Skandha 10, Adhyāya 71

इत्युदीरितमाकर्ण्य देवऋषेरुद्धवोऽब्रवीत् ।सभ्यानां मतमाज्ञाय कृष्णस्य च महामतिः॥ 1 ॥

ityudīritamākarṇya devaṛṣeruddhavo'bravīt | sabhyānāṃ matamājñāya kṛṣṇasya ca mahāmatiḥ

यदुक्तमृषिणा देव साचिव्यं यक्ष्यतस्त्वया ।कार्यं पैतृष्वसेयस्य रक्षा च शरणैषिणाम्॥ 2 ॥

yaduktamṛṣiṇā deva sācivyaṃ yakṣyatastvayā | kāryaṃ paitṛṣvaseyasya rakṣā ca śaraṇaiṣiṇām

यष्टव्यं राजसूयेन दिक्चक्रजयिना विभो ।अतो जरासुतजय उभयार्थो मतो मम॥ 3 ॥

yaṣṭavyaṃ rājasūyena dikcakrajayinā vibho | ato jarāsutajaya ubhayārtho mato mama

अस्माकं च महानर्थो ह्येतेनैव भविष्यति ।यशश्च तव गोविन्द राज्ञो बद्धान् विमुञ्चतः॥ 4 ॥

asmākaṃ ca mahānartho hyetenaiva bhaviṣyati | yaśaśca tava govinda rājño baddhān vimuñcataḥ

स वै दुर्विषहो राजा नागायुतसमो बले ।बलिनामपि चान्येषां भीमं समबलं विना॥ 5 ॥

sa vai durviṣaho rājā nāgāyutasamo bale | balināmapi cānyeṣāṃ bhīmaṃ samabalaṃ vinā

द्वैरथे स तु जेतव्यो मा शताक्षौहिणीयुतः ।ब्रह्मण्योऽभ्यर्थितो विप्रैर्न प्रत्याख्याति कर्हिचित्॥ 6 ॥

dvairathe sa tu jetavyo mā śatākṣauhiṇīyutaḥ | brahmaṇyo'bhyarthito viprairna pratyākhyāti karhicit

ब्रह्मवेषधरो गत्वा तं भिक्षेत वृकोदरः ।हनिष्यति न सन्देहो द्वैरथे तव सन्निधौ॥ 7 ॥

brahmaveṣadharo gatvā taṃ bhikṣeta vṛkodaraḥ | haniṣyati na sandeho dvairathe tava sannidhau

निमित्तं परमीशस्य विश्वसर्गनिरोधयोः ।हिरण्यगर्भः शर्वश्च कालस्यारूपिणस्तव॥ 8 ॥

nimittaṃ paramīśasya viśvasarganirodhayoḥ | hiraṇyagarbhaḥ śarvaśca kālasyārūpiṇastava

गायन्ति ते विशदकर्म गृहेषु देव्यो राज्ञां स्वशत्रुवधमात्मविमोक्षणं च ।गोप्यश्च कुञ्जरपतेर्जनकात्मजायाः पित्रोश्च लब्धशरणा मुनयो वयं च॥ 9 ॥

gāyanti te viśadakarma gṛheṣu devyo rājñāṃ svaśatruvadhamātmavimokṣaṇaṃ ca | gopyaśca kuñjarapaterjanakātmajāyāḥ pitrośca labdhaśaraṇā munayo vayaṃ ca

जरासन्धवधः कृष्ण भूर्यर्थायोपकल्पते ।प्रायः पाकविपाकेन तव चाभिमतः क्रतुः॥ 10 ॥

jarāsandhavadhaḥ kṛṣṇa bhūryarthāyopakalpate | prāyaḥ pākavipākena tava cābhimataḥ kratuḥ

इत्युद्धववचो राजन् सर्वतोभद्रमच्युतम् ।देवर्षिर्यदुवृद्धाश्च कृष्णश्च प्रत्यपूजयन्॥ 11 ॥

ityuddhavavaco rājan sarvatobhadramacyutam | devarṣiryaduvṛddhāśca kṛṣṇaśca pratyapūjayan

अथादिशत्प्रयाणाय भगवान् देवकीसुतः ।भृत्यान् दारुकजैत्रादीननुज्ञाप्य गुरून् विभुः॥ 12 ॥

athādiśatprayāṇāya bhagavān devakīsutaḥ | bhṛtyān dārukajaitrādīnanujñāpya gurūn vibhuḥ

निर्गमय्यावरोधान् स्वान् ससुतान् सपरिच्छदान् ।सङ्कर्षणमनुज्ञाप्य यदुराजं च शत्रुहन् ।सूतोपनीतं स्वरथमारुहद्गरुडध्वजम्॥ 13 ॥

nirgamayyāvarodhān svān sasutān saparicchadān | saṅkarṣaṇamanujñāpya yadurājaṃ ca śatruhan | sūtopanītaṃ svarathamāruhadgaruḍadhvajam

ततो रथद्विपभटसादिनायकैः करालया परिवृत आत्मसेनया ।मृदङ्गभेर्यानकशङ्खगोमुखैः प्रघोषघोषित्ककुभो निराक्रमत्॥ 14 ॥

tato rathadvipabhaṭasādināyakaiḥ karālayā parivṛta ātmasenayā | mṛdaṅgabheryānakaśaṅkhagomukhaiḥ praghoṣaghoṣitkakubho nirākramat

नृवाजिकाञ्चनशिबिकाभिरच्युतं सहात्मजाः पतिमनु सुव्रता ययुः ।वराम्बराभरणविलेपनस्रजः सुसंवृता नृभिरसिचर्मपाणिभिः॥ 15 ॥

nṛvājikāñcanaśibikābhiracyutaṃ sahātmajāḥ patimanu suvratā yayuḥ | varāmbarābharaṇavilepanasrajaḥ susaṃvṛtā nṛbhirasicarmapāṇibhiḥ

नरोष्ट्रगोमहिषखराश्वतर्यनः करेणुभिः परिजनवारयोषितः ।स्वलङ्कृताः कटकुटिकम्बलाम्बरा- द्युपस्करा ययुरधियुज्य सर्वतः॥ 16 ॥

naroṣṭragomahiṣakharāśvataryanaḥ kareṇubhiḥ parijanavārayoṣitaḥ | svalaṅkṛtāḥ kaṭakuṭikambalāmbarā- dyupaskarā yayuradhiyujya sarvataḥ

बलं बृहद्ध्वजपटछत्रचामरै- र्वरायुधाभरणकिरीटवर्मभिः ।दिवांशुभिस्तुमुलरवं बभौ रवे- र्यथार्णवः क्षुभिततिमिङ्गिलोर्मिभिः॥ 17 ॥

balaṃ bṛhaddhvajapaṭachatracāmarai- rvarāyudhābharaṇakirīṭavarmabhiḥ | divāṃśubhistumularavaṃ babhau rave- ryathārṇavaḥ kṣubhitatimiṅgilormibhiḥ

अथो मुनिर्यदुपतिना सभाजितः प्रणम्य तं हृदि विदधद्विहायसा ।निशम्य तद्व्यवसितमाहृतार्हणो मुकुन्दसन्दर्शननिर्वृतेन्द्रियः॥ 18 ॥

atho muniryadupatinā sabhājitaḥ praṇamya taṃ hṛdi vidadhadvihāyasā | niśamya tadvyavasitamāhṛtārhaṇo mukundasandarśananirvṛtendriyaḥ

राजदूतमुवाचेदं भगवान् प्रीणयन् गिरा ।मा भैष्ट दूत भद्रं वो घातयिष्यामि मागधम्॥ 19 ॥

rājadūtamuvācedaṃ bhagavān prīṇayan girā | mā bhaiṣṭa dūta bhadraṃ vo ghātayiṣyāmi māgadham

इत्युक्तः प्रस्थितो दूतो यथावदवदन्नृपान् ।तेऽपि सन्दर्शनं शौरेः प्रत्यैक्षन् यन्मुमुक्षवः॥ 20 ॥

ityuktaḥ prasthito dūto yathāvadavadannṛpān | te'pi sandarśanaṃ śaureḥ pratyaikṣan yanmumukṣavaḥ

आनर्तसौवीरमरूंस्तीर्त्वा विनशनं हरिः ।गिरीन् नदीरतीयाय पुरग्रामव्रजाकरान्॥ 21 ॥

ānartasauvīramarūṃstīrtvā vinaśanaṃ hariḥ | girīn nadīratīyāya puragrāmavrajākarān

ततो दृषद्वतीं तीर्त्वा मुकुन्दोऽथ सरस्वतीम् ।पञ्चालानथ मत्स्यांश्च शक्रप्रस्थमथागमत्॥ 22 ॥

tato dṛṣadvatīṃ tīrtvā mukundo'tha sarasvatīm | pañcālānatha matsyāṃśca śakraprasthamathāgamat

तमुपागतमाकर्ण्य प्रीतो दुर्दर्शनं नृणाम् ।अजातशत्रुर्निरगात्सोपाध्यायः सुहृद्वृतः॥ 23 ॥

tamupāgatamākarṇya prīto durdarśanaṃ nṛṇām | ajātaśatrurniragātsopādhyāyaḥ suhṛdvṛtaḥ

गीतवादित्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा ।अभ्ययात्स हृषीकेशं प्राणाः प्राणमिवादृतः॥ 24 ॥

gītavāditraghoṣeṇa brahmaghoṣeṇa bhūyasā | abhyayātsa hṛṣīkeśaṃ prāṇāḥ prāṇamivādṛtaḥ

दृष्ट्वा विक्लिन्नहृदयः कृष्णं स्नेहेन पाण्डवः ।चिराद्दृष्टं प्रियतमं सस्वजेऽथ पुनः पुनः॥ 25 ॥

dṛṣṭvā viklinnahṛdayaḥ kṛṣṇaṃ snehena pāṇḍavaḥ | cirāddṛṣṭaṃ priyatamaṃ sasvaje'tha punaḥ punaḥ

दोर्भ्यां परिष्वज्य रमामलालयं मुकुन्दगात्रं नृपतिर्हताशुभः ।लेभे परां निर्वृतिमश्रुलोचनो हृष्यत्तनुर्विस्मृतलोकविभ्रमः॥ 26 ॥

dorbhyāṃ pariṣvajya ramāmalālayaṃ mukundagātraṃ nṛpatirhatāśubhaḥ | lebhe parāṃ nirvṛtimaśrulocano hṛṣyattanurvismṛtalokavibhramaḥ

तं मातुलेयं परिरभ्य निर्वृतो भीमः स्मयन् प्रेमजलाकुलेन्द्रियः ।यमौ किरीटी च सुहृत्तमं मुदा प्रवृद्धबाष्पाः परिरेभिरेऽच्युतम्॥ 27 ॥

taṃ mātuleyaṃ parirabhya nirvṛto bhīmaḥ smayan premajalākulendriyaḥ | yamau kirīṭī ca suhṛttamaṃ mudā pravṛddhabāṣpāḥ parirebhire'cyutam

अर्जुनेन परिष्वक्तो यमाभ्यामभिवादितः ।ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य वृद्धेभ्यश्च यथार्हतः॥ 28 ॥

arjunena pariṣvakto yamābhyāmabhivāditaḥ | brāhmaṇebhyo namaskṛtya vṛddhebhyaśca yathārhataḥ

मानितो मानयामास कुरुसृञ्जयकैकयान् ।सूतमागधगन्धर्वा वन्दिनश्चोपमन्त्रिणः॥ 29 ॥

mānito mānayāmāsa kurusṛñjayakaikayān | sūtamāgadhagandharvā vandinaścopamantriṇaḥ

मृदङ्गशङ्खपटहवीणापणवगोमुखैः ।ब्राह्मणाश्चारविन्दाक्षं तुष्टुवुर्ननृतुर्जगुः॥ 30 ॥

mṛdaṅgaśaṅkhapaṭahavīṇāpaṇavagomukhaiḥ | brāhmaṇāścāravindākṣaṃ tuṣṭuvurnanṛturjaguḥ

एवं सुहृद्भिः पर्यस्तः पुण्यश्लोकशिखामणिः ।संस्तूयमानो भगवान् विवेशालङ्कृतं पुरम्॥ 31 ॥

evaṃ suhṛdbhiḥ paryastaḥ puṇyaślokaśikhāmaṇiḥ | saṃstūyamāno bhagavān viveśālaṅkṛtaṃ puram

संसिक्तवर्त्म करिणां मदगन्धतोयै- श्चित्रध्वजैः कनकतोरणपूर्णकुम्भैः ।मृष्टात्मभिर्नवदुकूलविभूषणस्रग्- गन्धैर्नृभिर्युवतिभिश्च विराजमानम्॥ 32 ॥

saṃsiktavartma kariṇāṃ madagandhatoyai- ścitradhvajaiḥ kanakatoraṇapūrṇakumbhaiḥ | mṛṣṭātmabhirnavadukūlavibhūṣaṇasrag- gandhairnṛbhiryuvatibhiśca virājamānam

उद्दीप्तदीपबलिभिः प्रतिसद्मजाल- निर्यातधूपरुचिरं विलसत्पताकम् ।मूर्धन्यहेमकलशै रजतोरुशृङ्गै- र्जुष्टं ददर्श भवनैः कुरुराजधाम॥ 33 ॥

uddīptadīpabalibhiḥ pratisadmajāla- niryātadhūparuciraṃ vilasatpatākam | mūrdhanyahemakalaśai rajatoruśṛṅgai- rjuṣṭaṃ dadarśa bhavanaiḥ kururājadhāma

प्राप्तं निशम्य नरलोचनपानपात्र- मौत्सुक्यविश्लथितकेशदुकूलबन्धाः ।सद्यो विसृज्य गृहकर्म पतींश्च तल्पे द्रष्टुं ययुर्युवतयः स्म नरेन्द्रमार्गे॥ 34 ॥

prāptaṃ niśamya naralocanapānapātra- mautsukyaviślathitakeśadukūlabandhāḥ | sadyo visṛjya gṛhakarma patīṃśca talpe draṣṭuṃ yayuryuvatayaḥ sma narendramārge

तस्मिन् सुसङ्कुल इभाश्वरथद्विपद्भिः कृष्णं सभार्यमुपलभ्य गृहाधिरूढाः ।नार्यो विकीर्य कुसुमैर्मनसोपगुह्य सुस्वागतं विदधुरुत्स्मयवीक्षितेन॥ 35 ॥

tasmin susaṅkula ibhāśvarathadvipadbhiḥ kṛṣṇaṃ sabhāryamupalabhya gṛhādhirūḍhāḥ | nāryo vikīrya kusumairmanasopaguhya susvāgataṃ vidadhurutsmayavīkṣitena

ऊचुः स्त्रियः पथि निरीक्ष्य मुकुन्दपत्नीः तारा यथोडुपसहाः किमकार्यमूभिः ।यच्चक्षुषां पुरुषमौलिरुदारहास- लीलावलोककलयोत्सवमातनोति॥ 36 ॥

ūcuḥ striyaḥ pathi nirīkṣya mukundapatnīḥ tārā yathoḍupasahāḥ kimakāryamūbhiḥ | yaccakṣuṣāṃ puruṣamaulirudārahāsa- līlāvalokakalayotsavamātanoti

तत्र तत्रोपसङ्गम्य पौरा मङ्गलपाणयः ।चक्रुः सपर्यां कृष्णाय श्रेणीमुख्या हतैनसः॥ 37 ॥

tatra tatropasaṅgamya paurā maṅgalapāṇayaḥ | cakruḥ saparyāṃ kṛṣṇāya śreṇīmukhyā hatainasaḥ

अन्तःपुरजनैः प्रीत्या मुकुन्दः फुल्ललोचनैः ।ससम्भ्रमैरभ्युपेतः प्राविशद्राजमन्दिरम्॥ 38 ॥

antaḥpurajanaiḥ prītyā mukundaḥ phullalocanaiḥ | sasambhramairabhyupetaḥ prāviśadrājamandiram

पृथा विलोक्य भ्रात्रेयं कृष्णं त्रिभुवनेश्वरम् ।प्रीतात्मोत्थाय पर्यङ्कात्सस्नुषा परिषस्वजे॥ 39 ॥

pṛthā vilokya bhrātreyaṃ kṛṣṇaṃ tribhuvaneśvaram | prītātmotthāya paryaṅkātsasnuṣā pariṣasvaje

गोविन्दं गृहमानीय देवदेवेशमादृतः ।पूजायां नाविदत्कृत्यं प्रमोदोपहतो नृपः॥ 40 ॥

govindaṃ gṛhamānīya devadeveśamādṛtaḥ | pūjāyāṃ nāvidatkṛtyaṃ pramodopahato nṛpaḥ

पितृष्वसुर्गुरुस्त्रीणां कृष्णश्चक्रेऽभिवादनम् ।स्वयं च कृष्णया राजन् भगिन्या चाभिवन्दितः॥ 41 ॥

pitṛṣvasurgurustrīṇāṃ kṛṣṇaścakre'bhivādanam | svayaṃ ca kṛṣṇayā rājan bhaginyā cābhivanditaḥ

श्वश्र्वा सञ्चोदिता कृष्णा कृष्णपत्नीश्च सर्वशः ।आनर्च रुक्मिणीं सत्यां भद्रां जाम्बवतीं तथा॥ 42 ॥

śvaśrvā sañcoditā kṛṣṇā kṛṣṇapatnīśca sarvaśaḥ | ānarca rukmiṇīṃ satyāṃ bhadrāṃ jāmbavatīṃ tathā

कालिन्दीं मित्रविन्दां च शैब्यां नाग्नजितीं सतीम् ।अन्याश्चाभ्यागता यास्तु वासःस्रङ्मण्डनादिभिः॥ 43 ॥

kālindīṃ mitravindāṃ ca śaibyāṃ nāgnajitīṃ satīm | anyāścābhyāgatā yāstu vāsaḥsraṅmaṇḍanādibhiḥ

सुखं निवासयामास धर्मराजो जनार्दनम् ।ससैन्यं सानुगामात्यं सभार्यं च नवं नवम्॥ 44 ॥

sukhaṃ nivāsayāmāsa dharmarājo janārdanam | sasainyaṃ sānugāmātyaṃ sabhāryaṃ ca navaṃ navam

तर्पयित्वा खाण्डवेन वह्निं फाल्गुनसंयुतः ।मोचयित्वा मयं येन राज्ञे दिव्या सभा कृता॥ 45 ॥

tarpayitvā khāṇḍavena vahniṃ phālgunasaṃyutaḥ | mocayitvā mayaṃ yena rājñe divyā sabhā kṛtā

उवास कतिचिन्मासान् राज्ञः प्रियचिकीर्षया ।विहरन् रथमारुह्य फाल्गुनेन भटैर्वृतः॥ 46 ॥

uvāsa katicinmāsān rājñaḥ priyacikīrṣayā | viharan rathamāruhya phālgunena bhaṭairvṛtaḥ

संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे कृष्णस्य इन्द्रप्रस्थगमनं नामैकसप्ततितमोऽध्यायः॥ 71 ॥

saṃhitāyāṃ daśamaskandhe uttarārdhe kṛṣṇasya indraprasthagamanaṃ nāmaikasaptatitamo'dhyāyaḥ