Skandha 11, Adhyāya 4

राजोवाच ।यानि यानीह कर्माणि यैर्यैः स्वच्छन्दजन्मभिः ।चक्रे करोति कर्ता वा हरिस्तानि ब्रुवन्तु नः॥ 1 ॥

rājovāca | yāni yānīha karmāṇi yairyaiḥ svacchandajanmabhiḥ | cakre karoti kartā vā haristāni bruvantu naḥ

यो वा अनन्तस्य गुणाननन्ता- ननुक्रमिष्यन् स तु बालबुद्धिः ।रजांसि भूमेर्गणयेत्कथञ्चित् कालेन नैवाखिलशक्तिधाम्नः॥ 2 ॥

yo vā anantasya guṇānanantā- nanukramiṣyan sa tu bālabuddhiḥ | rajāṃsi bhūmergaṇayetkathañcit kālena naivākhilaśaktidhāmnaḥ

भूतैर्यदा पञ्चभिरात्मसृष्टैः पुरं विराजं विरचय्य तस्मिन् ।स्वांशेन विष्टः पुरुषाभिधान- मवाप नारायण आदिदेवः॥ 3 ॥

bhūtairyadā pañcabhirātmasṛṣṭaiḥ puraṃ virājaṃ viracayya tasmin | svāṃśena viṣṭaḥ puruṣābhidhāna- mavāpa nārāyaṇa ādidevaḥ

यत्काय एष भुवनत्रयसन्निवेशो यस्येन्द्रियैस्तनुभृतामुभयेन्द्रियाणि ।ज्ञानं स्वतः श्वसनतो बलमोज ईहा सत्त्वादिभिः स्थितिलयोद्भव आदि कर्ता॥ 4 ॥

yatkāya eṣa bhuvanatrayasanniveśo yasyendriyaistanubhṛtāmubhayendriyāṇi | jñānaṃ svataḥ śvasanato balamoja īhā sattvādibhiḥ sthitilayodbhava ādi kartā

आदावभूच्छतधृती रजसास्य सर्गे विष्णुः स्थितौ क्रतुपतिर्द्विजधर्मसेतुः ।रुद्रोऽप्ययाय तमसा पुरुषः स आद्य इत्युद्भवस्थितिलयाः सततं प्रजासु॥ 5 ॥

ādāvabhūcchatadhṛtī rajasāsya sarge viṣṇuḥ sthitau kratupatirdvijadharmasetuḥ | rudro'pyayāya tamasā puruṣaḥ sa ādya ityudbhavasthitilayāḥ satataṃ prajāsu

धर्मस्य दक्षदुहितर्यजनिष्ट मूर्त्यां नारायणो नरऋषिप्रवरः प्रशान्तः ।नैष्कर्म्यलक्षणमुवाच चचार कर्म योऽद्यापि चास्त ऋषिवर्यनिषेविताङ्घ्रिः॥ 6 ॥

dharmasya dakṣaduhitaryajaniṣṭa mūrtyāṃ nārāyaṇo naraṛṣipravaraḥ praśāntaḥ | naiṣkarmyalakṣaṇamuvāca cacāra karma yo'dyāpi cāsta ṛṣivaryaniṣevitāṅghriḥ

इन्द्रो विशङ्क्य मम धाम जिघृक्षतीति कामं न्ययुङ्क्त सगणं स बदर्युपाख्यम् ।गत्वाप्सरोगणवसन्तसुमन्दवातैः स्त्रीप्रेक्षणेषुभिरविध्यदतन्महिज्ञः॥ 7 ॥

indro viśaṅkya mama dhāma jighṛkṣatīti kāmaṃ nyayuṅkta sagaṇaṃ sa badaryupākhyam | gatvāpsarogaṇavasantasumandavātaiḥ strīprekṣaṇeṣubhiravidhyadatanmahijñaḥ

विज्ञाय शक्रकृतमक्रममादिदेवः प्राह प्रहस्य गतविस्मय एजमानान् ।मा भैष्ट भो मदन मारुत देववध्वो गृह्णीत नो बलिमशून्यमिमं कुरुध्वम्॥ 8 ॥

vijñāya śakrakṛtamakramamādidevaḥ prāha prahasya gatavismaya ejamānān | mā bhaiṣṭa bho madana māruta devavadhvo gṛhṇīta no balimaśūnyamimaṃ kurudhvam

इत्थं ब्रुवत्यभयदे नरदेव देवाः नैतद्विभो त्वयि परेऽविकृते विचित्रं स्वारामधीरनिकरानतपादपद्मे॥ 9 ॥

itthaṃ bruvatyabhayade naradeva devāḥ naitadvibho tvayi pare'vikṛte vicitraṃ svārāmadhīranikarānatapādapadme

त्वां सेवतां सुरकृता बहवोऽन्तरायाः स्वौको विलङ्घ्य परमं व्रजतां पदं ते ।नान्यस्य बर्हिषि बलीन् ददतः स्वभागान् धत्ते पदं त्वमविता यदि विघ्नमूर्ध्नि॥ 10 ॥

tvāṃ sevatāṃ surakṛtā bahavo'ntarāyāḥ svauko vilaṅghya paramaṃ vrajatāṃ padaṃ te | nānyasya barhiṣi balīn dadataḥ svabhāgān dhatte padaṃ tvamavitā yadi vighnamūrdhni

क्षुत्तृट्त्रिकालगुणमारुतजैह्वशैश्ना- नस्मानपारजलधीनतितीर्य केचित् ।क्रोधस्य यान्ति विफलस्य वशं पदे गो- र्मज्जन्ति दुश्चरतपश्च वृथोत्सृजन्ति॥ 11 ॥

kṣuttṛṭtrikālaguṇamārutajaihvaśaiśnā- nasmānapārajaladhīnatitīrya kecit | krodhasya yānti viphalasya vaśaṃ pade go- rmajjanti duścaratapaśca vṛthotsṛjanti

दर्शयामास शुश्रूषां स्वर्चिताः कुर्वतीर्विभुः॥ 12 ॥

darśayāmāsa śuśrūṣāṃ svarcitāḥ kurvatīrvibhuḥ

ते देवानुचरा दृष्ट्वा स्त्रियः श्रीरिव रूपिणीः ।गन्धेन मुमुहुस्तासां रूपौदार्यहतश्रियः॥ 13 ॥

te devānucarā dṛṣṭvā striyaḥ śrīriva rūpiṇīḥ | gandhena mumuhustāsāṃ rūpaudāryahataśriyaḥ

तानाह देवदेवेशः प्रणतान् प्रहसन्निव ।आसामेकतमां वृङ्ध्वं सवर्णां स्वर्गभूषणाम्॥ 14 ॥

tānāha devadeveśaḥ praṇatān prahasanniva | āsāmekatamāṃ vṛṅdhvaṃ savarṇāṃ svargabhūṣaṇām

ओमित्यादेशमादाय नत्वा तं सुरवन्दिनः ।उर्वशीमप्सरःश्रेष्ठां पुरस्कृत्य दिवं ययुः॥ 15 ॥

omityādeśamādāya natvā taṃ suravandinaḥ | urvaśīmapsaraḥśreṣṭhāṃ puraskṛtya divaṃ yayuḥ

इन्द्रायानम्य सदसि शृण्वतां त्रिदिवौकसाम् ।ऊचुर्नारायणबलं शक्रस्तत्रास विस्मितः॥ 16 ॥

indrāyānamya sadasi śṛṇvatāṃ tridivaukasām | ūcurnārāyaṇabalaṃ śakrastatrāsa vismitaḥ

हंसस्वरूप्यवददच्युत आत्मयोगं दत्तः कुमार ऋषभो भगवान् पिता नः ।विष्णुः शिवाय जगतां कलयावतिर्ण- स्तेनाहृता मधुभिदा श्रुतयो हयास्ये॥ 17 ॥

haṃsasvarūpyavadadacyuta ātmayogaṃ dattaḥ kumāra ṛṣabho bhagavān pitā naḥ | viṣṇuḥ śivāya jagatāṃ kalayāvatirṇa- stenāhṛtā madhubhidā śrutayo hayāsye

गुप्तोऽप्यये मनुरिलौषधयश्च मात्स्ये क्रौडे हतो दितिज उद्धरताम्भसः क्ष्माम् ।कौर्मे धृतोऽद्रिरमृतोन्मथने स्वपृष्ठे ग्राहात्प्रपन्नमिभराजममुञ्चदार्तम्॥ 18 ॥

gupto'pyaye manurilauṣadhayaśca mātsye krauḍe hato ditija uddharatāmbhasaḥ kṣmām | kaurme dhṛto'driramṛtonmathane svapṛṣṭhe grāhātprapannamibharājamamuñcadārtam

संस्तुन्वतोऽब्धिपतितान् श्रमणानृषींश्च शक्रं च वृत्रवधतस्तमसि प्रविष्टम् ।देवस्त्रियोऽसुरगृहे पिहिता अनाथा जघ्नेऽसुरेन्द्रमभयाय सतां नृसिंहे॥ 19 ॥

saṃstunvato'bdhipatitān śramaṇānṛṣīṃśca śakraṃ ca vṛtravadhatastamasi praviṣṭam | devastriyo'suragṛhe pihitā anāthā jaghne'surendramabhayāya satāṃ nṛsiṃhe

देवासुरे युधि च दैत्यपतीन् सुरार्थे हत्वान्तरेषु भुवनान्यदधात्कलाभिः ।भूत्वाथ वामन इमामहरद्बलेः क्ष्मां याच्ञाच्छलेन समदाददितेः सुतेभ्यः॥ 20 ॥

devāsure yudhi ca daityapatīn surārthe hatvāntareṣu bhuvanānyadadhātkalābhiḥ | bhūtvātha vāmana imāmaharadbaleḥ kṣmāṃ yācñācchalena samadādaditeḥ sutebhyaḥ

निःक्षत्रियामकृत गां च त्रिःसप्तकृत्वो रामस्तु हैहयकुलाप्ययभार्गवाग्निः ।सोऽब्धिं बबन्ध दशवक्त्रमहन् सलङ्कं सीतापतिर्जयति लोकमलघ्नकीर्तिः॥ 21 ॥

niḥkṣatriyāmakṛta gāṃ ca triḥsaptakṛtvo rāmastu haihayakulāpyayabhārgavāgniḥ | so'bdhiṃ babandha daśavaktramahan salaṅkaṃ sītāpatirjayati lokamalaghnakīrtiḥ

भूमेर्भरावतरणाय यदुष्वजन्मा जातः करिष्यति सुरैरपि दुष्कराणि ।वादैर्विमोहयति यज्ञकृतोऽतदर्हान् शूद्रान् कलौ क्षितिभुजो न्यहनिष्यदन्ते॥ 22 ॥

bhūmerbharāvataraṇāya yaduṣvajanmā jātaḥ kariṣyati surairapi duṣkarāṇi | vādairvimohayati yajñakṛto'tadarhān śūdrān kalau kṣitibhujo nyahaniṣyadante

एवंविधानि कर्माणि जन्मानि च जगत्पतेः ।भूरीणि भूरियशसो वर्णितानि महाभुज॥ 23 ॥

evaṃvidhāni karmāṇi janmāni ca jagatpateḥ | bhūrīṇi bhūriyaśaso varṇitāni mahābhuja

संहितायां एकादशस्कन्धे चतुर्थोऽध्यायः॥ 4b ॥

saṃhitāyāṃ ekādaśaskandhe caturtho'dhyāyaḥ