Skandha 3, Adhyāya 19

अवधार्य विरिञ्चस्य निर्व्यलीकामृतं वचः ।प्रहस्य प्रेमगर्भेण तदपाङ्गेन सोऽग्रहीत्॥ 1 ॥

avadhārya viriñcasya nirvyalīkāmṛtaṃ vacaḥ | prahasya premagarbheṇa tadapāṅgena so'grahīt

ततः सपत्नं मुखतश्चरन्तमकुतोभयम् ।जघानोत्पत्य गदया हनावसुरमक्षजः॥ 2 ॥

tataḥ sapatnaṃ mukhataścarantamakutobhayam | jaghānotpatya gadayā hanāvasuramakṣajaḥ

सा हता तेन गदया विहता भगवत्करात् ।विघूर्णितापतद्रेजे तदद्भुतमिवाभवत्॥ 3 ॥

sā hatā tena gadayā vihatā bhagavatkarāt | vighūrṇitāpatadreje tadadbhutamivābhavat

स तदा लब्धतीर्थोऽपि न बबाधे निरायुधम् ।मानयन् स मृधे धर्मं विष्वक्सेनं प्रकोपयन्॥ 4 ॥

sa tadā labdhatīrtho'pi na babādhe nirāyudham | mānayan sa mṛdhe dharmaṃ viṣvaksenaṃ prakopayan

गदायामपविद्धायां हाहाकारे विनिर्गते ।मानयामास तद्धर्मं सुनाभं चास्मरद्विभुः॥ 5 ॥

gadāyāmapaviddhāyāṃ hāhākāre vinirgate | mānayāmāsa taddharmaṃ sunābhaṃ cāsmaradvibhuḥ

तं व्यग्रचक्रं दितिपुत्राधमेन स्वपार्षदमुख्येन विषज्जमानम् ।चित्रा वाचोऽतद्विदां खेचराणां तत्रा स्मासन् स्वस्ति तेऽमुं जहीति॥ 6 ॥

taṃ vyagracakraṃ ditiputrādhamena svapārṣadamukhyena viṣajjamānam | citrā vāco'tadvidāṃ khecarāṇāṃ tatrā smāsan svasti te'muṃ jahīti

स तं निशाम्यात्तरथाङ्गमग्रतो व्यवस्थितं पद्मपलाशलोचनम् ।विलोक्य चामर्षपरिप्लुतेन्द्रियो रुषा स्वदन्तच्छदमादशच्छ्वसन्॥ 7 ॥

sa taṃ niśāmyāttarathāṅgamagrato vyavasthitaṃ padmapalāśalocanam | vilokya cāmarṣapariplutendriyo ruṣā svadantacchadamādaśacchvasan

करालदंष्ट्रश्चक्षुर्भ्यां सञ्चक्षाणो दहन्निव ।अभिप्लुत्य स्वगदया हतोऽसीत्याहनद्धरिम्॥ 8 ॥

karāladaṃṣṭraścakṣurbhyāṃ sañcakṣāṇo dahanniva | abhiplutya svagadayā hato'sītyāhanaddharim

पदा सव्येन तां साधो भगवान् यज्ञसूकरः ।लीलया मिषतः शत्रोः प्राहरद्वातरंहसम्॥ 9 ॥

padā savyena tāṃ sādho bhagavān yajñasūkaraḥ | līlayā miṣataḥ śatroḥ prāharadvātaraṃhasam

आह चायुधमाधत्स्व घटस्व त्वं जिगीषसि ।इत्युक्तः स तदा भूयस्ताडयन् व्यनदद्भृशम्॥ 10 ॥

āha cāyudhamādhatsva ghaṭasva tvaṃ jigīṣasi | ityuktaḥ sa tadā bhūyastāḍayan vyanadadbhṛśam

तां स आपततीं वीक्ष्य भगवान् समवस्थितः ।जग्राह लीलया प्राप्तां गरुत्मानिव पन्नगीम्॥ 11 ॥

tāṃ sa āpatatīṃ vīkṣya bhagavān samavasthitaḥ | jagrāha līlayā prāptāṃ garutmāniva pannagīm

स्वपौरुषे प्रतिहते हतमानो महासुरः ।नैच्छद्गदां दीयमानां हरिणा विगतप्रभः॥ 12 ॥

svapauruṣe pratihate hatamāno mahāsuraḥ | naicchadgadāṃ dīyamānāṃ hariṇā vigataprabhaḥ

जग्राह त्रिशिखं शूलं ज्वलज्ज्वलनलोलुपम् ।यज्ञाय धृतरूपाय विप्रायाभिचरन् यथा॥ 13 ॥

jagrāha triśikhaṃ śūlaṃ jvalajjvalanalolupam | yajñāya dhṛtarūpāya viprāyābhicaran yathā

तदोजसा दैत्यमहाभटार्पितं चकासदन्तःख उदीर्णदीधिति ।हरिर्यथा तार्क्ष्यपतत्रमुज्झितम्॥ 14 ॥

tadojasā daityamahābhaṭārpitaṃ cakāsadantaḥkha udīrṇadīdhiti | hariryathā tārkṣyapatatramujjhitam

वृक्णे स्वशूले बहुधारिणा हरेः प्रत्येत्य विस्तीर्णमुरो विभूतिमत् ।प्रवृद्धरोषः स कठोरमुष्टिना नदन् प्रहृत्यान्तरधीयतासुरः॥ 15 ॥

vṛkṇe svaśūle bahudhāriṇā hareḥ pratyetya vistīrṇamuro vibhūtimat | pravṛddharoṣaḥ sa kaṭhoramuṣṭinā nadan prahṛtyāntaradhīyatāsuraḥ

तेनेत्थमाहतः क्षत्तर्भगवानादिसूकरः ।नाकम्पत मनाक् क्वापि स्रजा हत इव द्विपः॥ 16 ॥

tenetthamāhataḥ kṣattarbhagavānādisūkaraḥ | nākampata manāk kvāpi srajā hata iva dvipaḥ

अथोरुधाऽसृजन्मायां योगमायेश्वरे हरौ ।यां विलोक्य प्रजास्त्रस्ता मेनिरेऽस्योपसंयमम्॥ 17 ॥

athorudhā'sṛjanmāyāṃ yogamāyeśvare harau | yāṃ vilokya prajāstrastā menire'syopasaṃyamam

प्रववुर्वायवश्चण्डास्तमः पांसवमैरयन् ।दिग्भ्यो निपेतुर्ग्रावाणः क्षेपणैः प्रहिता इव॥ 18 ॥

pravavurvāyavaścaṇḍāstamaḥ pāṃsavamairayan | digbhyo nipeturgrāvāṇaḥ kṣepaṇaiḥ prahitā iva

द्यौर्नष्टभगणाभ्रौघैः सविद्युत्स्तनयित्नुभिः ।वर्षद्भिः पूयकेशासृग्विण्मूत्रास्थीनि चासकृत्॥ 19 ॥

dyaurnaṣṭabhagaṇābhraughaiḥ savidyutstanayitnubhiḥ | varṣadbhiḥ pūyakeśāsṛgviṇmūtrāsthīni cāsakṛt

गिरयः प्रत्यदृश्यन्त नानायुधमुचोऽनघ ।दिग्वाससो यातुधान्यः शूलिन्यो मुक्तमूर्धजाः॥ 20 ॥

girayaḥ pratyadṛśyanta nānāyudhamuco'nagha | digvāsaso yātudhānyaḥ śūlinyo muktamūrdhajāḥ

बहुभिर्यक्षरक्षोभिः पत्त्यश्वरथकुञ्जरैः ।आततायिभिरुत्सृष्टा हिंस्रा वाचोऽतिवैशसाः॥ 21 ॥

bahubhiryakṣarakṣobhiḥ pattyaśvarathakuñjaraiḥ | ātatāyibhirutsṛṣṭā hiṃsrā vāco'tivaiśasāḥ

प्रादुष्कृतानां मायानामासुरीणां विनाशयत् ।सुदर्शनास्त्रं भगवान् प्रायुङ्क्त दयितं त्रिपात्॥ 22 ॥

prāduṣkṛtānāṃ māyānāmāsurīṇāṃ vināśayat | sudarśanāstraṃ bhagavān prāyuṅkta dayitaṃ tripāt

तदा दितेः समभवत्सहसा हृदि वेपथुः ।स्मरन्त्या भर्तुरादेशं स्तनाच्चासृक् प्रसुस्रुवे॥ 23 ॥

tadā diteḥ samabhavatsahasā hṛdi vepathuḥ | smarantyā bharturādeśaṃ stanāccāsṛk prasusruve

विनष्टासु स्वमायासु भूयश्चाव्रज्य केशवम् ।रुषोपगूहमानोऽमुं ददृशेऽवस्थितं बहिः॥ 24 ॥

vinaṣṭāsu svamāyāsu bhūyaścāvrajya keśavam | ruṣopagūhamāno'muṃ dadṛśe'vasthitaṃ bahiḥ

तं मुष्टिभिर्विनिघ्नन्तं वज्रसारैरधोक्षजः ।करेण कर्णमूलेऽहन् यथा त्वाष्ट्रं मरुत्पतिः॥ 25 ॥

taṃ muṣṭibhirvinighnantaṃ vajrasārairadhokṣajaḥ | kareṇa karṇamūle'han yathā tvāṣṭraṃ marutpatiḥ

स आहतो विश्वजिता ह्यवज्ञया परिभ्रमद्गात्र उदस्तलोचनः ।विशीर्णबाह्वङ्घ्रिशिरोरुहोऽपत- द्यथा नगेन्द्रो लुलितो नभस्वता॥ 26 ॥

sa āhato viśvajitā hyavajñayā paribhramadgātra udastalocanaḥ | viśīrṇabāhvaṅghriśiroruho'pata- dyathā nagendro lulito nabhasvatā

क्षितौ शयानं तमकुण्ठवर्चसं करालदंष्ट्रं परिदष्टदच्छदम् ।अजादयो वीक्ष्य शशंसुरागता अहो इमं को नु लभेत संस्थितिम्॥ 27 ॥

kṣitau śayānaṃ tamakuṇṭhavarcasaṃ karāladaṃṣṭraṃ paridaṣṭadacchadam | ajādayo vīkṣya śaśaṃsurāgatā aho imaṃ ko nu labheta saṃsthitim

यं योगिनो योगसमाधिना रहो ध्यायन्ति लिङ्गादसतो मुमुक्षया ।तस्यैष दैत्यऋषभः पदाहतो मुखं प्रपश्यंस्तनुमुत्ससर्ज ह॥ 28 ॥

yaṃ yogino yogasamādhinā raho dhyāyanti liṅgādasato mumukṣayā | tasyaiṣa daityaṛṣabhaḥ padāhato mukhaṃ prapaśyaṃstanumutsasarja ha

एतौ तौ पार्षदावस्य शापाद्यातावसद्गतिम् ।पुनः कतिपयैः स्थानं प्रपत्स्येते ह जन्मभिः॥ 29 ॥

etau tau pārṣadāvasya śāpādyātāvasadgatim | punaḥ katipayaiḥ sthānaṃ prapatsyete ha janmabhiḥ

नमो नमस्तेऽखिलयज्ञतन्तवे स्थितौ गृहीतामलसत्त्वमूर्तये ।दिष्ट्या हतोऽयं जगतामरुन्तुदः त्वत्पादभक्त्या वयमीश निर्वृताः॥ 30 ॥

namo namaste'khilayajñatantave sthitau gṛhītāmalasattvamūrtaye | diṣṭyā hato'yaṃ jagatāmaruntudaḥ tvatpādabhaktyā vayamīśa nirvṛtāḥ

एवं हिरण्याक्षमसह्यविक्रमं स सादयित्वा हरिरादिसूकरः ।जगाम लोकं स्वमखण्डितोत्सवं समीडितः पुष्करविष्टरादिभिः॥ 31 ॥

evaṃ hiraṇyākṣamasahyavikramaṃ sa sādayitvā harirādisūkaraḥ | jagāma lokaṃ svamakhaṇḍitotsavaṃ samīḍitaḥ puṣkaraviṣṭarādibhiḥ

मया यथानूक्तमवादि ते हरेः कृतावतारस्य सुमित्रचेष्टितम् ।यथा हिरण्याक्ष उदारविक्रमो महामृधे क्रीडनवन्निराकृतः॥ 32 ॥

mayā yathānūktamavādi te hareḥ kṛtāvatārasya sumitraceṣṭitam | yathā hiraṇyākṣa udāravikramo mahāmṛdhe krīḍanavannirākṛtaḥ

क्षत्ताऽऽनन्दं परं लेभे महाभागवतो द्विज॥ 33 ॥

kṣattā''nandaṃ paraṃ lebhe mahābhāgavato dvija

अन्येषां पुण्यश्लोकानामुद्दामयशसां सताम् ।उपश्रुत्य भवेन्मोदः श्रीवत्साङ्कस्य किं पुनः॥ 34 ॥

anyeṣāṃ puṇyaślokānāmuddāmayaśasāṃ satām | upaśrutya bhavenmodaḥ śrīvatsāṅkasya kiṃ punaḥ

यो गजेन्द्रं झषग्रस्तं ध्यायन्तं चरणाम्बुजम् ।क्रोशन्तीनां करेणूनां कृच्छ्रतोऽमोचयद्द्रुतम्॥ 35 ॥

yo gajendraṃ jhaṣagrastaṃ dhyāyantaṃ caraṇāmbujam | krośantīnāṃ kareṇūnāṃ kṛcchrato'mocayaddrutam

तं सुखाराध्यमृजुभिरनन्यशरणैर्नृभिः ।कृतज्ञः को न सेवेत दुराराध्यमसाधुभिः॥ 36 ॥

taṃ sukhārādhyamṛjubhirananyaśaraṇairnṛbhiḥ | kṛtajñaḥ ko na seveta durārādhyamasādhubhiḥ

यो वै हिरण्याक्षवधं महाद्भुतं विक्रीडितं कारणसूकरात्मनः ।शृणोति गायत्यनुमोदतेऽञ्जसा विमुच्यते ब्रह्मवधादपि द्विजाः॥ 37 ॥

yo vai hiraṇyākṣavadhaṃ mahādbhutaṃ vikrīḍitaṃ kāraṇasūkarātmanaḥ | śṛṇoti gāyatyanumodate'ñjasā vimucyate brahmavadhādapi dvijāḥ

एतन्महापुण्यमलं पवित्रं धन्यं यशस्यं पदमायुराशिषाम् ।प्राणेन्द्रियाणां युधि शौर्यवर्धनं नारायणोऽन्ते गतिरङ्ग शृण्वताम्॥ 38 ॥

etanmahāpuṇyamalaṃ pavitraṃ dhanyaṃ yaśasyaṃ padamāyurāśiṣām | prāṇendriyāṇāṃ yudhi śauryavardhanaṃ nārāyaṇo'nte gatiraṅga śṛṇvatām

तृतीयस्कन्धे हिरण्याक्षवधो नामैकोनविंशोऽध्यायः॥ 19b ॥

tṛtīyaskandhe hiraṇyākṣavadho nāmaikonaviṃśo'dhyāyaḥ