Skandha 10, Adhyāya 30

अन्तर्हिते भगवति सहसैव व्रजाङ्गनाः ।अतप्यंस्तमचक्षाणाः करिण्य इव यूथपम्॥ 1 ॥

antarhite bhagavati sahasaiva vrajāṅganāḥ | atapyaṃstamacakṣāṇāḥ kariṇya iva yūthapam

गत्यानुरागस्मितविभ्रमेक्षितै- र्मनोरमालापविहारविभ्रमैः ।आक्षिप्तचित्ताः प्रमदा रमापते- स्तास्ता विचेष्टा जगृहुस्तदात्मिकाः॥ 2 ॥

gatyānurāgasmitavibhramekṣitai- rmanoramālāpavihāravibhramaiḥ | ākṣiptacittāḥ pramadā ramāpate- stāstā viceṣṭā jagṛhustadātmikāḥ

गतिस्मितप्रेक्षणभाषणादिषु प्रियाः प्रियस्य प्रतिरूढमूर्तयः ।असावहं त्वित्यबलास्तदात्मिका न्यवेदिषुः कृष्णविहारविभ्रमाः॥ 3 ॥

gatismitaprekṣaṇabhāṣaṇādiṣu priyāḥ priyasya pratirūḍhamūrtayaḥ | asāvahaṃ tvityabalāstadātmikā nyavediṣuḥ kṛṣṇavihāravibhramāḥ

गायन्त्य उच्चैरमुमेव संहता विचिक्युरुन्मत्तकवद्वनाद्वनम् ।पप्रच्छुराकाशवदन्तरं बहि- र्भूतेषु सन्तं पुरुषं वनस्पतीन्॥ 4 ॥

gāyantya uccairamumeva saṃhatā vicikyurunmattakavadvanādvanam | papracchurākāśavadantaraṃ bahi- rbhūteṣu santaṃ puruṣaṃ vanaspatīn

दृष्टो वः कच्चिदश्वत्थ प्लक्ष न्यग्रोध नो मनः ।नन्दसूनुर्गतो हृत्वा प्रेमहासावलोकनैः॥ 5 ॥

dṛṣṭo vaḥ kaccidaśvattha plakṣa nyagrodha no manaḥ | nandasūnurgato hṛtvā premahāsāvalokanaiḥ

कच्चित्कुरबकाशोकनागपुन्नागचम्पकाः ।रामानुजो मानिनीनामितो दर्पहरस्मितः॥ 6 ॥

kaccitkurabakāśokanāgapunnāgacampakāḥ | rāmānujo māninīnāmito darpaharasmitaḥ

कच्चित्तुलसि कल्याणि गोविन्दचरणप्रिये ।सह त्वालिकुलैर्बिभ्रद्दृष्टस्तेऽतिप्रियोऽच्युतः॥ 7 ॥

kaccittulasi kalyāṇi govindacaraṇapriye | saha tvālikulairbibhraddṛṣṭaste'tipriyo'cyutaḥ

मालत्यदर्शि वः कच्चिन्मल्लिके जाति यूथिके ।प्रीतिं वो जनयन् यातः करस्पर्शेन माधवः॥ 8 ॥

mālatyadarśi vaḥ kaccinmallike jāti yūthike | prītiṃ vo janayan yātaḥ karasparśena mādhavaḥ

चूतप्रियालपनसासनकोविदार- जम्ब्वर्कबिल्वबकुलाम्रकदम्बनीपाः ।येऽन्ये परार्थभवका यमुनोपकूलाः शंसन्तु कृष्णपदवीं रहितात्मनां नः॥ 9 ॥

cūtapriyālapanasāsanakovidāra- jambvarkabilvabakulāmrakadambanīpāḥ | ye'nye parārthabhavakā yamunopakūlāḥ śaṃsantu kṛṣṇapadavīṃ rahitātmanāṃ naḥ

किं ते कृतं क्षिति तपो बत केशवाङ्घ्रि- स्पर्शोत्सवोत्पुलकिताङ्गरुहैर्विभासि ।अप्यङ्घ्रिसम्भव उरुक्रमविक्रमाद्वा आहो वराहवपुषः परिरम्भणेन॥ 10 ॥

kiṃ te kṛtaṃ kṣiti tapo bata keśavāṅghri- sparśotsavotpulakitāṅgaruhairvibhāsi | apyaṅghrisambhava urukramavikramādvā āho varāhavapuṣaḥ parirambhaṇena

अप्येणपत्न्युपगतः प्रिययेह गात्रै- स्तन्वन् दृशां सखि सुनिर्वृतिमच्युतो वः ।कान्ताङ्गसङ्गकुचकुङ्कुमरञ्जितायाः कुन्दस्रजः कुलपतेरिह वाति गन्धः॥ 11 ॥

apyeṇapatnyupagataḥ priyayeha gātrai- stanvan dṛśāṃ sakhi sunirvṛtimacyuto vaḥ | kāntāṅgasaṅgakucakuṅkumarañjitāyāḥ kundasrajaḥ kulapateriha vāti gandhaḥ

बाहुं प्रियांस उपधाय गृहीतपद्मो रामानुजस्तुलसिकालिकुलैर्मदान्धैः ।अन्वीयमान इह वस्तरवः प्रणामं किं वाभिनन्दति चरन् प्रणयावलोकैः॥ 12 ॥

bāhuṃ priyāṃsa upadhāya gṛhītapadmo rāmānujastulasikālikulairmadāndhaiḥ | anvīyamāna iha vastaravaḥ praṇāmaṃ kiṃ vābhinandati caran praṇayāvalokaiḥ

पृच्छतेमा लता बाहूनप्याश्लिष्टा वनस्पतेः ।नूनं तत्करजस्पृष्टा बिभ्रत्युत्पुलकान्यहो॥ 13 ॥

pṛcchatemā latā bāhūnapyāśliṣṭā vanaspateḥ | nūnaṃ tatkarajaspṛṣṭā bibhratyutpulakānyaho

इत्युन्मत्तवचो गोप्यः कृष्णान्वेषणकातराः ।लीला भगवतस्तास्ता ह्यनुचक्रुस्तदात्मिकाः॥ 14 ॥

ityunmattavaco gopyaḥ kṛṣṇānveṣaṇakātarāḥ | līlā bhagavatastāstā hyanucakrustadātmikāḥ

कस्याश्चित्पूतनायन्त्याः कृष्णायन्त्यपिबत्स्तनम् ।तोकायित्वा रुदत्यन्या पदाहन् शकटायतीम्॥ 15 ॥

kasyāścitpūtanāyantyāḥ kṛṣṇāyantyapibatstanam | tokāyitvā rudatyanyā padāhan śakaṭāyatīm

दैत्यायित्वा जहारान्यामेका कृष्णार्भभावनाम् ।रिङ्गयामास काप्यङ्घ्री कर्षन्ती घोषनिःस्वनैः॥ 16 ॥

daityāyitvā jahārānyāmekā kṛṣṇārbhabhāvanām | riṅgayāmāsa kāpyaṅghrī karṣantī ghoṣaniḥsvanaiḥ

कृष्णरामायिते द्वे तु गोपायन्त्यश्च काश्चन ।वत्सायतीं हन्ति चान्या तत्रैका तु बकायतीम्॥ 17 ॥

kṛṣṇarāmāyite dve tu gopāyantyaśca kāścana | vatsāyatīṃ hanti cānyā tatraikā tu bakāyatīm

आहूय दूरगा यद्वत्कृष्णस्तमनुकुर्वतीम् ।वेणुं क्वणन्तीं क्रीडन्तीमन्याः शंसन्ति साध्विति॥ 18 ॥

āhūya dūragā yadvatkṛṣṇastamanukurvatīm | veṇuṃ kvaṇantīṃ krīḍantīmanyāḥ śaṃsanti sādhviti

कस्याञ्चित्स्वभुजं न्यस्य चलन्त्याहापरा ननु ।कृष्णोऽहं पश्यत गतिं ललितामिति तन्मनाः॥ 19 ॥

kasyāñcitsvabhujaṃ nyasya calantyāhāparā nanu | kṛṣṇo'haṃ paśyata gatiṃ lalitāmiti tanmanāḥ

मा भैष्ट वातवर्षाभ्यां तत्त्राणं विहितं मया ।इत्युक्त्वैकेन हस्तेन यतन्त्युन्निदधेऽम्बरम्॥ 20 ॥

mā bhaiṣṭa vātavarṣābhyāṃ tattrāṇaṃ vihitaṃ mayā | ityuktvaikena hastena yatantyunnidadhe'mbaram

आरुह्यैका पदाऽऽक्रम्य शिरस्याहापरां नृप ।दुष्टाहे गच्छ जातोऽहं खलानां ननु दण्डधृक्॥ 21 ॥

āruhyaikā padā''kramya śirasyāhāparāṃ nṛpa | duṣṭāhe gaccha jāto'haṃ khalānāṃ nanu daṇḍadhṛk

तत्रैकोवाच हे गोपा दावाग्निं पश्यतोल्बणम् ।चक्षूंष्याश्वपिदध्वं वो विधास्ये क्षेममञ्जसा॥ 22 ॥

tatraikovāca he gopā dāvāgniṃ paśyatolbaṇam | cakṣūṃṣyāśvapidadhvaṃ vo vidhāsye kṣemamañjasā

बध्नामि भाण्डभेत्तारं हैयङ्गवमुषं त्विति ।भीता सुदृक् पिधायास्यं भेजे भीतिविडम्बनम्॥ 23 ॥

badhnāmi bhāṇḍabhettāraṃ haiyaṅgavamuṣaṃ tviti | bhītā sudṛk pidhāyāsyaṃ bheje bhītiviḍambanam

एवं कृष्णं पृच्छमाना वृन्दावनलतास्तरून् ।व्यचक्षत वनोद्देशे पदानि परमात्मनः॥ 24 ॥

evaṃ kṛṣṇaṃ pṛcchamānā vṛndāvanalatāstarūn | vyacakṣata vanoddeśe padāni paramātmanaḥ

पदानि व्यक्तमेतानि नन्दसूनोर्महात्मनः ।लक्ष्यन्ते हि ध्वजाम्भोजवज्राङ्कुशयवादिभिः॥ 25 ॥

padāni vyaktametāni nandasūnormahātmanaḥ | lakṣyante hi dhvajāmbhojavajrāṅkuśayavādibhiḥ

तैस्तैः पदैस्तत्पदवीमन्विच्छन्त्योऽग्रतोऽबलाः ।वध्वाः पदैः सुपृक्तानि विलोक्यार्ताः समब्रुवन्॥ 26 ॥

taistaiḥ padaistatpadavīmanvicchantyo'grato'balāḥ | vadhvāḥ padaiḥ supṛktāni vilokyārtāḥ samabruvan

कस्याः पदानि चैतानि याताया नन्दसूनुना ।अंसन्यस्तप्रकोष्ठायाः करेणोः करिणा यथा॥ 27 ॥

kasyāḥ padāni caitāni yātāyā nandasūnunā | aṃsanyastaprakoṣṭhāyāḥ kareṇoḥ kariṇā yathā

अनयाऽऽराधितो नूनं भगवान् हरिरीश्वरः ।यन्नो विहाय गोविन्दः प्रीतो यामनयद्रहः॥ 28 ॥

anayā''rādhito nūnaṃ bhagavān harirīśvaraḥ | yanno vihāya govindaḥ prīto yāmanayadrahaḥ

धन्या अहो अमी आल्यो गोविन्दाङ्घ्र्यब्जरेणवः ।यान् ब्रह्मेशौ रमादेवी दधुर्मूर्ध्न्यघनुत्तये॥ 29 ॥

dhanyā aho amī ālyo govindāṅghryabjareṇavaḥ | yān brahmeśau ramādevī dadhurmūrdhnyaghanuttaye

तस्या अमूनि नः क्षोभं कुर्वन्त्युच्चैः पदानि यत् ।यैकापहृत्य गोपीनां रहो भुङ्क्तेऽच्युताधरम्॥ 30 ॥

tasyā amūni naḥ kṣobhaṃ kurvantyuccaiḥ padāni yat | yaikāpahṛtya gopīnāṃ raho bhuṅkte'cyutādharam

न लक्ष्यन्ते पदान्यत्र तस्या नूनं तृणाङ्कुरैः ।खिद्यत्सुजाताङ्घ्रितलामुन्निन्ये प्रेयसीं प्रियः॥ 31 ॥

na lakṣyante padānyatra tasyā nūnaṃ tṛṇāṅkuraiḥ | khidyatsujātāṅghritalāmunninye preyasīṃ priyaḥ

इमान्यधिकमग्नानि पदानि वहतो वधूम् ।गोप्यः पश्यत कृष्णस्य भाराक्रान्तस्य कामिनः॥ 32 ॥

imānyadhikamagnāni padāni vahato vadhūm | gopyaḥ paśyata kṛṣṇasya bhārākrāntasya kāminaḥ

अत्रावरोपिता कान्ता पुष्पहेतोर्महात्मना ।अत्र प्रसूनावचयः प्रियार्थे प्रेयसा कृतः ।प्रपदाक्रमणे एते पश्यतासकले पदे॥ 33 ॥

atrāvaropitā kāntā puṣpahetormahātmanā | atra prasūnāvacayaḥ priyārthe preyasā kṛtaḥ | prapadākramaṇe ete paśyatāsakale pade

केशप्रसाधनं त्वत्र कामिन्याः कामिना कृतम् ।तानि चूडयता कान्तामुपविष्टमिह ध्रुवम्॥ 34 ॥

keśaprasādhanaṃ tvatra kāminyāḥ kāminā kṛtam | tāni cūḍayatā kāntāmupaviṣṭamiha dhruvam

रेमे तया चात्मरत आत्मारामोऽप्यखण्डितः ।कामिनां दर्शयन् दैन्यं स्त्रीणां चैव दुरात्मताम्॥ 35 ॥

reme tayā cātmarata ātmārāmo'pyakhaṇḍitaḥ | kāmināṃ darśayan dainyaṃ strīṇāṃ caiva durātmatām

इत्येवं दर्शयन्त्यस्ताश्चेरुर्गोप्यो विचेतसः ।यां गोपीमनयत्कृष्णो विहायान्याः स्त्रियो वने॥ 36 ॥

ityevaṃ darśayantyastāścerurgopyo vicetasaḥ | yāṃ gopīmanayatkṛṣṇo vihāyānyāḥ striyo vane

सा च मेने तदाऽऽत्मानं वरिष्ठं सर्वयोषिताम् ।हित्वा गोपीः कामयाना मामसौ भजते प्रियः॥ 37 ॥

sā ca mene tadā''tmānaṃ variṣṭhaṃ sarvayoṣitām | hitvā gopīḥ kāmayānā māmasau bhajate priyaḥ

ततो गत्वा वनोद्देशं दृप्ता केशवमब्रवीत् ।न पारयेऽहं चलितुं नय मां यत्र ते मनः॥ 38 ॥

tato gatvā vanoddeśaṃ dṛptā keśavamabravīt | na pāraye'haṃ calituṃ naya māṃ yatra te manaḥ

एवमुक्तः प्रियामाह स्कन्ध आरुह्यतामिति ।ततश्चान्तर्दधे कृष्णः सा वधूरन्वतप्यत॥ 39 ॥

evamuktaḥ priyāmāha skandha āruhyatāmiti | tataścāntardadhe kṛṣṇaḥ sā vadhūranvatapyata

हा नाथ रमण प्रेष्ठ क्वासि क्वासि महाभुज ।दास्यास्ते कृपणाया मे सखे दर्शय सन्निधिम्॥ 40 ॥

hā nātha ramaṇa preṣṭha kvāsi kvāsi mahābhuja | dāsyāste kṛpaṇāyā me sakhe darśaya sannidhim

अन्विच्छन्त्यो भगवतो मार्गं गोप्योऽविदूरितः ।ददृशुः प्रियविश्लेषमोहितां दुःखितां सखीम्॥ 41 ॥

anvicchantyo bhagavato mārgaṃ gopyo'vidūritaḥ | dadṛśuḥ priyaviśleṣamohitāṃ duḥkhitāṃ sakhīm

तया कथितमाकर्ण्य मानप्राप्तिं च माधवात् ।अवमानं च दौरात्म्याद्विस्मयं परमं ययुः॥ 42 ॥

tayā kathitamākarṇya mānaprāptiṃ ca mādhavāt | avamānaṃ ca daurātmyādvismayaṃ paramaṃ yayuḥ

ततोऽविशन् वनं चन्द्रज्योत्स्ना यावद्विभाव्यते ।तमः प्रविष्टमालक्ष्य ततो निववृतुः स्त्रियः॥ 43 ॥

tato'viśan vanaṃ candrajyotsnā yāvadvibhāvyate | tamaḥ praviṣṭamālakṣya tato nivavṛtuḥ striyaḥ

तन्मनस्कास्तदालापास्तद्विचेष्टास्तदात्मिकाः ।तद्गुणानेव गायन्त्यो नात्मागाराणि सस्मरुः॥ 44 ॥

tanmanaskāstadālāpāstadviceṣṭāstadātmikāḥ | tadguṇāneva gāyantyo nātmāgārāṇi sasmaruḥ

पुनः पुलिनमागत्य कालिन्द्याः कृष्णभावनाः ।समवेता जगुः कृष्णं तदागमनकाङ्क्षिताः॥ 45 ॥

punaḥ pulinamāgatya kālindyāḥ kṛṣṇabhāvanāḥ | samavetā jaguḥ kṛṣṇaṃ tadāgamanakāṅkṣitāḥ

दशमस्कन्धे पूर्वार्धे रासक्रीडायां कृष्णान्वेषणं नाम त्रिंशोऽध्यायः॥ 30b ॥

daśamaskandhe pūrvārdhe rāsakrīḍāyāṃ kṛṣṇānveṣaṇaṃ nāma triṃśo'dhyāyaḥ