Skandha 10, Adhyāya 33

इत्थं भगवतो गोप्यः श्रुत्वा वाचः सुपेशलाः ।जहुर्विरहजं तापं तदङ्गोपचिताशिषः॥ 1 ॥

itthaṃ bhagavato gopyaḥ śrutvā vācaḥ supeśalāḥ | jahurvirahajaṃ tāpaṃ tadaṅgopacitāśiṣaḥ

तत्रारभत गोविन्दो रासक्रीडामनुव्रतैः ।स्त्रीरत्नैरन्वितः प्रीतैरन्योन्याबद्धबाहुभिः॥ 2 ॥

tatrārabhata govindo rāsakrīḍāmanuvrataiḥ | strīratnairanvitaḥ prītairanyonyābaddhabāhubhiḥ

रासोत्सवः सम्प्रवृत्तो गोपीमण्डलमण्डितः ।योगेश्वरेण कृष्णेन तासां मध्ये द्वयोर्द्वयोः ।प्रविष्टेन गृहीतानां कण्ठे स्वनिकटं स्त्रियः॥ 3 ॥

rāsotsavaḥ sampravṛtto gopīmaṇḍalamaṇḍitaḥ | yogeśvareṇa kṛṣṇena tāsāṃ madhye dvayordvayoḥ | praviṣṭena gṛhītānāṃ kaṇṭhe svanikaṭaṃ striyaḥ

यं मन्येरन् नभस्तावद्विमानशतसङ्कुलम् ।दिवौकसां सदाराणामौत्सुक्यापहृतात्मनाम्॥ 4 ॥

yaṃ manyeran nabhastāvadvimānaśatasaṅkulam | divaukasāṃ sadārāṇāmautsukyāpahṛtātmanām

ततो दुन्दुभयो नेदुर्निपेतुः पुष्पवृष्टयः ।जगुर्गन्धर्वपतयः सस्त्रीकास्तद्यशोऽमलम्॥ 5 ॥

tato dundubhayo nedurnipetuḥ puṣpavṛṣṭayaḥ | jagurgandharvapatayaḥ sastrīkāstadyaśo'malam

वलयानां नूपुराणां किङ्किणीनां च योषिताम् ।सप्रियाणामभूच्छब्दस्तुमुलो रासमण्डले॥ 6 ॥

valayānāṃ nūpurāṇāṃ kiṅkiṇīnāṃ ca yoṣitām | sapriyāṇāmabhūcchabdastumulo rāsamaṇḍale

तत्रातिशुशुभे ताभिर्भगवान् देवकीसुतः ।मध्ये मणीनां हैमानां महामरकतो यथा॥ 7 ॥

tatrātiśuśubhe tābhirbhagavān devakīsutaḥ | madhye maṇīnāṃ haimānāṃ mahāmarakato yathā

पादन्यासैर्भुजविधुतिभिः सस्मितैर्भ्रूविलासैः भज्यन् मध्यैश्चलकुचपटैः कुण्डलैर्गण्डलोलैः ।स्विद्यन् मुख्यः कबररशनाग्रन्थयः कृष्णवध्वो गायन्त्यस्तं तडित इव ता मेघचक्रे विरेजुः॥ 8 ॥

pādanyāsairbhujavidhutibhiḥ sasmitairbhrūvilāsaiḥ bhajyan madhyaiścalakucapaṭaiḥ kuṇḍalairgaṇḍalolaiḥ | svidyan mukhyaḥ kabararaśanāgranthayaḥ kṛṣṇavadhvo gāyantyastaṃ taḍita iva tā meghacakre virejuḥ

उच्चैर्जगुर्नृत्यमाना रक्तकण्ठ्यो रतिप्रियाः ।कृष्णाभिमर्शमुदिता यद्गीतेनेदमावृतम्॥ 9 ॥

uccairjagurnṛtyamānā raktakaṇṭhyo ratipriyāḥ | kṛṣṇābhimarśamuditā yadgītenedamāvṛtam

काचित्समं मुकुन्देन स्वरजातीरमिश्रिताः ।उन्निन्ये पूजिता तेन प्रीयता साधु साध्विति ।तदेव ध्रुवमुन्निन्ये तस्यै मानं च बह्वदात्॥ 10 ॥

kācitsamaṃ mukundena svarajātīramiśritāḥ | unninye pūjitā tena prīyatā sādhu sādhviti | tadeva dhruvamunninye tasyai mānaṃ ca bahvadāt

काचिद्रासपरिश्रान्ता पार्श्वस्थस्य गदाभृतः ।जग्राह बाहुना स्कन्धं श्लथद्वलयमल्लिका॥ 11 ॥

kācidrāsapariśrāntā pārśvasthasya gadābhṛtaḥ | jagrāha bāhunā skandhaṃ ślathadvalayamallikā

तत्रैकांसगतं बाहुं कृष्णस्योत्पलसौरभम् ।चन्दनालिप्तमाघ्राय हृष्टरोमा चुचुम्ब ह॥ 12 ॥

tatraikāṃsagataṃ bāhuṃ kṛṣṇasyotpalasaurabham | candanāliptamāghrāya hṛṣṭaromā cucumba ha

कस्याश्चिन्नाट्यविक्षिप्तकुण्डलत्विषमण्डितम् ।गण्डं गण्डे सन्दधत्या अदात्ताम्बूलचर्वितम्॥ 13 ॥

kasyāścinnāṭyavikṣiptakuṇḍalatviṣamaṇḍitam | gaṇḍaṃ gaṇḍe sandadhatyā adāttāmbūlacarvitam

नृत्यन्ती गायती काचित्कूजन्नूपुरमेखला ।पार्श्वस्थाच्युतहस्ताब्जं श्रान्ताधात्स्तनयोः शिवम्॥ 14 ॥

nṛtyantī gāyatī kācitkūjannūpuramekhalā | pārśvasthācyutahastābjaṃ śrāntādhātstanayoḥ śivam

गोप्यो लब्ध्वाच्युतं कान्तं श्रिय एकान्तवल्लभम् ।गृहीतकण्ठ्यस्तद्दोर्भ्यां गायन्त्यस्तं विजह्रिरे॥ 15 ॥

gopyo labdhvācyutaṃ kāntaṃ śriya ekāntavallabham | gṛhītakaṇṭhyastaddorbhyāṃ gāyantyastaṃ vijahrire

कर्णोत्पलालकविटङ्ककपोलघर्म- वक्त्रश्रियो वलयनूपुरघोषवाद्यैः ।गोप्यः समं भगवता ननृतुः स्वकेश- स्रस्तस्रजो भ्रमरगायकरासगोष्ठ्याम्॥ 16 ॥

karṇotpalālakaviṭaṅkakapolagharma- vaktraśriyo valayanūpuraghoṣavādyaiḥ | gopyaḥ samaṃ bhagavatā nanṛtuḥ svakeśa- srastasrajo bhramaragāyakarāsagoṣṭhyām

एवं परिष्वङ्गकराभिमर्श- स्निग्धेक्षणोद्दामविलासहासैः ।रेमे रमेशो व्रजसुन्दरीभि- र्यथार्भकः स्वप्रतिबिम्बविभ्रमः॥ 17 ॥

evaṃ pariṣvaṅgakarābhimarśa- snigdhekṣaṇoddāmavilāsahāsaiḥ | reme rameśo vrajasundarībhi- ryathārbhakaḥ svapratibimbavibhramaḥ

तदङ्गसङ्गप्रमुदाकुलेन्द्रियाः केशान् दुकूलं कुचपट्टिकां वा ।नाञ्जः प्रतिव्योढुमलं व्रजस्त्रियो विस्रस्तमालाभरणाः कुरूद्वह॥ 18 ॥

tadaṅgasaṅgapramudākulendriyāḥ keśān dukūlaṃ kucapaṭṭikāṃ vā | nāñjaḥ prativyoḍhumalaṃ vrajastriyo visrastamālābharaṇāḥ kurūdvaha

कृष्णविक्रीडितं वीक्ष्य मुमुहुः खेचरस्त्रियः ।कामार्दिताः शशाङ्कश्च सगणो विस्मितोऽभवत्॥ 19 ॥

kṛṣṇavikrīḍitaṃ vīkṣya mumuhuḥ khecarastriyaḥ | kāmārditāḥ śaśāṅkaśca sagaṇo vismito'bhavat

कृत्वा तावन्तमात्मानं यावतीर्गोपयोषितः ।रेमे स भगवांस्ताभिरात्मारामोऽपि लीलया॥ 20 ॥

kṛtvā tāvantamātmānaṃ yāvatīrgopayoṣitaḥ | reme sa bhagavāṃstābhirātmārāmo'pi līlayā

तासामतिविहारेण श्रान्तानां वदनानि सः ।प्रामृजत्करुणः प्रेम्णा शन्तमेनाङ्गपाणिना॥ 21 ॥

tāsāmativihāreṇa śrāntānāṃ vadanāni saḥ | prāmṛjatkaruṇaḥ premṇā śantamenāṅgapāṇinā

गोप्यः स्फुरत्पुरटकुण्डलकुन्तलत्विड्- गण्डश्रिया सुधितहासनिरीक्षणेन ।मानं दधत्य ऋषभस्य जगुः कृतानि पुण्यानि तत्कररुहस्पर्शप्रमोदाः॥ 22 ॥

gopyaḥ sphuratpuraṭakuṇḍalakuntalatviḍ- gaṇḍaśriyā sudhitahāsanirīkṣaṇena | mānaṃ dadhatya ṛṣabhasya jaguḥ kṛtāni puṇyāni tatkararuhasparśapramodāḥ

ताभिर्युतः श्रममपोहितुमङ्गसङ्ग- घृष्टस्रजः स कुचकुङ्कुमरञ्जितायाः ।गन्धर्वपालिभिरनुद्रुत आविशद्वाः श्रान्तो गजीभिरिभराडिव भिन्नसेतुः॥ 23 ॥

tābhiryutaḥ śramamapohitumaṅgasaṅga- ghṛṣṭasrajaḥ sa kucakuṅkumarañjitāyāḥ | gandharvapālibhiranudruta āviśadvāḥ śrānto gajībhiribharāḍiva bhinnasetuḥ

सोऽम्भस्यलं युवतिभिः परिषिच्यमानः प्रेम्णेक्षितः प्रहसतीभिरितस्ततोऽङ्ग ।वैमानिकैः कुसुमवर्षिभिरीड्यमानो रेमे स्वयं स्वरतिरत्र गजेन्द्रलीलः॥ 24 ॥

so'mbhasyalaṃ yuvatibhiḥ pariṣicyamānaḥ premṇekṣitaḥ prahasatībhiritastato'ṅga | vaimānikaiḥ kusumavarṣibhirīḍyamāno reme svayaṃ svaratiratra gajendralīlaḥ

ततश्च कृष्णोपवने जलस्थल- प्रसूनगन्धानिलजुष्टदिक्तटे ।चचार भृङ्गप्रमदागणावृतो यथा मदच्युद्द्विरदः करेणुभिः॥ 25 ॥

tataśca kṛṣṇopavane jalasthala- prasūnagandhānilajuṣṭadiktaṭe | cacāra bhṛṅgapramadāgaṇāvṛto yathā madacyuddviradaḥ kareṇubhiḥ

एवं शशाङ्कांशुविराजिता निशाः स सत्यकामोऽनुरताबलागणः ।सिषेव आत्मन्यवरुद्धसौरतः सर्वाः शरत्काव्यकथारसाश्रयाः॥ 26 ॥

evaṃ śaśāṅkāṃśuvirājitā niśāḥ sa satyakāmo'nuratābalāgaṇaḥ | siṣeva ātmanyavaruddhasaurataḥ sarvāḥ śaratkāvyakathārasāśrayāḥ

राजोवाच ।संस्थापनाय धर्मस्य प्रशमायेतरस्य च ।अवतीर्णो हि भगवानंशेन जगदीश्वरः॥ 27 ॥

rājovāca | saṃsthāpanāya dharmasya praśamāyetarasya ca | avatīrṇo hi bhagavānaṃśena jagadīśvaraḥ

स कथं धर्मसेतूनां वक्ता कर्ताभिरक्षिता ।प्रतीपमाचरद्ब्रह्मन् परदाराभिमर्शनम्॥ 28 ॥

sa kathaṃ dharmasetūnāṃ vaktā kartābhirakṣitā | pratīpamācaradbrahman paradārābhimarśanam

आप्तकामो यदुपतिः कृतवान् वै जुगुप्सितम् ।किमभिप्राय एतं नः संशयं छिन्धि सुव्रत॥ 29 ॥

āptakāmo yadupatiḥ kṛtavān vai jugupsitam | kimabhiprāya etaṃ naḥ saṃśayaṃ chindhi suvrata

धर्मव्यतिक्रमो दृष्ट ईश्वराणां च साहसम् ।तेजीयसां न दोषाय वह्नेः सर्वभुजो यथा॥ 30 ॥

dharmavyatikramo dṛṣṭa īśvarāṇāṃ ca sāhasam | tejīyasāṃ na doṣāya vahneḥ sarvabhujo yathā

नैतत्समाचरेज्जातु मनसापि ह्यनीश्वरः ।विनश्यत्याचरन् मौढ्याद्यथा रुद्रोऽब्धिजं विषम्॥ 31 ॥

naitatsamācarejjātu manasāpi hyanīśvaraḥ | vinaśyatyācaran mauḍhyādyathā rudro'bdhijaṃ viṣam

ईश्वराणां वचः सत्यं तथैवाचरितं क्वचित् ।तेषां यत्स्ववचोयुक्तं बुद्धिमांस्तत्समाचरेत्॥ 32 ॥

īśvarāṇāṃ vacaḥ satyaṃ tathaivācaritaṃ kvacit | teṣāṃ yatsvavacoyuktaṃ buddhimāṃstatsamācaret

कुशलाचरितेनैषामिह स्वार्थो न विद्यते ।विपर्ययेण वानर्थो निरहङ्कारिणां प्रभो॥ 33 ॥

kuśalācaritenaiṣāmiha svārtho na vidyate | viparyayeṇa vānartho nirahaṅkāriṇāṃ prabho

किमुताखिलसत्त्वानां तिर्यङ्मर्त्यदिवौकसाम् ।ईशितुश्चेशितव्यानां कुशलाकुशलान्वयः॥ 34 ॥

kimutākhilasattvānāṃ tiryaṅmartyadivaukasām | īśituśceśitavyānāṃ kuśalākuśalānvayaḥ

यत्पादपङ्कजपरागनिषेवतृप्ता योगप्रभावविधुताखिलकर्मबन्धाः ।स्वैरं चरन्ति मुनयोऽपि न नह्यमाना- स्तस्येच्छयाऽऽत्तवपुषः कुत एव बन्धः॥ 35 ॥

yatpādapaṅkajaparāganiṣevatṛptā yogaprabhāvavidhutākhilakarmabandhāḥ | svairaṃ caranti munayo'pi na nahyamānā- stasyecchayā''ttavapuṣaḥ kuta eva bandhaḥ

गोपीनां तत्पतीनां च सर्वेषामेव देहिनाम् ।योऽन्तश्चरति सोऽध्यक्षः क्रीडनेनेह देहभाक्॥ 36 ॥

gopīnāṃ tatpatīnāṃ ca sarveṣāmeva dehinām | yo'ntaścarati so'dhyakṣaḥ krīḍaneneha dehabhāk

अनुग्रहाय भूतानां मानुषं देहमास्थितः ।भजते तादृशीः क्रीडा याः श्रुत्वा तत्परो भवेत्॥ 37 ॥

anugrahāya bhūtānāṃ mānuṣaṃ dehamāsthitaḥ | bhajate tādṛśīḥ krīḍā yāḥ śrutvā tatparo bhavet

नासूयन् खलु कृष्णाय मोहितास्तस्य मायया ।मन्यमानाः स्वपार्श्वस्थान् स्वान् स्वान् दारान् व्रजौकसः॥ 38 ॥

nāsūyan khalu kṛṣṇāya mohitāstasya māyayā | manyamānāḥ svapārśvasthān svān svān dārān vrajaukasaḥ

ब्रह्मरात्र उपावृत्ते वासुदेवानुमोदिताः ।अनिच्छन्त्यो ययुर्गोप्यः स्वगृहान् भगवत्प्रियाः॥ 39 ॥

brahmarātra upāvṛtte vāsudevānumoditāḥ | anicchantyo yayurgopyaḥ svagṛhān bhagavatpriyāḥ

विक्रीडितं व्रजवधूभिरिदं च विष्णोः श्रद्धान्वितोऽनुशृणुयादथ वर्णयेद्यः ।भक्तिं परां भगवति प्रतिलभ्य कामं हृद्रोगमाश्वपहिनोत्यचिरेण धीरः॥ 40 ॥

vikrīḍitaṃ vrajavadhūbhiridaṃ ca viṣṇoḥ śraddhānvito'nuśṛṇuyādatha varṇayedyaḥ | bhaktiṃ parāṃ bhagavati pratilabhya kāmaṃ hṛdrogamāśvapahinotyacireṇa dhīraḥ

संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वार्धे रासक्रीडावर्णनं नाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः॥ 33b ॥

saṃhitāyāṃ daśamaskandhe pūrvārdhe rāsakrīḍāvarṇanaṃ nāma trayastriṃśo'dhyāyaḥ