhiriyaṃ ca bhūraho tathā punītā tanubhiḥ padaistava

यद्यद्वटो वाञ्छसि तत्प्रतीच्छ मे त्वामर्थिनं विप्रसुतानुतर्कये ।गां काञ्चनं गुणवद्धाम मृष्टं तथान्नपेयमुत वा विप्रकन्याम् ।ग्रामान् समृद्धांस्तुरगान् गजान् वा रथांस्तथार्हत्तम सम्प्रतीच्छ॥ 32 ॥

yadyadvaṭo vāñchasi tatpratīccha me tvāmarthinaṃ viprasutānutarkaye | gāṃ kāñcanaṃ guṇavaddhāma mṛṣṭaṃ tathānnapeyamuta vā viprakanyām | grāmān samṛddhāṃsturagān gajān vā rathāṃstathārhattama sampratīccha

वामनप्रादुर्भावे बलिवामनसंवादे अष्टादशोऽध्यायः॥ 18b ॥

vāmanaprādurbhāve balivāmanasaṃvāde aṣṭādaśo'dhyāyaḥ