Bhagavata Purana
214
अध्याय 214 / 335

Skandha 10, Adhyāya 13

65 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ65 श्लोक

अध्याय 214

श्लोक 1

साधु पृष्टं महाभाग त्वया भागवतोत्तम ।यन्नूतनयसीशस्य शृण्वन्नपि कथां मुहुः

sādhu pṛṣṭaṃ mahābhāga tvayā bhāgavatottama | yannūtanayasīśasya śṛṇvannapi kathāṃ muhuḥ

अध्याय 214

श्लोक 2

सतामयं सारभृतां निसर्गो यदर्थवाणीश्रुतिचेतसामपि ।प्रतिक्षणं नव्यवदच्युतस्य यत् स्त्रिया विटानामिव साधुवार्ता

satāmayaṃ sārabhṛtāṃ nisargo yadarthavāṇīśruticetasāmapi | pratikṣaṇaṃ navyavadacyutasya yat striyā viṭānāmiva sādhuvārtā

अध्याय 214

श्लोक 3

शृणुष्वावहितो राजन्नपि गुह्यं वदामि ते ।ब्रूयुः स्निग्धस्य शिष्यस्य गुरवो गुह्यमप्युत

śṛṇuṣvāvahito rājannapi guhyaṃ vadāmi te | brūyuḥ snigdhasya śiṣyasya guravo guhyamapyuta

अध्याय 214

श्लोक 4

तथाघवदनान्मृत्यो रक्षित्वा वत्सपालकान् ।सरित्पुलिनमानीय भगवानिदमब्रवीत्

tathāghavadanānmṛtyo rakṣitvā vatsapālakān | saritpulinamānīya bhagavānidamabravīt

अध्याय 214

श्लोक 5

अहोऽतिरम्यं पुलिनं वयस्याः स्वकेलिसम्पन्मृदुलाच्छवालुकम् ।स्फुटत्सरोगन्धहृतालिपत्रिक- ध्वनिप्रतिध्वानलसद्द्रुमाकुलम्

aho'tiramyaṃ pulinaṃ vayasyāḥ svakelisampanmṛdulācchavālukam | sphuṭatsarogandhahṛtālipatrika- dhvanipratidhvānalasaddrumākulam

अध्याय 214

श्लोक 6

अत्र भोक्तव्यमस्माभिर्दिवा रूढं क्षुधार्दिताः ।वत्साः समीपेऽपः पीत्वा चरन्तु शनकैस्तृणम्

atra bhoktavyamasmābhirdivā rūḍhaṃ kṣudhārditāḥ | vatsāḥ samīpe'paḥ pītvā carantu śanakaistṛṇam

अध्याय 214

श्लोक 7

तथेति पाययित्वार्भा वत्सानारुध्य शाद्वले ।मुक्त्वा शिक्यानि बुभुजुः समं भगवता मुदा

tatheti pāyayitvārbhā vatsānārudhya śādvale | muktvā śikyāni bubhujuḥ samaṃ bhagavatā mudā

अध्याय 214

श्लोक 8

कृष्णस्य विष्वक्पुरुराजिमण्डलै- रभ्याननाः फुल्लदृशो व्रजार्भकाः ।सहोपविष्टा विपिने विरेजु- श्छदा यथाम्भोरुहकर्णिकायाः

kṛṣṇasya viṣvakpururājimaṇḍalai- rabhyānanāḥ phulladṛśo vrajārbhakāḥ | sahopaviṣṭā vipine vireju- śchadā yathāmbhoruhakarṇikāyāḥ

अध्याय 214

श्लोक 9

केचित्पुष्पैर्दलैः केचित्पल्लवैरङ्कुरैः फलैः ।शिग्भिस्त्वग्भिर्दृषद्भिश्च बुभुजुः कृतभाजनाः

kecitpuṣpairdalaiḥ kecitpallavairaṅkuraiḥ phalaiḥ | śigbhistvagbhirdṛṣadbhiśca bubhujuḥ kṛtabhājanāḥ

अध्याय 214

श्लोक 10

सर्वे मिथो दर्शयन्तः स्वस्वभोज्यरुचिं पृथक् ।हसन्तो हासयन्तश्चाभ्यवजह्रुः सहेश्वराः

sarve mitho darśayantaḥ svasvabhojyaruciṃ pṛthak | hasanto hāsayantaścābhyavajahruḥ saheśvarāḥ

अध्याय 214

श्लोक 11

बिभ्रद्वेणुं जठरपटयोः शृङ्गवेत्रे च कक्षे वामे पाणौ मसृणकवलं तत्फलान्यङ्गुलीषु ।तिष्ठन्मध्ये स्वपरिसुहृदो हासयन् नर्मभिः स्वैः स्वर्गे लोके मिषति बुभुजे यज्ञभुग्बालकेलिः

bibhradveṇuṃ jaṭharapaṭayoḥ śṛṅgavetre ca kakṣe vāme pāṇau masṛṇakavalaṃ tatphalānyaṅgulīṣu | tiṣṭhanmadhye svaparisuhṛdo hāsayan narmabhiḥ svaiḥ svarge loke miṣati bubhuje yajñabhugbālakeliḥ

अध्याय 214

श्लोक 12

भारतैवं वत्सपेषु भुञ्जानेष्वच्युतात्मसु ।वत्सास्त्वन्तर्वने दूरं विविशुस्तृणलोभिताः

bhārataivaṃ vatsapeṣu bhuñjāneṣvacyutātmasu | vatsāstvantarvane dūraṃ viviśustṛṇalobhitāḥ

अध्याय 214

श्लोक 13

तान् दृष्ट्वा भयसन्त्रस्तानूचे कृष्णोऽस्य भीभयम् ।मित्राण्याशान्मा विरमतेहानेष्ये वत्सकानहम्

tān dṛṣṭvā bhayasantrastānūce kṛṣṇo'sya bhībhayam | mitrāṇyāśānmā viramatehāneṣye vatsakānaham

अध्याय 214

श्लोक 14

इत्युक्त्वाद्रिदरीकुञ्जगह्वरेष्वात्मवत्सकान् ।विचिन्वन् भगवान् कृष्णः सपाणिकवलो ययौ

ityuktvādridarīkuñjagahvareṣvātmavatsakān | vicinvan bhagavān kṛṣṇaḥ sapāṇikavalo yayau

अध्याय 214

श्लोक 15

अम्भोजन्मजनिस्तदन्तरगतो मायार्भकस्येशितुः द्रष्टुं मञ्जु महित्वमन्यदपि तद्वत्सानितो वत्सपान् ।नीत्वान्यत्र कुरूद्वहान्तरदधात्खेऽवस्थितो यः पुरा दृष्ट्वाघासुरमोक्षणं प्रभवतः प्राप्तः परं विस्मयम्

ambhojanmajanistadantaragato māyārbhakasyeśituḥ draṣṭuṃ mañju mahitvamanyadapi tadvatsānito vatsapān | nītvānyatra kurūdvahāntaradadhātkhe'vasthito yaḥ purā dṛṣṭvāghāsuramokṣaṇaṃ prabhavataḥ prāptaḥ paraṃ vismayam

अध्याय 214

श्लोक 16

ततो वत्सानदृष्ट्वैत्य पुलिनेऽपि च वत्सपान् ।उभावपि वने कृष्णो विचिकाय समन्ततः

tato vatsānadṛṣṭvaitya puline'pi ca vatsapān | ubhāvapi vane kṛṣṇo vicikāya samantataḥ

अध्याय 214

श्लोक 17

क्वाप्यदृष्ट्वान्तर्विपिने वत्सान् पालांश्च विश्ववित् ।सर्वं विधिकृतं कृष्णः सहसावजगाम ह

kvāpyadṛṣṭvāntarvipine vatsān pālāṃśca viśvavit | sarvaṃ vidhikṛtaṃ kṛṣṇaḥ sahasāvajagāma ha

अध्याय 214

श्लोक 18

ततः कृष्णो मुदं कर्तुं तन्मातॄणां च कस्य च ।उभयायितमात्मानं चक्रे विश्वकृदीश्वरः

tataḥ kṛṣṇo mudaṃ kartuṃ tanmātṝṇāṃ ca kasya ca | ubhayāyitamātmānaṃ cakre viśvakṛdīśvaraḥ

अध्याय 214

श्लोक 19

यावद्वत्सपवत्सकाल्पकवपुर्यावत्कराङ्घ्र्यादिकं यावद्यष्टिविषाणवेणुदलशिग्यावद्विभूषाम्बरम् ।यावच्छीलगुणाभिधाकृतिवयो यावद्विहारादिकं सर्वं विष्णुमयं गिरोऽङ्गवदजः सर्वस्वरूपो बभौ

yāvadvatsapavatsakālpakavapuryāvatkarāṅghryādikaṃ yāvadyaṣṭiviṣāṇaveṇudalaśigyāvadvibhūṣāmbaram | yāvacchīlaguṇābhidhākṛtivayo yāvadvihārādikaṃ sarvaṃ viṣṇumayaṃ giro'ṅgavadajaḥ sarvasvarūpo babhau

अध्याय 214

श्लोक 20

स्वयमात्माऽऽत्मगोवत्सान् प्रतिवार्यात्मवत्सपैः ।क्रीडन्नात्मविहारैश्च सर्वात्मा प्राविशद्व्रजम्

svayamātmā''tmagovatsān prativāryātmavatsapaiḥ | krīḍannātmavihāraiśca sarvātmā prāviśadvrajam

अध्याय 214

श्लोक 21

तत्तद्वत्सान् पृथङ्नीत्वा तत्तद्गोष्ठे निवेश्य सः ।तत्तदात्माभवद्राजंस्तत्तत्सद्म प्रविष्टवान्

tattadvatsān pṛthaṅnītvā tattadgoṣṭhe niveśya saḥ | tattadātmābhavadrājaṃstattatsadma praviṣṭavān

अध्याय 214

श्लोक 22

तन्मातरो वेणुरवत्वरोत्थिता उत्थाप्य दोर्भिः परिरभ्य निर्भरम् ।स्नेहस्नुतस्तन्यपयःसुधासवं मत्वा परं ब्रह्म सुतानपाययन्

tanmātaro veṇuravatvarotthitā utthāpya dorbhiḥ parirabhya nirbharam | snehasnutastanyapayaḥsudhāsavaṃ matvā paraṃ brahma sutānapāyayan

अध्याय 214

श्लोक 23

ततो नृपोन्मर्दनमज्जलेपना- लङ्काररक्षातिलकाशनादिभिः ।संलालितः स्वाचरितैः प्रहर्षयन् सायं गतो यामयमेन माधवः

tato nṛponmardanamajjalepanā- laṅkārarakṣātilakāśanādibhiḥ | saṃlālitaḥ svācaritaiḥ praharṣayan sāyaṃ gato yāmayamena mādhavaḥ

अध्याय 214

श्लोक 24

गावस्ततो गोष्ठमुपेत्य सत्वरं हुङ्कारघोषैः परिहूतसङ्गतान् ।स्वकान्स्वकान्वत्सतरानपायय- न्मुहुर्लिहन्त्यः स्रवदौधसं पयः

gāvastato goṣṭhamupetya satvaraṃ huṅkāraghoṣaiḥ parihūtasaṅgatān | svakānsvakānvatsatarānapāyaya- nmuhurlihantyaḥ sravadaudhasaṃ payaḥ

अध्याय 214

श्लोक 25

गोगोपीनां मातृतास्मिन् सर्वा स्नेहर्धिकां विना ।पुरोवदास्वपि हरेस्तोकता मायया विना

gogopīnāṃ mātṛtāsmin sarvā snehardhikāṃ vinā | purovadāsvapi harestokatā māyayā vinā

अध्याय 214

श्लोक 26

व्रजौकसां स्वतोकेषु स्नेहवल्ल्याब्दमन्वहम् ।शनैर्निःसीम ववृधे यथा कृष्णे त्वपूर्ववत्

vrajaukasāṃ svatokeṣu snehavallyābdamanvaham | śanairniḥsīma vavṛdhe yathā kṛṣṇe tvapūrvavat

अध्याय 214

श्लोक 27

इत्थमात्माऽऽत्मनाऽऽत्मानं वत्सपालमिषेण सः ।पालयन् वत्सपो वर्षं चिक्रीडे वनगोष्ठयोः

itthamātmā''tmanā''tmānaṃ vatsapālamiṣeṇa saḥ | pālayan vatsapo varṣaṃ cikrīḍe vanagoṣṭhayoḥ

अध्याय 214

श्लोक 28

एकदा चारयन् वत्सान् सरामो वनमाविशत् ।पञ्चषासु त्रियामासु हायनापूरणीष्वजः

ekadā cārayan vatsān sarāmo vanamāviśat | pañcaṣāsu triyāmāsu hāyanāpūraṇīṣvajaḥ

अध्याय 214

श्लोक 29

ततो विदूराच्चरतो गावो वत्सानुपव्रजम् ।गोवर्धनाद्रिशिरसि चरन्त्यो ददृशुस्तृणम्

tato vidūrāccarato gāvo vatsānupavrajam | govardhanādriśirasi carantyo dadṛśustṛṇam

अध्याय 214

श्लोक 30

दृष्ट्वाथ तत्स्नेहवशोऽस्मृतात्मा स गोव्रजोऽत्यात्मपदुर्गमार्गः ।द्विपात्ककुद्ग्रीव उदास्यपुच्छो- ऽगाद्धुङ्कृतैरास्रुपया जवेन

dṛṣṭvātha tatsnehavaśo'smṛtātmā sa govrajo'tyātmapadurgamārgaḥ | dvipātkakudgrīva udāsyapuccho- 'gāddhuṅkṛtairāsrupayā javena

अध्याय 214

श्लोक 31

समेत्य गावोऽधो वत्सान् वत्सवत्योऽप्यपाययन् ।गिलन्त्य इव चाङ्गानि लिहन्त्यः स्वौधसं पयः

sametya gāvo'dho vatsān vatsavatyo'pyapāyayan | gilantya iva cāṅgāni lihantyaḥ svaudhasaṃ payaḥ

अध्याय 214

श्लोक 32

गोपास्तद्रोधनायासमौघ्यलज्जोरुमन्युना ।दुर्गाध्वकृच्छ्रतोऽभ्येत्य गोवत्सैर्ददृशुः सुतान्

gopāstadrodhanāyāsamaughyalajjorumanyunā | durgādhvakṛcchrato'bhyetya govatsairdadṛśuḥ sutān

अध्याय 214

श्लोक 33

तदीक्षणोत्प्रेमरसाप्लुताशया जातानुरागा गतमन्यवोऽर्भकान् ।उदुह्य दोर्भिः परिरभ्य मूर्धनि घ्राणैरवापुः परमां मुदं ते

tadīkṣaṇotpremarasāplutāśayā jātānurāgā gatamanyavo'rbhakān | uduhya dorbhiḥ parirabhya mūrdhani ghrāṇairavāpuḥ paramāṃ mudaṃ te

अध्याय 214

श्लोक 34

ततः प्रवयसो गोपास्तोकाश्लेषसुनिर्वृताः ।कृच्छ्राच्छनैरपगतास्तदनुस्मृत्युदश्रवः

tataḥ pravayaso gopāstokāśleṣasunirvṛtāḥ | kṛcchrācchanairapagatāstadanusmṛtyudaśravaḥ

अध्याय 214

श्लोक 35

व्रजस्य रामः प्रेमर्धेर्वीक्ष्यौत्कण्ठ्यमनुक्षणम् ।मुक्तस्तनेष्वपत्येष्वप्यहेतुविदचिन्तयत्

vrajasya rāmaḥ premardhervīkṣyautkaṇṭhyamanukṣaṇam | muktastaneṣvapatyeṣvapyahetuvidacintayat

अध्याय 214

श्लोक 36

किमेतदद्भुतमिव वासुदेवेऽखिलात्मनि ।व्रजस्य सात्मनस्तोकेष्वपूर्वं प्रेम वर्धते

kimetadadbhutamiva vāsudeve'khilātmani | vrajasya sātmanastokeṣvapūrvaṃ prema vardhate

अध्याय 214

श्लोक 37

केयं वा कुत आयाता दैवी वा नार्युतासुरी ।प्रायो मायास्तु मे भर्तुर्नान्या मेऽपि विमोहिनी

keyaṃ vā kuta āyātā daivī vā nāryutāsurī | prāyo māyāstu me bharturnānyā me'pi vimohinī

अध्याय 214

श्लोक 38

सर्वानाचष्ट वैकुण्ठं चक्षुषा वयुनेन सः

sarvānācaṣṭa vaikuṇṭhaṃ cakṣuṣā vayunena saḥ

अध्याय 214

श्लोक 39

नैते सुरेशा ऋषयो न चैते त्वमेव भासीश भिदाश्रयेऽपि ।सर्वं पृथक्त्वं निगमात्कथं वदे- त्युक्तेन वृत्तं प्रभुणा बलोऽवैत्

naite sureśā ṛṣayo na caite tvameva bhāsīśa bhidāśraye'pi | sarvaṃ pṛthaktvaṃ nigamātkathaṃ vade- tyuktena vṛttaṃ prabhuṇā balo'vait

अध्याय 214

श्लोक 40

तावदेत्यात्मभूरात्ममानेन त्रुट्यनेहसा ।पुरोवदब्दं क्रीडन्तं ददृशे सकलं हरिम्

tāvadetyātmabhūrātmamānena truṭyanehasā | purovadabdaṃ krīḍantaṃ dadṛśe sakalaṃ harim

अध्याय 214

श्लोक 41

यावन्तो गोकुले बालाः सवत्साः सर्व एव हि ।मायाशये शयाना मे नाद्यापि पुनरुत्थिताः

yāvanto gokule bālāḥ savatsāḥ sarva eva hi | māyāśaye śayānā me nādyāpi punarutthitāḥ

अध्याय 214

श्लोक 42

इत एतेऽत्र कुत्रत्या मन्मायामोहितेतरे ।तावन्त एव तत्राब्दं क्रीडन्तो विष्णुना समम्

ita ete'tra kutratyā manmāyāmohitetare | tāvanta eva tatrābdaṃ krīḍanto viṣṇunā samam

अध्याय 214

श्लोक 43

एवमेतेषु भेदेषु चिरं ध्यात्वा स आत्मभूः ।सत्याः के कतरे नेति ज्ञातुं नेष्टे कथञ्चन

evameteṣu bhedeṣu ciraṃ dhyātvā sa ātmabhūḥ | satyāḥ ke katare neti jñātuṃ neṣṭe kathañcana

अध्याय 214

श्लोक 44

एवं सम्मोहयन् विष्णुं विमोहं विश्वमोहनम् ।स्वयैव माययाजोऽपि स्वयमेव विमोहितः

evaṃ sammohayan viṣṇuṃ vimohaṃ viśvamohanam | svayaiva māyayājo'pi svayameva vimohitaḥ

अध्याय 214

श्लोक 45

तम्यां तमोवन्नैहारं खद्योतार्चिरिवाहनि ।महतीतरमायैश्यं निहन्त्यात्मनि युञ्जतः

tamyāṃ tamovannaihāraṃ khadyotārcirivāhani | mahatītaramāyaiśyaṃ nihantyātmani yuñjataḥ

अध्याय 214

श्लोक 46

तावत्सर्वे वत्सपालाः पश्यतोऽजस्य तत्क्षणात् ।व्यदृश्यन्त घनश्यामाः पीतकौशेयवाससः

tāvatsarve vatsapālāḥ paśyato'jasya tatkṣaṇāt | vyadṛśyanta ghanaśyāmāḥ pītakauśeyavāsasaḥ

अध्याय 214

श्लोक 47

चतुर्भुजाः शङ्खचक्रगदाराजीवपाणयः ।किरीटिनः कुण्डलिनो हारिणो वनमालिनः

caturbhujāḥ śaṅkhacakragadārājīvapāṇayaḥ | kirīṭinaḥ kuṇḍalino hāriṇo vanamālinaḥ

अध्याय 214

श्लोक 48

श्रीवत्साङ्गददोरत्नकम्बुकङ्कणपाणयः ।नूपुरैः कटकैर्भाताः कटिसूत्राङ्गुलीयकैः

śrīvatsāṅgadadoratnakambukaṅkaṇapāṇayaḥ | nūpuraiḥ kaṭakairbhātāḥ kaṭisūtrāṅgulīyakaiḥ

अध्याय 214

श्लोक 49

आङ्घ्रिमस्तकमापूर्णास्तुलसीनवदामभिः ।कोमलैः सर्वगात्रेषु भूरि पुण्यवदर्पितैः

āṅghrimastakamāpūrṇāstulasīnavadāmabhiḥ | komalaiḥ sarvagātreṣu bhūri puṇyavadarpitaiḥ

अध्याय 214

श्लोक 50

चन्द्रिकाविशदस्मेरैः सारुणापाङ्गवीक्षितैः ।स्वकार्थानामिव रजःसत्त्वाभ्यां स्रष्टृपालकाः

candrikāviśadasmeraiḥ sāruṇāpāṅgavīkṣitaiḥ | svakārthānāmiva rajaḥsattvābhyāṃ sraṣṭṛpālakāḥ

अध्याय 214

श्लोक 51

आत्मादिस्तम्बपर्यन्तैर्मूर्तिमद्भिश्चराचरैः ।नृत्यगीताद्यनेकार्हैः पृथक्पृथगुपासिताः

ātmādistambaparyantairmūrtimadbhiścarācaraiḥ | nṛtyagītādyanekārhaiḥ pṛthakpṛthagupāsitāḥ

अध्याय 214

श्लोक 52

अणिमाद्यैर्महिमभिरजाद्याभिर्विभूतिभिः ।चतुर्विंशतिभिस्तत्त्वैः परीता महदादिभिः

aṇimādyairmahimabhirajādyābhirvibhūtibhiḥ | caturviṃśatibhistattvaiḥ parītā mahadādibhiḥ

अध्याय 214

श्लोक 53

कालस्वभावसंस्कारकामकर्मगुणादिभिः ।स्वमहिध्वस्तमहिभिर्मूर्तिमद्भिरुपासिताः

kālasvabhāvasaṃskārakāmakarmaguṇādibhiḥ | svamahidhvastamahibhirmūrtimadbhirupāsitāḥ

अध्याय 214

श्लोक 54

सत्यज्ञानानन्तानन्दमात्रैकरसमूर्तयः ।अस्पृष्टभूरिमाहात्म्या अपि ह्युपनिषद्दृशाम्

satyajñānānantānandamātraikarasamūrtayaḥ | aspṛṣṭabhūrimāhātmyā api hyupaniṣaddṛśām

अध्याय 214

श्लोक 55

एवं सकृद्ददर्शाजः परब्रह्मात्मनोऽखिलान् ।यस्य भासा सर्वमिदं विभाति सचराचरम्

evaṃ sakṛddadarśājaḥ parabrahmātmano'khilān | yasya bhāsā sarvamidaṃ vibhāti sacarācaram

अध्याय 214

श्लोक 56

ततोऽतिकुतुकोद्वृत्तस्तिमितैकादशेन्द्रियः ।तद्धाम्नाभूदजस्तूष्णीं पूर्देव्यन्तीव पुत्रिका

tato'tikutukodvṛttastimitaikādaśendriyaḥ | taddhāmnābhūdajastūṣṇīṃ pūrdevyantīva putrikā

अध्याय 214

श्लोक 57

इतीरेशेऽतर्क्ये निजमहिमनि स्वप्रमितिके परत्राजातोऽतन्निरसनमुखब्रह्मकमितौ ।अनीशेऽपि द्रष्टुं किमिदमिति वा मुह्यति सति चच्छादाजो ज्ञात्वा सपदि परमोऽजाजवनिकाम्

itīreśe'tarkye nijamahimani svapramitike paratrājāto'tannirasanamukhabrahmakamitau | anīśe'pi draṣṭuṃ kimidamiti vā muhyati sati cacchādājo jñātvā sapadi paramo'jājavanikām

अध्याय 214

श्लोक 58

ततोऽर्वाक्प्रतिलब्धाक्षः कः परेतवदुत्थितः ।कृच्छ्रादुन्मील्य वै दृष्टीराचष्टेदं सहात्मना

tato'rvākpratilabdhākṣaḥ kaḥ paretavadutthitaḥ | kṛcchrādunmīlya vai dṛṣṭīrācaṣṭedaṃ sahātmanā

अध्याय 214

श्लोक 59

सपद्येवाभितः पश्यन् दिशोऽपश्यत्पुरः स्थितम् ।वृन्दावनं जनाजीव्यद्रुमाकीर्णं समाप्रियम्

sapadyevābhitaḥ paśyan diśo'paśyatpuraḥ sthitam | vṛndāvanaṃ janājīvyadrumākīrṇaṃ samāpriyam

अध्याय 214

श्लोक 60

यत्र नैसर्गदुर्वैराः सहासन् नृमृगादयः ।मित्राणीवाजितावासद्रुतरुट्तर्षकादिकम्

yatra naisargadurvairāḥ sahāsan nṛmṛgādayaḥ | mitrāṇīvājitāvāsadrutaruṭtarṣakādikam

अध्याय 214

श्लोक 61

तत्रोद्वहत्पशुपवंशशिशुत्वनाट्यं ब्रह्माद्वयं परमनन्तमगाधबोधम् ।वत्सान् सखीनिव पुरा परितो विचिन्व- देकं सपाणिकवलं परमेष्ठ्यचष्ट

tatrodvahatpaśupavaṃśaśiśutvanāṭyaṃ brahmādvayaṃ paramanantamagādhabodham | vatsān sakhīniva purā parito vicinva- dekaṃ sapāṇikavalaṃ parameṣṭhyacaṣṭa

अध्याय 214

श्लोक 62

दृष्ट्वा त्वरेण निजधोरणतोऽवतीर्य पृथ्व्यां वपुः कनकदण्डमिवाभिपात्य ।स्पृष्ट्वा चतुर्मुकुटकोटिभिरङ्घ्रियुग्मं नत्वा मुदश्रुसुजलैरकृताभिषेकम्

dṛṣṭvā tvareṇa nijadhoraṇato'vatīrya pṛthvyāṃ vapuḥ kanakadaṇḍamivābhipātya | spṛṣṭvā caturmukuṭakoṭibhiraṅghriyugmaṃ natvā mudaśrusujalairakṛtābhiṣekam

अध्याय 214

श्लोक 63

उत्थायोत्थाय कृष्णस्य चिरस्य पादयोः पतन् ।आस्ते महित्वं प्राग्दृष्टं स्मृत्वा स्मृत्वा पुनः पुनः

utthāyotthāya kṛṣṇasya cirasya pādayoḥ patan | āste mahitvaṃ prāgdṛṣṭaṃ smṛtvā smṛtvā punaḥ punaḥ

अध्याय 214

श्लोक 64

शनैरथोत्थाय विमृज्य लोचने मुकुन्दमुद्वीक्ष्य विनम्रकन्धरः ।कृताञ्जलिः प्रश्रयवान् समाहितः सवेपथुर्गद्गदयैलतेलया

śanairathotthāya vimṛjya locane mukundamudvīkṣya vinamrakandharaḥ | kṛtāñjaliḥ praśrayavān samāhitaḥ savepathurgadgadayailatelayā

अध्याय 214

श्लोक 13b

दशमस्कन्धे पूर्वार्धे त्रयोदशोऽध्यायः

daśamaskandhe pūrvārdhe trayodaśo'dhyāyaḥ

स्रोत: local proofread transcription: Sanskrit shlokas of the Bhagavata Purana (skandhas 1-12) from sanskritdocuments.org. One chapter per adhyaya; verse numbers as printed in the source (restarting in each adhyaya). The Mahatmya is not included. · प्राप्त 19/10/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पाठ-भेद एवं संशोधनVariants & corrections

पाठ-भेद टिप्पणी (Alternative Reading / Variant Notes):

Collated with Sridhara Swami Bhāvarthadīpikā recension.