Skandha 2, Adhyāya 7

ब्रह्मोवाच ।यत्रोद्यतः क्षितितलोद्धरणाय बिभ्रत्- क्रौडीं तनुं सकलयज्ञमयीमनन्तः ।अन्तर्महार्णव उपागतमादिदैत्यं तं दंष्ट्रयाद्रिमिव वज्रधरो ददार॥ 1 ॥

brahmovāca | yatrodyataḥ kṣititaloddharaṇāya bibhrat- krauḍīṃ tanuṃ sakalayajñamayīmanantaḥ | antarmahārṇava upāgatamādidaityaṃ taṃ daṃṣṭrayādrimiva vajradharo dadāra

जातो रुचेरजनयत्सुयमान् सुयज्ञ आकूतिसूनुरमरानथ दक्षिणायाम् ।लोकत्रयस्य महतीमहरद्यदार्तिं स्वायम्भुवेन मनुना हरिरित्यनूक्तः॥ 2 ॥

jāto rucerajanayatsuyamān suyajña ākūtisūnuramarānatha dakṣiṇāyām | lokatrayasya mahatīmaharadyadārtiṃ svāyambhuvena manunā harirityanūktaḥ

जज्ञे च कर्दमगृहे द्विज देवहूत्यां स्त्रीभिः समं नवभिरात्मगतिं स्वमात्रे ।ऊचे ययाऽऽत्मशमलं गुणसङ्गपङ्क- मस्मिन्विधूय कपिलस्य गतिं प्रपेदे॥ 3 ॥

jajñe ca kardamagṛhe dvija devahūtyāṃ strībhiḥ samaṃ navabhirātmagatiṃ svamātre | ūce yayā''tmaśamalaṃ guṇasaṅgapaṅka- masminvidhūya kapilasya gatiṃ prapede

अत्रेरपत्यमभिकाङ्क्षत आह तुष्टो दत्तो मयाहमिति यद्भगवान् स दत्तः ।यत्पादपङ्कजपरागपवित्रदेहा योगर्द्धिमापुरुभयीं यदुहैहयाद्याः॥ 4 ॥

atrerapatyamabhikāṅkṣata āha tuṣṭo datto mayāhamiti yadbhagavān sa dattaḥ | yatpādapaṅkajaparāgapavitradehā yogarddhimāpurubhayīṃ yaduhaihayādyāḥ

तप्तं तपो विविधलोकसिसृक्षया मे आदौ सनात्स्वतपसः स चतुःसनोऽभूत् ।प्राक्कल्पसम्प्लवविनष्टमिहात्मतत्त्वं सम्यग्जगाद मुनयो यदचक्षतात्मन्॥ 5 ॥

taptaṃ tapo vividhalokasisṛkṣayā me ādau sanātsvatapasaḥ sa catuḥsano'bhūt | prākkalpasamplavavinaṣṭamihātmatattvaṃ samyagjagāda munayo yadacakṣatātman

धर्मस्य दक्षदुहितर्यजनिष्ट मूर्त्यां नारायणो नर इति स्वतपःप्रभावः ।दृष्ट्वाऽऽत्मनो भगवतो नियमावलोपं देव्यस्त्वनङ्गपृतना घटितुं न शेकुः॥ 6 ॥

dharmasya dakṣaduhitaryajaniṣṭa mūrtyāṃ nārāyaṇo nara iti svatapaḥprabhāvaḥ | dṛṣṭvā''tmano bhagavato niyamāvalopaṃ devyastvanaṅgapṛtanā ghaṭituṃ na śekuḥ

कामं दहन्ति कृतिनो ननु रोषदृष्ट्या रोषं दहन्तमुत ते न दहन्त्यसह्यम् ।सोऽयं यदन्तरमलं प्रविशन् बिभेति कामः कथं नु पुनरस्य मनः श्रयेत॥ 7 ॥

kāmaṃ dahanti kṛtino nanu roṣadṛṣṭyā roṣaṃ dahantamuta te na dahantyasahyam | so'yaṃ yadantaramalaṃ praviśan bibheti kāmaḥ kathaṃ nu punarasya manaḥ śrayeta

विद्धः सपत्न्युदितपत्रिभिरन्ति राज्ञो बालोऽपि सन्नुपगतस्तपसे वनानि ।तस्मा अदाद्ध्रुवगतिं गृणते प्रसन्नो दिव्याः स्तुवन्ति मुनयो यदुपर्यधस्तात्॥ 8 ॥

viddhaḥ sapatnyuditapatribhiranti rājño bālo'pi sannupagatastapase vanāni | tasmā adāddhruvagatiṃ gṛṇate prasanno divyāḥ stuvanti munayo yaduparyadhastāt

यद्वेनमुत्पथगतं द्विजवाक्यवज्र- विप्लुष्टपौरुषभगं निरये पतन्तम् ।त्रात्वार्थितो जगति पुत्रपदं च लेभे दुग्धा वसूनि वसुधा सकलानि येन॥ 9 ॥

yadvenamutpathagataṃ dvijavākyavajra- vipluṣṭapauruṣabhagaṃ niraye patantam | trātvārthito jagati putrapadaṃ ca lebhe dugdhā vasūni vasudhā sakalāni yena

नाभेरसावृषभ आस सुदेविसूनु- र्यो वै चचार समदृग्जडयोगचर्याम् ।यत्पारमहंस्यमृषयः पदमामनन्ति स्वस्थः प्रशान्तकरणः परिमुक्तसङ्गः॥ 10 ॥

nābherasāvṛṣabha āsa sudevisūnu- ryo vai cacāra samadṛgjaḍayogacaryām | yatpāramahaṃsyamṛṣayaḥ padamāmananti svasthaḥ praśāntakaraṇaḥ parimuktasaṅgaḥ

सत्रे ममास भगवान् हयशीरषाथो साक्षात्स यज्ञपुरुषस्तपनीयवर्णः ।छन्दोमयो मखमयोऽखिलदेवताऽऽत्मा वाचो बभूवुरुशतीः श्वसतोऽस्य नस्तः॥ 11 ॥

satre mamāsa bhagavān hayaśīraṣātho sākṣātsa yajñapuruṣastapanīyavarṇaḥ | chandomayo makhamayo'khiladevatā''tmā vāco babhūvuruśatīḥ śvasato'sya nastaḥ

मत्स्यो युगान्तसमये मनुनोपलब्धः क्षोणीमयो निखिलजीवनिकायकेतः ।विस्रंसितानुरुभये सलिले मुखान्मे आदाय तत्र विजहार ह वेदमार्गान्॥ 12 ॥

matsyo yugāntasamaye manunopalabdhaḥ kṣoṇīmayo nikhilajīvanikāyaketaḥ | visraṃsitānurubhaye salile mukhānme ādāya tatra vijahāra ha vedamārgān

क्षीरोदधावमरदानवयूथपाना- मुन्मथ्नताममृतलब्धय आदिदेवः ।पृष्ठेन कच्छपवपुर्विदधार गोत्रं निद्राक्षणोऽद्रिपरिवर्तकषाणकण्डूः॥ 13 ॥

kṣīrodadhāvamaradānavayūthapānā- munmathnatāmamṛtalabdhaya ādidevaḥ | pṛṣṭhena kacchapavapurvidadhāra gotraṃ nidrākṣaṇo'driparivartakaṣāṇakaṇḍūḥ

त्रैविष्टपोरुभयहा स नृसिंहरूपं कृत्वा भ्रमद्भ्रुकुटिदंष्ट्रकरालवक्त्रम् ।दैत्येन्द्रमाशु गदयाभिपतन्तमारा- दूरौ निपात्य विददार नखैः स्फुरन्तम्॥ 14 ॥

traiviṣṭaporubhayahā sa nṛsiṃharūpaṃ kṛtvā bhramadbhrukuṭidaṃṣṭrakarālavaktram | daityendramāśu gadayābhipatantamārā- dūrau nipātya vidadāra nakhaiḥ sphurantam

अन्तःसरस्युरुबलेन पदे गृहीतो ग्राहेण यूथपतिरम्बुजहस्त आर्तः ।आहेदमादिपुरुषाखिललोकनाथ तीर्थश्रवः श्रवणमङ्गलनामधेय॥ 15 ॥

antaḥsarasyurubalena pade gṛhīto grāheṇa yūthapatirambujahasta ārtaḥ | āhedamādipuruṣākhilalokanātha tīrthaśravaḥ śravaṇamaṅgalanāmadheya

श्रुत्वा हरिस्तमरणार्थिनमप्रमेय- श्चक्रायुधः पतगराजभुजाधिरूढः ।चक्रेण नक्रवदनं विनिपाट्य तस्मा- द्धस्ते प्रगृह्य भगवान् कृपयोज्जहार॥ 16 ॥

śrutvā haristamaraṇārthinamaprameya- ścakrāyudhaḥ patagarājabhujādhirūḍhaḥ | cakreṇa nakravadanaṃ vinipāṭya tasmā- ddhaste pragṛhya bhagavān kṛpayojjahāra

ज्यायान् गुणैरवरजोऽप्यदितेः सुतानां लोकान् विचक्रम इमान् यदथाधियज्ञः ।क्ष्मां वामनेन जगृहे त्रिपदच्छलेन याच्ञामृते पथि चरन् प्रभुभिर्न चाल्यः॥ 17 ॥

jyāyān guṇairavarajo'pyaditeḥ sutānāṃ lokān vicakrama imān yadathādhiyajñaḥ | kṣmāṃ vāmanena jagṛhe tripadacchalena yācñāmṛte pathi caran prabhubhirna cālyaḥ

नार्थो बलेरयमुरुक्रमपादशौच- मापः शिखाधृतवतो विबुधाधिपत्यम् ।यो वै प्रतिश्रुतमृते न चिकीर्षदन्य- दात्मानमङ्ग स शिरसा हरयेऽभिमेने॥ 18 ॥

nārtho balerayamurukramapādaśauca- māpaḥ śikhādhṛtavato vibudhādhipatyam | yo vai pratiśrutamṛte na cikīrṣadanya- dātmānamaṅga sa śirasā haraye'bhimene

तुभ्यं च नारद भृशं भगवान् विवृद्ध- भावेन साधु परितुष्ट उवाच योगम् ।ज्ञानं च भागवतमात्मसतत्त्वदीपं यद्वासुदेवशरणा विदुरञ्जसैव॥ 19 ॥

tubhyaṃ ca nārada bhṛśaṃ bhagavān vivṛddha- bhāvena sādhu parituṣṭa uvāca yogam | jñānaṃ ca bhāgavatamātmasatattvadīpaṃ yadvāsudevaśaraṇā vidurañjasaiva

चक्रं च दिक्ष्वविहतं दशसु स्वतेजो मन्वन्तरेषु मनुवंशधरो बिभर्ति ।दुष्टेषु राजसु दमं व्यदधात्स्वकीर्तिं सत्ये त्रिपृष्ठ उशतीं प्रथयंश्चरित्रैः॥ 20 ॥

cakraṃ ca dikṣvavihataṃ daśasu svatejo manvantareṣu manuvaṃśadharo bibharti | duṣṭeṣu rājasu damaṃ vyadadhātsvakīrtiṃ satye tripṛṣṭha uśatīṃ prathayaṃścaritraiḥ

धन्वन्तरिश्च भगवान् स्वयमेव कीर्ति- र्नाम्ना नृणां पुरुरुजां रुज आशु हन्ति ।यज्ञे च भागममृतायुरवावरुन्ध- मायुष्च वेदमनुशास्त्यवतीर्य लोके॥ 21 ॥

dhanvantariśca bhagavān svayameva kīrti- rnāmnā nṛṇāṃ pururujāṃ ruja āśu hanti | yajñe ca bhāgamamṛtāyuravāvarundha- māyuṣca vedamanuśāstyavatīrya loke

क्षत्रं क्षयाय विधिनोपभृतं महात्मा ब्रह्मध्रुगुज्झितपथं नरकार्तिलिप्सु ।उद्धन्त्यसाववनिकण्टकमुग्रवीर्यः त्रिःसप्तकृत्व उरुधारपरश्वधेन॥ 22 ॥

kṣatraṃ kṣayāya vidhinopabhṛtaṃ mahātmā brahmadhrugujjhitapathaṃ narakārtilipsu | uddhantyasāvavanikaṇṭakamugravīryaḥ triḥsaptakṛtva urudhāraparaśvadhena

अस्मत्प्रसादसुमुखः कलया कलेश इक्ष्वाकुवंश अवतीर्य गुरोर्निदेशे ।तिष्ठन् वनं सदयितानुज आविवेश यस्मिन् विरुध्य दशकन्धर आर्तिमार्च्छत्॥ 23 ॥

asmatprasādasumukhaḥ kalayā kaleśa ikṣvākuvaṃśa avatīrya gurornideśe | tiṣṭhan vanaṃ sadayitānuja āviveśa yasmin virudhya daśakandhara ārtimārcchat

यस्मा अदादुदधिरूढभयाङ्गवेपो मार्गं सपद्यरिपुरं हरवद्दिधक्षोः ।दूरे सुहृन्मथितरोषसुशोणदृष्ट्या तातप्यमानमकरोरगनक्रचक्रः॥ 24 ॥

yasmā adādudadhirūḍhabhayāṅgavepo mārgaṃ sapadyaripuraṃ haravaddidhakṣoḥ | dūre suhṛnmathitaroṣasuśoṇadṛṣṭyā tātapyamānamakaroraganakracakraḥ

वक्षःस्थलस्पर्शरुग्णमहेन्द्रवाह- दन्तैर्विडम्बितककुब्जुष ऊढहासम् ।सद्योऽसुभिः सह विनेष्यति दारहर्तु- र्विस्फूर्जितैर्धनुष उच्चरतोऽधिसैन्ये॥ 25 ॥

vakṣaḥsthalasparśarugṇamahendravāha- dantairviḍambitakakubjuṣa ūḍhahāsam | sadyo'subhiḥ saha vineṣyati dārahartu- rvisphūrjitairdhanuṣa uccarato'dhisainye

भूमेः सुरेतरवरूथविमर्दितायाः क्लेशव्ययाय कलया सितकृष्णकेशः ।जातः करिष्यति जनानुपलक्ष्यमार्गः कर्माणि चात्ममहिमोपनिबन्धनानि॥ 26 ॥

bhūmeḥ suretaravarūthavimarditāyāḥ kleśavyayāya kalayā sitakṛṣṇakeśaḥ | jātaḥ kariṣyati janānupalakṣyamārgaḥ karmāṇi cātmamahimopanibandhanāni

तोकेन जीवहरणं यदुलूकिकायाः त्रैमासिकस्य च पदा शकटोऽपवृत्तः ।यद्रिङ्गतान्तरगतेन दिविस्पृशोर्वा उन्मूलनं त्वितरथार्जुनयोर्न भाव्यम्॥ 27 ॥

tokena jīvaharaṇaṃ yadulūkikāyāḥ traimāsikasya ca padā śakaṭo'pavṛttaḥ | yadriṅgatāntaragatena divispṛśorvā unmūlanaṃ tvitarathārjunayorna bhāvyam

यद्वै व्रजे व्रजपशून् विषतोयपीथान् पालांस्त्वजीवयदनुग्रहदृष्टिवृष्ट्या ।तच्छुद्धयेऽतिविषवीर्यविलोलजिह्व- मुच्चाटयिष्यदुरगं विहरन् ह्रदिन्याम्॥ 28 ॥

yadvai vraje vrajapaśūn viṣatoyapīthān pālāṃstvajīvayadanugrahadṛṣṭivṛṣṭyā | tacchuddhaye'tiviṣavīryavilolajihva- muccāṭayiṣyaduragaṃ viharan hradinyām

तत्कर्म दिव्यमिव यन्निशि निःशयानं दावाग्निना शुचिवने परिदह्यमाने ।उन्नेष्यति व्रजमतोऽवसितान्तकालं नेत्रे पिधाय्य सबलोऽनधिगम्यवीर्यः॥ 29 ॥

tatkarma divyamiva yanniśi niḥśayānaṃ dāvāgninā śucivane paridahyamāne | unneṣyati vrajamato'vasitāntakālaṃ netre pidhāyya sabalo'nadhigamyavīryaḥ

गृह्णीत यद्यदुपबन्धममुष्य माता शुल्बं सुतस्य न तु तत्तदमुष्य माति ।यज्जृम्भतोऽस्य वदने भुवनानि गोपी संवीक्ष्य शङ्कितमनाः प्रतिबोधिताऽऽसीत्॥ 30 ॥

gṛhṇīta yadyadupabandhamamuṣya mātā śulbaṃ sutasya na tu tattadamuṣya māti | yajjṛmbhato'sya vadane bhuvanāni gopī saṃvīkṣya śaṅkitamanāḥ pratibodhitā''sīt

नन्दं च मोक्ष्यति भयाद्वरुणस्य पाशा- द्गोपान् बिलेषु पिहितान् मयसूनुना च ।अह्न्यापृतं निशि शयानमतिश्रमेण लोकं विकुण्ठमुपनेष्यति गोकुलं स्म॥ 31 ॥

nandaṃ ca mokṣyati bhayādvaruṇasya pāśā- dgopān bileṣu pihitān mayasūnunā ca | ahnyāpṛtaṃ niśi śayānamatiśrameṇa lokaṃ vikuṇṭhamupaneṣyati gokulaṃ sma

गोपैर्मखे प्रतिहते व्रजविप्लवाय देवेऽभिवर्षति पशून् कृपया रिरक्षुः ।धर्तोच्छिलीन्ध्रमिव सप्तदिनानि सप्त- वर्षो महीध्रमनघैककरे सलीलम्॥ 32 ॥

gopairmakhe pratihate vrajaviplavāya deve'bhivarṣati paśūn kṛpayā rirakṣuḥ | dhartocchilīndhramiva saptadināni sapta- varṣo mahīdhramanaghaikakare salīlam

क्रीडन् वने निशि निशाकररश्मिगौर्यां रासोन्मुखः कलपदायतमूर्च्छितेन ।उद्दीपितस्मररुजां व्रजभृद्वधूनां हर्तुर्हरिष्यति शिरो धनदानुगस्य॥ 33 ॥

krīḍan vane niśi niśākararaśmigauryāṃ rāsonmukhaḥ kalapadāyatamūrcchitena | uddīpitasmararujāṃ vrajabhṛdvadhūnāṃ harturhariṣyati śiro dhanadānugasya

ये च प्रलम्बखरदर्दुरकेश्यरिष्ट- मल्लेभकंसयवनाः कुजपौण्ड्रकाद्याः ।अन्ये च शाल्वकपिबल्वलदन्तवक्त्र- सप्तोक्षशम्बरविदूरथरुक्मिमुख्याः॥ 34 ॥

ye ca pralambakharadardurakeśyariṣṭa- mallebhakaṃsayavanāḥ kujapauṇḍrakādyāḥ | anye ca śālvakapibalvaladantavaktra- saptokṣaśambaravidūratharukmimukhyāḥ

ये वा मृधे समितिशालिन आत्तचापाः काम्बोजमत्स्यकुरुकैकयसृञ्जयाद्याः ।यास्यन्त्यदर्शनमलं बलपार्थभीम- व्याजाह्वयेन हरिणा निलयं तदीयम्॥ 35 ॥

ye vā mṛdhe samitiśālina āttacāpāḥ kāmbojamatsyakurukaikayasṛñjayādyāḥ | yāsyantyadarśanamalaṃ balapārthabhīma- vyājāhvayena hariṇā nilayaṃ tadīyam

कालेन मीलितधियामवमृश्य नॄणां स्तोकायुषां स्वनिगमो बत दूरपारः ।आविर्हितस्त्वनुयुगं स हि सत्यवत्यां वेदद्रुमं विटपशो विभजिष्यति स्म॥ 36 ॥

kālena mīlitadhiyāmavamṛśya nṝṇāṃ stokāyuṣāṃ svanigamo bata dūrapāraḥ | āvirhitastvanuyugaṃ sa hi satyavatyāṃ vedadrumaṃ viṭapaśo vibhajiṣyati sma

देवद्विषां निगमवर्त्मनि निष्ठितानां पूर्भिर्मयेन विहिताभिरदृश्यतूर्भिः ।लोकान् घ्नतां मतिविमोहमतिप्रलोभं वेषं विधाय बहु भाष्यत औपधर्म्यम्॥ 37 ॥

devadviṣāṃ nigamavartmani niṣṭhitānāṃ pūrbhirmayena vihitābhiradṛśyatūrbhiḥ | lokān ghnatāṃ mativimohamatipralobhaṃ veṣaṃ vidhāya bahu bhāṣyata aupadharmyam

यर्ह्यालयेष्वपि सतां न हरेः कथाः स्युः पाखण्डिनो द्विजजना वृषला नृदेवाः ।स्वाहा स्वधा वषडिति स्म गिरो न यत्र शास्ता भविष्यति कलेर्भगवान् युगान्ते॥ 38 ॥

yarhyālayeṣvapi satāṃ na hareḥ kathāḥ syuḥ pākhaṇḍino dvijajanā vṛṣalā nṛdevāḥ | svāhā svadhā vaṣaḍiti sma giro na yatra śāstā bhaviṣyati kalerbhagavān yugānte

सर्गे तपोऽहमृषयो नव ये प्रजेशाः स्थाने च धर्ममखमन्वमरावनीशाः ।अन्ते त्वधर्महरमन्युवशासुराद्या मायाविभूतय इमाः पुरुशक्तिभाजः॥ 39 ॥

sarge tapo'hamṛṣayo nava ye prajeśāḥ sthāne ca dharmamakhamanvamarāvanīśāḥ | ante tvadharmaharamanyuvaśāsurādyā māyāvibhūtaya imāḥ puruśaktibhājaḥ

विष्णोर्नु वीर्यगणनां कतमोऽर्हतीह यः पार्थिवान्यपि कविर्विममे रजांसि ।चस्कम्भ यः स्वरहसास्खलता त्रिपृष्ठं यस्मात्त्रिसाम्यसदनादुरुकम्पयानम्॥ 40 ॥

viṣṇornu vīryagaṇanāṃ katamo'rhatīha yaḥ pārthivānyapi kavirvimame rajāṃsi | caskambha yaḥ svarahasāskhalatā tripṛṣṭhaṃ yasmāttrisāmyasadanādurukampayānam

नान्तं विदाम्यहममी मुनयोऽग्रजास्ते मायाबलस्य पुरुषस्य कुतोऽपरे ये ।गायन् गुणान् दशशतानन आदिदेवः शेषोऽधुनापि समवस्यति नास्य पारम्॥ 41 ॥

nāntaṃ vidāmyahamamī munayo'grajāste māyābalasya puruṣasya kuto'pare ye | gāyan guṇān daśaśatānana ādidevaḥ śeṣo'dhunāpi samavasyati nāsya pāram

येषां स एव भगवान् दययेदनन्तः सर्वात्मनाऽऽश्रितपदो यदि निर्व्यलीकम् ।ते दुस्तरामतितरन्ति च देवमायां नैषां ममाहमिति धीः श्वशृगालभक्ष्ये॥ 42 ॥

yeṣāṃ sa eva bhagavān dayayedanantaḥ sarvātmanā''śritapado yadi nirvyalīkam | te dustarāmatitaranti ca devamāyāṃ naiṣāṃ mamāhamiti dhīḥ śvaśṛgālabhakṣye

वेदाहमङ्ग परमस्य हि योगमायां यूयं भवश्च भगवानथ दैत्यवर्यः ।पत्नी मनोः स च मनुश्च तदात्मजाश्च प्राचीनबर्हिरृभुरङ्ग उत ध्रुवश्च॥ 43 ॥

vedāhamaṅga paramasya hi yogamāyāṃ yūyaṃ bhavaśca bhagavānatha daityavaryaḥ | patnī manoḥ sa ca manuśca tadātmajāśca prācīnabarhirṛbhuraṅga uta dhruvaśca

इक्ष्वाकुरैलमुचुकुन्दविदेहगाधि- रघ्वम्बरीषसगरा गयनाहुषाद्याः ।मान्धात्रलर्कशतधन्वनुरन्तिदेवा देवव्रतो बलिरमूर्त्तरयो दिलीपः॥ 44 ॥

ikṣvākurailamucukundavidehagādhi- raghvambarīṣasagarā gayanāhuṣādyāḥ | māndhātralarkaśatadhanvanurantidevā devavrato baliramūrttarayo dilīpaḥ

सौभर्युतङ्कशिबिदेवलपिप्पलाद- सारस्वतोद्धवपराशरभूरिषेणाः ।येऽन्ये विभीषणहनूमदुपेन्द्रदत्त- पार्थार्ष्टिषेणविदुरश्रुतदेववर्याः॥ 45 ॥

saubharyutaṅkaśibidevalapippalāda- sārasvatoddhavaparāśarabhūriṣeṇāḥ | ye'nye vibhīṣaṇahanūmadupendradatta- pārthārṣṭiṣeṇaviduraśrutadevavaryāḥ

ते वै विदन्त्यतितरन्ति च देवमायां स्त्रीशूद्रहूणशबरा अपि पापजीवाः ।यद्यद्भुतक्रमपरायणशीलशिक्षा- स्तिर्यग्जना अपि किमु श्रुतधारणा ये॥ 46 ॥

te vai vidantyatitaranti ca devamāyāṃ strīśūdrahūṇaśabarā api pāpajīvāḥ | yadyadbhutakramaparāyaṇaśīlaśikṣā- stiryagjanā api kimu śrutadhāraṇā ye

शश्वत्प्रशान्तमभयं प्रतिबोधमात्रं शुद्धं समं सदसतः परमात्मतत्त्वम् ।शब्दो न यत्र पुरुकारकवान् क्रियार्थो माया परैत्यभिमुखे च विलज्जमाना॥ 47 ॥

śaśvatpraśāntamabhayaṃ pratibodhamātraṃ śuddhaṃ samaṃ sadasataḥ paramātmatattvam | śabdo na yatra purukārakavān kriyārtho māyā paraityabhimukhe ca vilajjamānā

तद्वै पदं भगवतः परमस्य पुंसो ब्रह्मेति यद्विदुरजस्रसुखं विशोकम् ।सध्र्यङ् नियम्य यतयो यमकर्तहेतिं जह्युः स्वराडिव निपानखनित्रमिन्द्रः॥ 48 ॥

tadvai padaṃ bhagavataḥ paramasya puṃso brahmeti yadvidurajasrasukhaṃ viśokam | sadhryaṅ niyamya yatayo yamakartahetiṃ jahyuḥ svarāḍiva nipānakhanitramindraḥ

स श्रेयसामपि विभुर्भगवान् यतोऽस्य भावस्वभावविहितस्य सतः प्रसिद्धिः ।देहे स्वधातुविगमेऽनुविशीर्यमाणे व्योमेव तत्र पुरुषो न विशीर्यतेऽजः॥ 49 ॥

sa śreyasāmapi vibhurbhagavān yato'sya bhāvasvabhāvavihitasya sataḥ prasiddhiḥ | dehe svadhātuvigame'nuviśīryamāṇe vyomeva tatra puruṣo na viśīryate'jaḥ

सोऽयं तेऽभिहितस्तात भगवान् विश्वभावनः ।समासेन हरेर्नान्यदन्यस्मात्सदसच्च यत्॥ 50 ॥

so'yaṃ te'bhihitastāta bhagavān viśvabhāvanaḥ | samāsena harernānyadanyasmātsadasacca yat

इदं भागवतं नाम यन्मे भगवतोदितम् ।सङ्ग्रहोऽयं विभूतीनां त्वमेतद्विपुलीकुरु॥ 51 ॥

idaṃ bhāgavataṃ nāma yanme bhagavatoditam | saṅgraho'yaṃ vibhūtīnāṃ tvametadvipulīkuru

यथा हरौ भगवति नृणां भक्तिर्भविष्यति ।सर्वात्मन्यखिलाधारे इति सङ्कल्प्य वर्णय॥ 52 ॥

yathā harau bhagavati nṛṇāṃ bhaktirbhaviṣyati | sarvātmanyakhilādhāre iti saṅkalpya varṇaya

मायां वर्णयतोऽमुष्य ईश्वरस्यानुमोदतः ।शृण्वतः श्रद्धया नित्यं माययाऽऽत्मा न मुह्यति॥ 53 ॥

māyāṃ varṇayato'muṣya īśvarasyānumodataḥ | śṛṇvataḥ śraddhayā nityaṃ māyayā''tmā na muhyati

द्वितीयस्कन्धे ब्रह्मनारदसंवादे सप्तमोऽध्यायः॥ 7b ॥

dvitīyaskandhe brahmanāradasaṃvāde saptamo'dhyāyaḥ