Bhagavata Purana
233
अध्याय 233 / 335

Skandha 10, Adhyāya 32

23 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ23 श्लोक

अध्याय 233

श्लोक 1

रुरुदुः सुस्वरं राजन् कृष्णदर्शनलालसाः

ruruduḥ susvaraṃ rājan kṛṣṇadarśanalālasāḥ

अध्याय 233

श्लोक 2

तासामाविरभूच्छौरिः स्मयमानमुखाम्बुजः ।पीताम्बरधरः स्रग्वी साक्षान्मन्मथमन्मथः

tāsāmāvirabhūcchauriḥ smayamānamukhāmbujaḥ | pītāmbaradharaḥ sragvī sākṣānmanmathamanmathaḥ

अध्याय 233

श्लोक 3

तं विलोक्यागतं प्रेष्ठं प्रीत्युत्फुल्लदृशोऽबलाः ।उत्तस्थुर्युगपत्सर्वास्तन्वः प्राणमिवागतम्

taṃ vilokyāgataṃ preṣṭhaṃ prītyutphulladṛśo'balāḥ | uttasthuryugapatsarvāstanvaḥ prāṇamivāgatam

अध्याय 233

श्लोक 4

काचित्कराम्बुजं शौरेर्जगृहेऽञ्जलिना मुदा ।काचिद्दधार तद्बाहुमंसे चन्दनरूषितम्

kācitkarāmbujaṃ śaurerjagṛhe'ñjalinā mudā | kāciddadhāra tadbāhumaṃse candanarūṣitam

अध्याय 233

श्लोक 5

काचिदञ्जलिनागृह्णात्तन्वी ताम्बूलचर्वितम् ।एका तदङ्घ्रिकमलं सन्तप्ता स्तनयोरधात्

kācidañjalināgṛhṇāttanvī tāmbūlacarvitam | ekā tadaṅghrikamalaṃ santaptā stanayoradhāt

अध्याय 233

श्लोक 6

एका भ्रुकुटिमाबध्य प्रेमसंरम्भविह्वला ।घ्नन्तीवैक्षत्कटाक्षेपैः सन्दष्टदशनच्छदा

ekā bhrukuṭimābadhya premasaṃrambhavihvalā | ghnantīvaikṣatkaṭākṣepaiḥ sandaṣṭadaśanacchadā

अध्याय 233

श्लोक 7

अपरानिमिषद्दृग्भ्यां जुषाणा तन्मुखाम्बुजम् ।आपीतमपि नातृप्यत्सन्तस्तच्चरणं यथा

aparānimiṣaddṛgbhyāṃ juṣāṇā tanmukhāmbujam | āpītamapi nātṛpyatsantastaccaraṇaṃ yathā

अध्याय 233

श्लोक 8

तं काचिन्नेत्ररन्ध्रेण हृदिकृत्य निमील्य च ।पुलकाङ्ग्युपगुह्यास्ते योगीवानन्दसम्प्लुता

taṃ kācinnetrarandhreṇa hṛdikṛtya nimīlya ca | pulakāṅgyupaguhyāste yogīvānandasamplutā

अध्याय 233

श्लोक 9

सर्वास्ताः केशवालोकपरमोत्सवनिर्वृताः ।जहुर्विरहजं तापं प्राज्ञं प्राप्य यथा जनाः

sarvāstāḥ keśavālokaparamotsavanirvṛtāḥ | jahurvirahajaṃ tāpaṃ prājñaṃ prāpya yathā janāḥ

अध्याय 233

श्लोक 10

ताभिर्विधूतशोकाभिर्भगवानच्युतो वृतः ।व्यरोचताधिकं तात पुरुषः शक्तिभिर्यथा

tābhirvidhūtaśokābhirbhagavānacyuto vṛtaḥ | vyarocatādhikaṃ tāta puruṣaḥ śaktibhiryathā

अध्याय 233

श्लोक 11

ताः समादाय कालिन्द्या निर्विश्य पुलिनं विभुः ।विकसत्कुन्दमन्दारसुरभ्यनिलषट्पदम्

tāḥ samādāya kālindyā nirviśya pulinaṃ vibhuḥ | vikasatkundamandārasurabhyanilaṣaṭpadam

अध्याय 233

श्लोक 12

शरच्चन्द्रांशुसन्दोहध्वस्तदोषातमः शिवम् ।कृष्णाया हस्ततरलाचितकोमलवालुकम्

śaraccandrāṃśusandohadhvastadoṣātamaḥ śivam | kṛṣṇāyā hastataralācitakomalavālukam

अध्याय 233

श्लोक 13

तद्दर्शनाह्लादविधूतहृद्रुजो मनोरथान्तं श्रुतयो यथा ययुः ।स्वैरुत्तरीयैः कुचकुङ्कुमाङ्कितै- रचीकॢपन्नासनमात्मबन्धवे

taddarśanāhlādavidhūtahṛdrujo manorathāntaṃ śrutayo yathā yayuḥ | svairuttarīyaiḥ kucakuṅkumāṅkitai- racīkḷpannāsanamātmabandhave

अध्याय 233

श्लोक 14

तत्रोपविष्टो भगवान् स ईश्वरो योगेश्वरान्तर्हृदि कल्पितासनः ।चकास गोपीपरिषद्गतोऽर्चित- स्त्रैलोक्यलक्ष्म्येकपदं वपुर्दधत्

tatropaviṣṭo bhagavān sa īśvaro yogeśvarāntarhṛdi kalpitāsanaḥ | cakāsa gopīpariṣadgato'rcita- strailokyalakṣmyekapadaṃ vapurdadhat

अध्याय 233

श्लोक 15

सभाजयित्वा तमनङ्गदीपनं सहासलीलेक्षणविभ्रमभ्रुवा ।संस्पर्शनेनाङ्ककृताङ्घ्रिहस्तयोः संस्तुत्य ईषत्कुपिता बभाषिरे

sabhājayitvā tamanaṅgadīpanaṃ sahāsalīlekṣaṇavibhramabhruvā | saṃsparśanenāṅkakṛtāṅghrihastayoḥ saṃstutya īṣatkupitā babhāṣire

अध्याय 233

श्लोक 16

भजतोऽनुभजन्त्येक एक एतद्विपर्ययम् ।नोभयांश्च भजन्त्येक एतन्नो ब्रूहि साधु भोः

bhajato'nubhajantyeka eka etadviparyayam | nobhayāṃśca bhajantyeka etanno brūhi sādhu bhoḥ

अध्याय 233

श्लोक 17

मिथो भजन्ति ये सख्यः स्वार्थैकान्तोद्यमा हि ते ।न तत्र सौहृदं धर्मः स्वार्थार्थं तद्धि नान्यथा

mitho bhajanti ye sakhyaḥ svārthaikāntodyamā hi te | na tatra sauhṛdaṃ dharmaḥ svārthārthaṃ taddhi nānyathā

अध्याय 233

श्लोक 28

भजन्त्यभजतो ये वै करुणाः पितरौ यथा ।धर्मो निरपवादोऽत्र सौहृदं च सुमध्यमाः

bhajantyabhajato ye vai karuṇāḥ pitarau yathā | dharmo nirapavādo'tra sauhṛdaṃ ca sumadhyamāḥ

अध्याय 233

श्लोक 19

भजतोऽपि न वै केचिद्भजन्त्यभजतः कुतः ।आत्मारामा ह्याप्तकामा अकृतज्ञा गुरुद्रुहः

bhajato'pi na vai kecidbhajantyabhajataḥ kutaḥ | ātmārāmā hyāptakāmā akṛtajñā gurudruhaḥ

अध्याय 233

श्लोक 20

नाहं तु सख्यो भजतोऽपि जन्तून् भजाम्यमीषामनुवृत्तिवृत्तये ।यथाधनो लब्धधने विनष्टे तच्चिन्तयान्यन्निभृतो न वेद

nāhaṃ tu sakhyo bhajato'pi jantūn bhajāmyamīṣāmanuvṛttivṛttaye | yathādhano labdhadhane vinaṣṭe taccintayānyannibhṛto na veda

अध्याय 233

श्लोक 21

एवं मदर्थोज्झितलोकवेद- स्वानां हि वो मय्यनुवृत्तयेऽबलाः ।मया परोक्षं भजता तिरोहितं मासूयितुं मार्हथ तत्प्रियं प्रियाः

evaṃ madarthojjhitalokaveda- svānāṃ hi vo mayyanuvṛttaye'balāḥ | mayā parokṣaṃ bhajatā tirohitaṃ māsūyituṃ mārhatha tatpriyaṃ priyāḥ

अध्याय 233

श्लोक 22

न पारयेऽहं निरवद्यसंयुजां स्वसाधुकृत्यं विबुधायुषापि वः ।या माभजन् दुर्जरगेहशृङ्खलाः संवृश्च्य तद्वः प्रतियातु साधुना

na pāraye'haṃ niravadyasaṃyujāṃ svasādhukṛtyaṃ vibudhāyuṣāpi vaḥ | yā mābhajan durjaragehaśṛṅkhalāḥ saṃvṛścya tadvaḥ pratiyātu sādhunā

अध्याय 233

श्लोक 32

दशमस्कन्धे पूर्वर्धे रासक्रीडायां गोपीसान्त्वनं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः

daśamaskandhe pūrvardhe rāsakrīḍāyāṃ gopīsāntvanaṃ nāma dvātriṃśo'dhyāyaḥ

स्रोत: local proofread transcription: Sanskrit shlokas of the Bhagavata Purana (skandhas 1-12) from sanskritdocuments.org. One chapter per adhyaya; verse numbers as printed in the source (restarting in each adhyaya). The Mahatmya is not included. · प्राप्त 19/10/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पाठ-भेद एवं संशोधनVariants & corrections

पाठ-भेद टिप्पणी (Alternative Reading / Variant Notes):

Collated with Sridhara Swami Bhāvarthadīpikā recension.