Skandha 10, Adhyāya 38

अक्रूरोऽपि च तां रात्रिं मधुपुर्यां महामतिः ।उषित्वा रथमास्थाय प्रययौ नन्दगोकुलम्॥ 1 ॥

akrūro'pi ca tāṃ rātriṃ madhupuryāṃ mahāmatiḥ | uṣitvā rathamāsthāya prayayau nandagokulam

गच्छन् पथि महाभागो भगवत्यम्बुजेक्षणे ।भक्तिं परामुपगत एवमेतदचिन्तयत्॥ 2 ॥

gacchan pathi mahābhāgo bhagavatyambujekṣaṇe | bhaktiṃ parāmupagata evametadacintayat

किं मयाऽऽचरितं भद्रं किं तप्तं परमं तपः ।किं वाथाप्यर्हते दत्तं यद्द्रक्ष्याम्यद्य केशवम्॥ 3 ॥

kiṃ mayā''caritaṃ bhadraṃ kiṃ taptaṃ paramaṃ tapaḥ | kiṃ vāthāpyarhate dattaṃ yaddrakṣyāmyadya keśavam

ममैतद्दुर्लभं मन्य उत्तमश्लोकदर्शनम् ।विषयात्मनो यथा ब्रह्मकीर्तनं शूद्रजन्मनः॥ 4 ॥

mamaitaddurlabhaṃ manya uttamaślokadarśanam | viṣayātmano yathā brahmakīrtanaṃ śūdrajanmanaḥ

मैवं ममाधमस्यापि स्यादेवाच्युतदर्शनम् ।ह्रियमाणः कालनद्या क्वचित्तरति कश्चन॥ 5 ॥

maivaṃ mamādhamasyāpi syādevācyutadarśanam | hriyamāṇaḥ kālanadyā kvacittarati kaścana

ममाद्यामङ्गलं नष्टं फलवांश्चैव मे भवः ।यन्नमस्ये भगवतो योगिध्येयाङ्घ्रिपङ्कजम्॥ 6 ॥

mamādyāmaṅgalaṃ naṣṭaṃ phalavāṃścaiva me bhavaḥ | yannamasye bhagavato yogidhyeyāṅghripaṅkajam

कंसो बताद्याकृत मेऽत्यनुग्रहं द्रक्ष्येऽङ्घ्रिपद्मं प्रहितोऽमुना हरेः ।कृतावतारस्य दुरत्ययं तमः पूर्वेऽतरन् यन्नखमण्डलत्विषा॥ 7 ॥

kaṃso batādyākṛta me'tyanugrahaṃ drakṣye'ṅghripadmaṃ prahito'munā hareḥ | kṛtāvatārasya duratyayaṃ tamaḥ pūrve'taran yannakhamaṇḍalatviṣā

यदर्चितं ब्रह्मभवादिभिः सुरैः श्रिया च देव्या मुनिभिस्ससात्वतैः ।गोचारणायानुचरैश्चरद्वने यद्गोपिकानां कुचकुङ्कुमाङ्कितम्॥ 8 ॥

yadarcitaṃ brahmabhavādibhiḥ suraiḥ śriyā ca devyā munibhissasātvataiḥ | gocāraṇāyānucaraiścaradvane yadgopikānāṃ kucakuṅkumāṅkitam

द्रक्ष्यामि नूनं सुकपोलनासिकं स्मितावलोकारुणकञ्जलोचनम् ।मुखं मुकुन्दस्य गुडालकावृतं प्रदक्षिणं मे प्रचरन्ति वै मृगाः॥ 9 ॥

drakṣyāmi nūnaṃ sukapolanāsikaṃ smitāvalokāruṇakañjalocanam | mukhaṃ mukundasya guḍālakāvṛtaṃ pradakṣiṇaṃ me pracaranti vai mṛgāḥ

अप्यद्य विष्णोर्मनुजत्वमीयुषो भारावताराय भुवो निजेच्छया ।लावण्यधाम्नो भवितोपलम्भनं मह्यं न न स्यात्फलमञ्जसा दृशः॥ 10 ॥

apyadya viṣṇormanujatvamīyuṣo bhārāvatārāya bhuvo nijecchayā | lāvaṇyadhāmno bhavitopalambhanaṃ mahyaṃ na na syātphalamañjasā dṛśaḥ

य ईक्षिताहंरहितोऽप्यसत्सतोः स्वतेजसापास्ततमोभिदाभ्रमः ।स्वमाययाऽऽत्मन् रचितैस्तदीक्षया प्राणाक्षधीभिः सदनेष्वभीयते॥ 11 ॥

ya īkṣitāhaṃrahito'pyasatsatoḥ svatejasāpāstatamobhidābhramaḥ | svamāyayā''tman racitaistadīkṣayā prāṇākṣadhībhiḥ sadaneṣvabhīyate

यस्याखिलामीवहभिः सुमङ्गलै- र्वाचो विमिश्रा गुणकर्मजन्मभिः ।प्राणन्ति शुम्भन्ति पुनन्ति वै जग- द्यास्तद्विरक्ताः शवशोभना मताः॥ 12 ॥

yasyākhilāmīvahabhiḥ sumaṅgalai- rvāco vimiśrā guṇakarmajanmabhiḥ | prāṇanti śumbhanti punanti vai jaga- dyāstadviraktāḥ śavaśobhanā matāḥ

स चावतीर्णः किल सात्वतान्वये स्वसेतुपालामरवर्यशर्मकृत् ।यशो वितन्वन् व्रज आस्त ईश्वरो गायन्ति देवा यदशेषमङ्गलम्॥ 13 ॥

sa cāvatīrṇaḥ kila sātvatānvaye svasetupālāmaravaryaśarmakṛt | yaśo vitanvan vraja āsta īśvaro gāyanti devā yadaśeṣamaṅgalam

तं त्वद्य नूनं महतां गतिं गुरुं त्रैलोक्यकान्तं दृशिमन्महोत्सवम् ।रूपं दधानं श्रिय ईप्सितास्पदं द्रक्ष्ये ममासन्नुषसः सुदर्शनाः॥ 14 ॥

taṃ tvadya nūnaṃ mahatāṃ gatiṃ guruṃ trailokyakāntaṃ dṛśimanmahotsavam | rūpaṃ dadhānaṃ śriya īpsitāspadaṃ drakṣye mamāsannuṣasaḥ sudarśanāḥ

अथावरूढः सपदीशयो रथात् प्रधानपुंसोश्चरणं स्वलब्धये ।धिया धृतं योगिभिरप्यहं ध्रुवं नमस्य आभ्यां च सखीन् वनौकसः॥ 15 ॥

athāvarūḍhaḥ sapadīśayo rathāt pradhānapuṃsoścaraṇaṃ svalabdhaye | dhiyā dhṛtaṃ yogibhirapyahaṃ dhruvaṃ namasya ābhyāṃ ca sakhīn vanaukasaḥ

अप्यङ्घ्रिमूले पतितस्य मे विभुः शिरस्यधास्यन्निजहस्तपङ्कजम् ।दत्ताभयं कालभुजङ्गरंहसा प्रोद्वेजितानां शरणैषिणां नृणाम्॥ 16 ॥

apyaṅghrimūle patitasya me vibhuḥ śirasyadhāsyannijahastapaṅkajam | dattābhayaṃ kālabhujaṅgaraṃhasā prodvejitānāṃ śaraṇaiṣiṇāṃ nṛṇām

समर्हणं यत्र निधाय कौशिक- स्तथा बलिश्चाप जगत्त्रयेन्द्रताम् ।यद्वा विहारे व्रजयोषितां श्रमं स्पर्शेन सौगन्धिकगन्ध्यपानुदत्॥ 17 ॥

samarhaṇaṃ yatra nidhāya kauśika- stathā baliścāpa jagattrayendratām | yadvā vihāre vrajayoṣitāṃ śramaṃ sparśena saugandhikagandhyapānudat

न मय्युपैष्यत्यरिबुद्धिमच्युतः कंसस्य दूतः प्रहितोऽपि विश्वदृक् ।योऽन्तर्बहिश्चेतस एतदीहितं क्षेत्रज्ञ ईक्षत्यमलेन चक्षुषा॥ 18 ॥

na mayyupaiṣyatyaribuddhimacyutaḥ kaṃsasya dūtaḥ prahito'pi viśvadṛk | yo'ntarbahiścetasa etadīhitaṃ kṣetrajña īkṣatyamalena cakṣuṣā

अप्यङ्घ्रिमूलेऽवहितं कृताञ्जलिं मामीक्षिता सस्मितमार्द्रया दृशा ।सपद्यपध्वस्तसमस्तकिल्बिषो वोढा मुदं वीतविशङ्क ऊर्जिताम्॥ 19 ॥

apyaṅghrimūle'vahitaṃ kṛtāñjaliṃ māmīkṣitā sasmitamārdrayā dṛśā | sapadyapadhvastasamastakilbiṣo voḍhā mudaṃ vītaviśaṅka ūrjitām

सुहृत्तमं ज्ञातिमनन्यदैवतं दोर्भ्यां बृहद्भ्यां परिरप्स्यतेऽथ माम् ।आत्मा हि तीर्थीक्रियते तदैव मे बन्धश्च कर्मात्मक उच्छ्वसित्यतः॥ 20 ॥

suhṛttamaṃ jñātimananyadaivataṃ dorbhyāṃ bṛhadbhyāṃ parirapsyate'tha mām | ātmā hi tīrthīkriyate tadaiva me bandhaśca karmātmaka ucchvasityataḥ

लब्ध्वाङ्गसङ्गं प्रणतं कृताञ्जलिं मां वक्ष्यतेऽक्रूर ततेत्युरुश्रवाः ।तदा वयं जन्मभृतो महीयसा नैवादृतो यो धिगमुष्य जन्म तत्॥ 21 ॥

labdhvāṅgasaṅgaṃ praṇataṃ kṛtāñjaliṃ māṃ vakṣyate'krūra tatetyuruśravāḥ | tadā vayaṃ janmabhṛto mahīyasā naivādṛto yo dhigamuṣya janma tat

न तस्य कश्चिद्दयितः सुहृत्तमो न चाप्रियो द्वेष्य उपेक्ष्य एव वा ।तथापि भक्तान् भजते यथा तथा सुरद्रुमो यद्वदुपाश्रितोऽर्थदः॥ 22 ॥

na tasya kaściddayitaḥ suhṛttamo na cāpriyo dveṣya upekṣya eva vā | tathāpi bhaktān bhajate yathā tathā suradrumo yadvadupāśrito'rthadaḥ

किं चाग्रजो मावनतं यदूत्तमः स्मयन् परिष्वज्य गृहीतमञ्जलौ ।गृहं प्रवेश्याप्तसमस्तसत्कृतं सम्प्रक्ष्यते कंसकृतं स्वबन्धुषु॥ 23 ॥

kiṃ cāgrajo māvanataṃ yadūttamaḥ smayan pariṣvajya gṛhītamañjalau | gṛhaṃ praveśyāptasamastasatkṛtaṃ samprakṣyate kaṃsakṛtaṃ svabandhuṣu

रथेन गोकुलं प्राप्तः सूर्यश्चास्तगिरिं नृप॥ 24 ॥

rathena gokulaṃ prāptaḥ sūryaścāstagiriṃ nṛpa

पदानि तस्याखिललोकपाल- किरीटजुष्टामलपादरेणोः ।ददर्श गोष्ठे क्षितिकौतुकानि विलक्षितान्यब्जयवाङ्कुशाद्यैः॥ 25 ॥

padāni tasyākhilalokapāla- kirīṭajuṣṭāmalapādareṇoḥ | dadarśa goṣṭhe kṣitikautukāni vilakṣitānyabjayavāṅkuśādyaiḥ

तद्दर्शनाह्लादविवृद्धसम्भ्रमः प्रेम्णोर्ध्वरोमाश्रुकलाकुलेक्षणः ।रथादवस्कन्द्य स तेष्वचेष्टत प्रभोरमून्यङ्घ्रिरजांस्यहो इति॥ 26 ॥

taddarśanāhlādavivṛddhasambhramaḥ premṇordhvaromāśrukalākulekṣaṇaḥ | rathādavaskandya sa teṣvaceṣṭata prabhoramūnyaṅghrirajāṃsyaho iti

देहम्भृतामियानर्थो हित्वा दम्भं भियं शुचम् ।सन्देशाद्यो हरेर्लिङ्गदर्शनश्रवणादिभिः॥ 27 ॥

dehambhṛtāmiyānartho hitvā dambhaṃ bhiyaṃ śucam | sandeśādyo harerliṅgadarśanaśravaṇādibhiḥ

ददर्श कृष्णं रामं च व्रजे गोदोहनं गतौ ।पीतनीलाम्बरधरौ शरदम्बुरुहेक्षणौ॥ 28 ॥

dadarśa kṛṣṇaṃ rāmaṃ ca vraje godohanaṃ gatau | pītanīlāmbaradharau śaradamburuhekṣaṇau

किशोरौ श्यामलश्वेतौ श्रीनिकेतौ बृहद्भुजौ ।सुमुखौ सुन्दरवरौ बलद्विरदविक्रमौ॥ 29 ॥

kiśorau śyāmalaśvetau śrīniketau bṛhadbhujau | sumukhau sundaravarau baladviradavikramau

ध्वजवज्राङ्कुशाम्भोजैश्चिह्नितैरङ्घ्रिभिर्व्रजम् ।शोभयन्तौ महात्मानावनुक्रोशस्मितेक्षणौ॥ 30 ॥

dhvajavajrāṅkuśāmbhojaiścihnitairaṅghribhirvrajam | śobhayantau mahātmānāvanukrośasmitekṣaṇau

उदाररुचिरक्रीडौ स्रग्विणौ वनमालिनौ ।पुण्यगन्धानुलिप्ताङ्गौ स्नातौ विरजवाससौ॥ 31 ॥

udārarucirakrīḍau sragviṇau vanamālinau | puṇyagandhānuliptāṅgau snātau virajavāsasau

प्रधानपुरुषावाद्यौ जगद्धेतू जगत्पती ।अवतीर्णौ जगत्यर्थे स्वांशेन बलकेशवौ॥ 32 ॥

pradhānapuruṣāvādyau jagaddhetū jagatpatī | avatīrṇau jagatyarthe svāṃśena balakeśavau

दिशो वितिमिरा राजन् कुर्वाणौ प्रभया स्वया ।यथा मारकतः शैलो रौप्यश्च कनकाचितौ॥ 33 ॥

diśo vitimirā rājan kurvāṇau prabhayā svayā | yathā mārakataḥ śailo raupyaśca kanakācitau

रथात्तूर्णमवप्लुत्य सोऽक्रूरः स्नेहविह्वलः ।पपात चरणोपान्ते दण्डवद्रामकृष्णयोः॥ 34 ॥

rathāttūrṇamavaplutya so'krūraḥ snehavihvalaḥ | papāta caraṇopānte daṇḍavadrāmakṛṣṇayoḥ

भगवद्दर्शनाह्लादबाष्पपर्याकुलेक्षणः ।पुलकाचिताङ्ग औत्कण्ठ्यात्स्वाख्याने नाशकन्नृप॥ 35 ॥

bhagavaddarśanāhlādabāṣpaparyākulekṣaṇaḥ | pulakācitāṅga autkaṇṭhyātsvākhyāne nāśakannṛpa

भगवांस्तमभिप्रेत्य रथाङ्गाङ्कितपाणिना ।परिरेभेऽभ्युपाकृष्य प्रीतः प्रणतवत्सलः॥ 36 ॥

bhagavāṃstamabhipretya rathāṅgāṅkitapāṇinā | parirebhe'bhyupākṛṣya prītaḥ praṇatavatsalaḥ

सङ्कर्षणश्च प्रणतमुपगुह्य महामनाः ।गृहीत्वा पाणिना पाणी अनयत्सानुजो गृहम्॥ 37 ॥

saṅkarṣaṇaśca praṇatamupaguhya mahāmanāḥ | gṛhītvā pāṇinā pāṇī anayatsānujo gṛham

पृष्ट्वाथ स्वागतं तस्मै निवेद्य च वरासनम् ।प्रक्षाल्य विधिवत्पादौ मधुपर्कार्हणमाहरत्॥ 38 ॥

pṛṣṭvātha svāgataṃ tasmai nivedya ca varāsanam | prakṣālya vidhivatpādau madhuparkārhaṇamāharat

निवेद्य गां चातिथये संवाह्य श्रान्तमादृतः ।अन्नं बहुगुणं मेध्यं श्रद्धयोपाहरद्विभुः॥ 39 ॥

nivedya gāṃ cātithaye saṃvāhya śrāntamādṛtaḥ | annaṃ bahuguṇaṃ medhyaṃ śraddhayopāharadvibhuḥ

तस्मै भुक्तवते प्रीत्या रामः परमधर्मवित् ।मुखवासैर्गन्धमाल्यैः परां प्रीतिं व्यधात्पुनः॥ 40 ॥

tasmai bhuktavate prītyā rāmaḥ paramadharmavit | mukhavāsairgandhamālyaiḥ parāṃ prītiṃ vyadhātpunaḥ

पप्रच्छ सत्कृतं नन्दः कथं स्थ निरनुग्रहे ।कंसे जीवति दाशार्ह सौनपाला इवावयः॥ 41 ॥

papraccha satkṛtaṃ nandaḥ kathaṃ stha niranugrahe | kaṃse jīvati dāśārha saunapālā ivāvayaḥ

योऽवधीत्स्वस्वसुस्तोकान् क्रोशन्त्या असुतृप् खलः ।किं नु स्वित्तत्प्रजानां वः कुशलं विमृशामहे॥ 42 ॥

yo'vadhītsvasvasustokān krośantyā asutṛp khalaḥ | kiṃ nu svittatprajānāṃ vaḥ kuśalaṃ vimṛśāmahe

इत्थं सूनृतया वाचा नन्देन सुसभाजितः ।अक्रूरः परिपृष्टेन जहावध्वपरिश्रमम्॥ 43 ॥

itthaṃ sūnṛtayā vācā nandena susabhājitaḥ | akrūraḥ paripṛṣṭena jahāvadhvapariśramam

दशमस्कन्धे पूर्वार्धे अक्रूरागमनं नामाष्टात्रिंशोऽध्यायः॥ 38b ॥

daśamaskandhe pūrvārdhe akrūrāgamanaṃ nāmāṣṭātriṃśo'dhyāyaḥ