Skandha 10, Adhyāya 67

राजोवाच ।भुयोऽहं श्रोतुमिच्छामि रामस्याद्भुतकर्मणः ।अनन्तस्याप्रमेयस्य यदन्यत्कृतवान् प्रभुः॥ 1 ॥

rājovāca | bhuyo'haṃ śrotumicchāmi rāmasyādbhutakarmaṇaḥ | anantasyāprameyasya yadanyatkṛtavān prabhuḥ

नरकस्य सखा कश्चिद्द्विविदो नाम वानरः ।सुग्रीवसचिवः सोऽथ भ्राता मैन्दस्य वीर्यवान्॥ 2 ॥

narakasya sakhā kaściddvivido nāma vānaraḥ | sugrīvasacivaḥ so'tha bhrātā maindasya vīryavān

सख्युः सोऽपचितिं कुर्वन् वानरो राष्ट्रविप्लवम् ।पुरग्रामाकरान् घोषानदहद्वह्निमुत्सृजन्॥ 3 ॥

sakhyuḥ so'pacitiṃ kurvan vānaro rāṣṭraviplavam | puragrāmākarān ghoṣānadahadvahnimutsṛjan

क्वचित्स शैलानुत्पाट्य तैर्देशान् समचूर्णयत् ।आनर्तान् सुतरामेव यत्रास्ते मित्रहा हरिः॥ 4 ॥

kvacitsa śailānutpāṭya tairdeśān samacūrṇayat | ānartān sutarāmeva yatrāste mitrahā hariḥ

क्वचित्समुद्रमध्यस्थो दोर्भ्यामुत्क्षिप्य तज्जलम् ।देशान् नागायुतप्राणो वेलाकूलानमज्जयत्॥ 5 ॥

kvacitsamudramadhyastho dorbhyāmutkṣipya tajjalam | deśān nāgāyutaprāṇo velākūlānamajjayat

आश्रमान् ऋषिमुख्यानां कृत्वा भग्नवनस्पतीन् ।अदूषयच्छकृन्मूत्रैरग्नीन् वैतानिकान् खलः॥ 6 ॥

āśramān ṛṣimukhyānāṃ kṛtvā bhagnavanaspatīn | adūṣayacchakṛnmūtrairagnīn vaitānikān khalaḥ

पुरुषान् योषितो दृप्तः क्ष्माभृद्द्रोणीगुहासु सः ।निक्षिप्य चाप्यधाच्छैलैः पेशस्कारीव कीटकम्॥ 7 ॥

puruṣān yoṣito dṛptaḥ kṣmābhṛddroṇīguhāsu saḥ | nikṣipya cāpyadhācchailaiḥ peśaskārīva kīṭakam

एवं देशान् विप्रकुर्वन् दूषयंश्च कुलस्त्रियः ।श्रुत्वा सुललितं गीतं गिरिं रैवतकं ययौ॥ 8 ॥

evaṃ deśān viprakurvan dūṣayaṃśca kulastriyaḥ | śrutvā sulalitaṃ gītaṃ giriṃ raivatakaṃ yayau

तत्रापश्यद्यदुपतिं रामं पुष्करमालिनम् ।सुदर्शनीयसर्वाङ्गं ललनायूथमध्यगम्॥ 9 ॥

tatrāpaśyadyadupatiṃ rāmaṃ puṣkaramālinam | sudarśanīyasarvāṅgaṃ lalanāyūthamadhyagam

गायन्तं वारुणीं पीत्वा मदविह्वललोचनम् ।विभ्राजमानं वपुषा प्रभिन्नमिव वारणम्॥ 10 ॥

gāyantaṃ vāruṇīṃ pītvā madavihvalalocanam | vibhrājamānaṃ vapuṣā prabhinnamiva vāraṇam

दुष्टः शाखामृगः शाखामारूढः कम्पयन् द्रुमान् ।चक्रे किलकिलाशब्दमात्मानं सम्प्रदर्शयन्॥ 11 ॥

duṣṭaḥ śākhāmṛgaḥ śākhāmārūḍhaḥ kampayan drumān | cakre kilakilāśabdamātmānaṃ sampradarśayan

तस्य धार्ष्ट्यं कपेर्वीक्ष्य तरुण्यो जातिचापलाः ।हास्यप्रिया विजहसुर्बलदेवपरिग्रहाः॥ 12 ॥

tasya dhārṣṭyaṃ kapervīkṣya taruṇyo jāticāpalāḥ | hāsyapriyā vijahasurbaladevaparigrahāḥ

ता हेलयामास कपिर्भ्रूक्षेपैः सम्मुखादिभिः ।दर्शयन् स्वगुदं तासां रामस्य च निरीक्षतः॥ 13 ॥

tā helayāmāsa kapirbhrūkṣepaiḥ sammukhādibhiḥ | darśayan svagudaṃ tāsāṃ rāmasya ca nirīkṣataḥ

तं ग्राव्णा प्राहरत्क्रुद्धो बलः प्रहरतां वरः ।स वञ्चयित्वा ग्रावाणं मदिराकलशं कपिः॥ 14 ॥

taṃ grāvṇā prāharatkruddho balaḥ praharatāṃ varaḥ | sa vañcayitvā grāvāṇaṃ madirākalaśaṃ kapiḥ

गृहीत्वा हेलयामास धूर्तस्तं कोपयन् हसन् ।निर्भिद्य कलशं दुष्टो वासांस्यास्फालयद्बलम्॥ 15 ॥

gṛhītvā helayāmāsa dhūrtastaṃ kopayan hasan | nirbhidya kalaśaṃ duṣṭo vāsāṃsyāsphālayadbalam

कदर्थीकृत्य बलवान् विप्रचक्रे मदोद्धतः ।तं तस्याविनयं दृष्ट्वा देशांश्च तदुपद्रुतान्॥ 16 ॥

kadarthīkṛtya balavān vipracakre madoddhataḥ | taṃ tasyāvinayaṃ dṛṣṭvā deśāṃśca tadupadrutān

क्रुद्धो मुसलमादत्त हलं चारिजिघांसया ।द्विविदोऽपि महावीर्यः सालमुद्यम्य पाणिना॥ 17 ॥

kruddho musalamādatta halaṃ cārijighāṃsayā | dvivido'pi mahāvīryaḥ sālamudyamya pāṇinā

अभ्येत्य तरसा तेन बलं मूर्धन्यताडयत् ।तं तु सङ्कर्षणो मूर्ध्नि पतन्तमचलो यथा॥ 18 ॥

abhyetya tarasā tena balaṃ mūrdhanyatāḍayat | taṃ tu saṅkarṣaṇo mūrdhni patantamacalo yathā

प्रतिजग्राह बलवान् सुनन्देनाहनच्च तम् ।मुसलाहतमस्तिष्को विरेजे रक्तधारया॥ 19 ॥

pratijagrāha balavān sunandenāhanacca tam | musalāhatamastiṣko vireje raktadhārayā

गिरिर्यथा गैरिकया प्रहारं नानुचिन्तयन् ।पुनरन्यं समुत्क्षिप्य कृत्वा निष्पत्रमोजसा॥ 20 ॥

giriryathā gairikayā prahāraṃ nānucintayan | punaranyaṃ samutkṣipya kṛtvā niṣpatramojasā

तेनाहनत्सुसङ्क्रुद्धस्तं बलः शतधाच्छिनत् ।ततोऽन्येन रुषा जघ्ने तं चापि शतधाच्छिनत्॥ 21 ॥

tenāhanatsusaṅkruddhastaṃ balaḥ śatadhācchinat | tato'nyena ruṣā jaghne taṃ cāpi śatadhācchinat

एवं युध्यन् भगवता भग्ने भग्ने पुनः पुनः ।आकृष्य सर्वतो वृक्षान् निर्वृक्षमकरोद्वनम्॥ 22 ॥

evaṃ yudhyan bhagavatā bhagne bhagne punaḥ punaḥ | ākṛṣya sarvato vṛkṣān nirvṛkṣamakarodvanam

ततोऽमुञ्चच्छिलावर्षं बलस्योपर्यमर्षितः ।तत्सर्वं चूर्णयामास लीलया मुसलायुधः॥ 23 ॥

tato'muñcacchilāvarṣaṃ balasyoparyamarṣitaḥ | tatsarvaṃ cūrṇayāmāsa līlayā musalāyudhaḥ

स बाहू तालसङ्काशौ मुष्टीकृत्य कपीश्वरः ।आसाद्य रोहिणीपुत्रं ताभ्यां वक्षस्यरूरुजत्॥ 24 ॥

sa bāhū tālasaṅkāśau muṣṭīkṛtya kapīśvaraḥ | āsādya rohiṇīputraṃ tābhyāṃ vakṣasyarūrujat

यादवेन्द्रोऽपि तं दोर्भ्यां त्यक्त्वा मुसललाङ्गले ।जत्रावभ्यर्दयत्क्रुद्धः सोऽपतद्रुधिरं वमन्॥ 25 ॥

yādavendro'pi taṃ dorbhyāṃ tyaktvā musalalāṅgale | jatrāvabhyardayatkruddhaḥ so'patadrudhiraṃ vaman

चकम्पे तेन पतता सटङ्कः सवनस्पतिः ।पर्वतः कुरुशार्दूल वायुना नौरिवाम्भसि॥ 26 ॥

cakampe tena patatā saṭaṅkaḥ savanaspatiḥ | parvataḥ kuruśārdūla vāyunā naurivāmbhasi

जयशब्दो नमः शब्दः साधु साध्विति चाम्बरे ।सुरसिद्धमुनीन्द्राणामासीत्कुसुमवर्षिणाम्॥ 27 ॥

jayaśabdo namaḥ śabdaḥ sādhu sādhviti cāmbare | surasiddhamunīndrāṇāmāsītkusumavarṣiṇām

एवं निहत्य द्विविदं जगद्व्यतिकरावहम् ।संस्तूयमानो भगवान् जनैः स्वपुरमाविशत्॥ 28 ॥

evaṃ nihatya dvividaṃ jagadvyatikarāvaham | saṃstūyamāno bhagavān janaiḥ svapuramāviśat

संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे द्विविधवधो नाम सप्तषष्टितमोऽध्यायः॥ 67 ॥

saṃhitāyāṃ daśamaskandhe uttarārdhe dvividhavadho nāma saptaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ