Skandha 10, Adhyāya 37

केशी तु कंसप्रहितः खुरैर्महीं महाहयो निर्जरयन् मनोजवः ।सटावधूताभ्रविमानसङ्कुलं कुर्वन्नभो हेषितभीषिताखिलः॥ 1 ॥

keśī tu kaṃsaprahitaḥ khurairmahīṃ mahāhayo nirjarayan manojavaḥ | saṭāvadhūtābhravimānasaṅkulaṃ kurvannabho heṣitabhīṣitākhilaḥ

विशालनेत्रो विकटास्यकोटरो बृहद्गलो नीलमहाम्बुदोपमः ।दुराशयः कंसहितं चिकीर्षु- र्व्रजं स नन्दस्य जगाम कम्पयन्॥ 2 ॥

viśālanetro vikaṭāsyakoṭaro bṛhadgalo nīlamahāmbudopamaḥ | durāśayaḥ kaṃsahitaṃ cikīrṣu- rvrajaṃ sa nandasya jagāma kampayan

तं त्रासयन्तं भगवान् स्वगोकुलं तद्धेषितैर्वालविघूर्णिताम्बुदम् ।आत्मानमाजौ मृगयन्तमग्रणी- रुपाह्वयत्स व्यनदन्मृगेन्द्रवत्॥ 3 ॥

taṃ trāsayantaṃ bhagavān svagokulaṃ taddheṣitairvālavighūrṇitāmbudam | ātmānamājau mṛgayantamagraṇī- rupāhvayatsa vyanadanmṛgendravat

स तं निशाम्याभिमुखो मुखेन खं पिबन्निवाभ्यद्रवदत्यमर्षणः ।जघान पद्भ्यामरविन्दलोचनं दुरासदश्चण्डजवो दुरत्ययः॥ 4 ॥

sa taṃ niśāmyābhimukho mukhena khaṃ pibannivābhyadravadatyamarṣaṇaḥ | jaghāna padbhyāmaravindalocanaṃ durāsadaścaṇḍajavo duratyayaḥ

तद्वञ्चयित्वा तमधोक्षजो रुषा प्रगृह्य दोर्भ्यां परिविध्य पादयोः ।सावज्ञमुत्सृज्य धनुः शतान्तरे यथोरगं तार्क्ष्यसुतो व्यवस्थितः॥ 5 ॥

tadvañcayitvā tamadhokṣajo ruṣā pragṛhya dorbhyāṃ parividhya pādayoḥ | sāvajñamutsṛjya dhanuḥ śatāntare yathoragaṃ tārkṣyasuto vyavasthitaḥ

स लब्धसंज्ञः पुनरुत्थितो रुषा व्यादाय केशी तरसाऽऽपतद्धरिम् ।सोऽप्यस्य वक्त्रे भुजमुत्तरं स्मयन् प्रवेशयामास यथोरगं बिले॥ 6 ॥

sa labdhasaṃjñaḥ punarutthito ruṣā vyādāya keśī tarasā''pataddharim | so'pyasya vaktre bhujamuttaraṃ smayan praveśayāmāsa yathoragaṃ bile

दन्ता निपेतुर्भगवद्भुजस्पृश- स्ते केशिनस्तप्तमयःस्पृशो यथा ।बाहुश्च तद्देहगतो महात्मनो यथाऽऽमयः संववृधे उपेक्षितः॥ 7 ॥

dantā nipeturbhagavadbhujaspṛśa- ste keśinastaptamayaḥspṛśo yathā | bāhuśca taddehagato mahātmano yathā''mayaḥ saṃvavṛdhe upekṣitaḥ

समेधमानेन स कृष्णबाहुना निरुद्धवायुश्चरणांश्च विक्षिपन् ।प्रस्विन्नगात्रः परिवृत्तलोचनः पपात लेण्डं विसृजन् क्षितौ व्यसुः॥ 8 ॥

samedhamānena sa kṛṣṇabāhunā niruddhavāyuścaraṇāṃśca vikṣipan | prasvinnagātraḥ parivṛttalocanaḥ papāta leṇḍaṃ visṛjan kṣitau vyasuḥ

तद्देहतः कर्कटिकाफलोपमाद्- व्यसोरपाकृष्य भुजं महाभुजः ।अविस्मितोऽयत्नहतारिरुत्स्मयैः प्रसूनवर्षैर्दिविषद्भिरीडितः॥ 9 ॥

taddehataḥ karkaṭikāphalopamād- vyasorapākṛṣya bhujaṃ mahābhujaḥ | avismito'yatnahatārirutsmayaiḥ prasūnavarṣairdiviṣadbhirīḍitaḥ

देवर्षिरुपसङ्गम्य भागवतप्रवरो नृप ।कृष्णमक्लिष्टकर्माणं रहस्येतदभाषत॥ 10 ॥

devarṣirupasaṅgamya bhāgavatapravaro nṛpa | kṛṣṇamakliṣṭakarmāṇaṃ rahasyetadabhāṣata

कृष्ण कृष्णाप्रमेयात्मन् योगेश जगदीश्वर ।वासुदेवाखिलावास सात्वतां प्रवर प्रभो॥ 11 ॥

kṛṣṇa kṛṣṇāprameyātman yogeśa jagadīśvara | vāsudevākhilāvāsa sātvatāṃ pravara prabho

त्वमात्मा सर्वभूतानामेको ज्योतिरिवैधसाम् ।गूढो गुहाशयः साक्षी महापुरुष ईश्वरः॥ 12 ॥

tvamātmā sarvabhūtānāmeko jyotirivaidhasām | gūḍho guhāśayaḥ sākṣī mahāpuruṣa īśvaraḥ

आत्मनाऽऽत्माऽऽश्रयः पूर्वं मायया ससृजे गुणान् ।तैरिदं सत्यसङ्कल्पः सृजस्यत्स्यवसीश्वरः॥ 13 ॥

ātmanā''tmā''śrayaḥ pūrvaṃ māyayā sasṛje guṇān | tairidaṃ satyasaṅkalpaḥ sṛjasyatsyavasīśvaraḥ

स त्वं भूधरभूतानां दैत्यप्रमथरक्षसाम् ।अवतीर्णो विनाशाय सेतूनां रक्षणाय च॥ 14 ॥

sa tvaṃ bhūdharabhūtānāṃ daityapramatharakṣasām | avatīrṇo vināśāya setūnāṃ rakṣaṇāya ca

दिष्ट्या ते निहतो दैत्यो लीलयायं हयाकृतिः ।यस्य हेषितसन्त्रस्तास्त्यजन्त्यनिमिषा दिवम्॥ 15 ॥

diṣṭyā te nihato daityo līlayāyaṃ hayākṛtiḥ | yasya heṣitasantrastāstyajantyanimiṣā divam

चाणूरं मुष्टिकं चैव मल्लानन्यांश्च हस्तिनम् ।कंसं च निहतं द्रक्ष्ये परश्वोऽहनि ते विभो॥ 16 ॥

cāṇūraṃ muṣṭikaṃ caiva mallānanyāṃśca hastinam | kaṃsaṃ ca nihataṃ drakṣye paraśvo'hani te vibho

तस्यानु शङ्खयवनमुराणां नरकस्य च ।पारिजातापहरणमिन्द्रस्य च पराजयम्॥ 17 ॥

tasyānu śaṅkhayavanamurāṇāṃ narakasya ca | pārijātāpaharaṇamindrasya ca parājayam

उद्वाहं वीरकन्यानां वीर्यशुल्कादिलक्षणम् ।नृगस्य मोक्षणं पापाद्द्वारकायां जगत्पते॥ 18 ॥

udvāhaṃ vīrakanyānāṃ vīryaśulkādilakṣaṇam | nṛgasya mokṣaṇaṃ pāpāddvārakāyāṃ jagatpate

स्यमन्तकस्य च मणेरादानं सह भार्यया ।मृतपुत्रप्रदानं च ब्राह्मणस्य स्वधामतः॥ 19 ॥

syamantakasya ca maṇerādānaṃ saha bhāryayā | mṛtaputrapradānaṃ ca brāhmaṇasya svadhāmataḥ

पौण्ड्रकस्य वधं पश्चात्काशिपुर्याश्च दीपनम् ।दन्तवक्त्रस्य निधनं चैद्यस्य च महाक्रतौ॥ 20 ॥

pauṇḍrakasya vadhaṃ paścātkāśipuryāśca dīpanam | dantavaktrasya nidhanaṃ caidyasya ca mahākratau

यानि चान्यानि वीर्याणि द्वारकामावसन् भवान् ।कर्ता द्रक्ष्याम्यहं तानि गेयानि कविभिर्भुवि॥ 21 ॥

yāni cānyāni vīryāṇi dvārakāmāvasan bhavān | kartā drakṣyāmyahaṃ tāni geyāni kavibhirbhuvi

अथ ते कालरूपस्य क्षपयिष्णोरमुष्य वै ।अक्षौहिणीनां निधनं द्रक्ष्याम्यर्जुनसारथेः॥ 22 ॥

atha te kālarūpasya kṣapayiṣṇoramuṣya vai | akṣauhiṇīnāṃ nidhanaṃ drakṣyāmyarjunasāratheḥ

विशुद्धविज्ञानघनं स्वसंस्थया समाप्तसर्वार्थममोघवाञ्छितम् ।स्वतेजसा नित्यनिवृत्तमाया- गुणप्रवाहं भगवन्तमीमहि॥ 23 ॥

viśuddhavijñānaghanaṃ svasaṃsthayā samāptasarvārthamamoghavāñchitam | svatejasā nityanivṛttamāyā- guṇapravāhaṃ bhagavantamīmahi

त्वामीश्वरं स्वाश्रयमात्ममायया विनिर्मिताशेषविशेषकल्पनम् ।क्रीडार्थमद्यात्तमनुष्यविग्रहं नतोऽस्मि धुर्यं यदुवृष्णिसात्वताम्॥ 24 ॥

tvāmīśvaraṃ svāśrayamātmamāyayā vinirmitāśeṣaviśeṣakalpanam | krīḍārthamadyāttamanuṣyavigrahaṃ nato'smi dhuryaṃ yaduvṛṣṇisātvatām

एवं यदुपतिं कृष्णं भागवतप्रवरो मुनिः ।प्रणिपत्याभ्यनुज्ञातो ययौ तद्दर्शनोत्सवः॥ 25 ॥

evaṃ yadupatiṃ kṛṣṇaṃ bhāgavatapravaro muniḥ | praṇipatyābhyanujñāto yayau taddarśanotsavaḥ

भगवानपि गोविन्दो हत्वा केशिनमाहवे ।पशूनपालयत्पालैः प्रीतैर्व्रजसुखावहः॥ 26 ॥

bhagavānapi govindo hatvā keśinamāhave | paśūnapālayatpālaiḥ prītairvrajasukhāvahaḥ

एकदा ते पशून् पालाश्चारयन्तोऽद्रिसानुषु ।चक्रुर्निलायनक्रीडाश्चोरपालापदेशतः॥ 27 ॥

ekadā te paśūn pālāścārayanto'drisānuṣu | cakrurnilāyanakrīḍāścorapālāpadeśataḥ

तत्रासन् कतिचिच्चोराः पालाश्च कतिचिन्नृप ।मेषायिताश्च तत्रैके विजह्रुरकुतोभयाः॥ 28 ॥

tatrāsan katiciccorāḥ pālāśca katicinnṛpa | meṣāyitāśca tatraike vijahrurakutobhayāḥ

मयपुत्रो महामायो व्योमो गोपालवेषधृक् ।मेषायितानपोवाह प्रायश्चोरायितो बहून्॥ 29 ॥

mayaputro mahāmāyo vyomo gopālaveṣadhṛk | meṣāyitānapovāha prāyaścorāyito bahūn

गिरिदर्यां विनिक्षिप्य नीतं नीतं महासुरः ।शिलया पिदधे द्वारं चतुःपञ्चावशेषिताः॥ 30 ॥

giridaryāṃ vinikṣipya nītaṃ nītaṃ mahāsuraḥ | śilayā pidadhe dvāraṃ catuḥpañcāvaśeṣitāḥ

तस्य तत्कर्म विज्ञाय कृष्णः शरणदः सताम् ।गोपान् नयन्तं जग्राह वृकं हरिरिवौजसा॥ 31 ॥

tasya tatkarma vijñāya kṛṣṇaḥ śaraṇadaḥ satām | gopān nayantaṃ jagrāha vṛkaṃ haririvaujasā

स निजं रूपमास्थाय गिरीन्द्रसदृशं बली ।इच्छन् विमोक्तुमात्मानं नाशक्नोद्ग्रहणातुरः॥ 32 ॥

sa nijaṃ rūpamāsthāya girīndrasadṛśaṃ balī | icchan vimoktumātmānaṃ nāśaknodgrahaṇāturaḥ

तं निगृह्याच्युतो दोर्भ्यां पातयित्वा महीतले ।पश्यतां दिवि देवानां पशुमारममारयत्॥ 33 ॥

taṃ nigṛhyācyuto dorbhyāṃ pātayitvā mahītale | paśyatāṃ divi devānāṃ paśumāramamārayat

गुहापिधानं निर्भिद्य गोपान्निःसार्य कृच्छ्रतः ।स्तूयमानः सुरैर्गोपैः प्रविवेश स्वगोकुलम्॥ 34 ॥

guhāpidhānaṃ nirbhidya gopānniḥsārya kṛcchrataḥ | stūyamānaḥ surairgopaiḥ praviveśa svagokulam

दशमस्कन्धे पूर्वार्धे व्योमासुरवधो नाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः॥ 37 ॥

daśamaskandhe pūrvārdhe vyomāsuravadho nāma saptatriṃśo'dhyāyaḥ