Skandha 4, Adhyāya 3

सदा विद्विषतोरेवं कालो वै ध्रियमाणयोः ।जामातुः श्वशुरस्यापि सुमहानतिचक्रमे॥ 1 ॥

sadā vidviṣatorevaṃ kālo vai dhriyamāṇayoḥ | jāmātuḥ śvaśurasyāpi sumahānaticakrame

यदाभिषिक्तो दक्षस्तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना ।प्रजापतीनां सर्वेषामाधिपत्ये स्मयोऽभवत्॥ 2 ॥

yadābhiṣikto dakṣastu brahmaṇā parameṣṭhinā | prajāpatīnāṃ sarveṣāmādhipatye smayo'bhavat

इष्ट्वा स वाजपेयेन ब्रह्मिष्ठानभिभूय च ।बृहस्पतिसवं नाम समारेभे क्रतूत्तमम्॥ 3 ॥

iṣṭvā sa vājapeyena brahmiṣṭhānabhibhūya ca | bṛhaspatisavaṃ nāma samārebhe kratūttamam

तस्मिन् ब्रह्मर्षयः सर्वे देवर्षिपितृदेवताः ।आसन् कृतस्वस्त्ययनास्तत्पत्न्यश्च सभर्तृकाः॥ 4 ॥

tasmin brahmarṣayaḥ sarve devarṣipitṛdevatāḥ | āsan kṛtasvastyayanāstatpatnyaśca sabhartṛkāḥ

तदुपश्रुत्य नभसि खेचराणां प्रजल्पताम् ।सती दाक्षायणी देवी पितुर्यज्ञमहोत्सवम्॥ 5 ॥

tadupaśrutya nabhasi khecarāṇāṃ prajalpatām | satī dākṣāyaṇī devī pituryajñamahotsavam

व्रजन्तीः सर्वतो दिग्भ्य उपदेववरस्त्रियः ।विमानयानाः सप्रेष्ठा निष्ककण्ठीः सुवाससः॥ 6 ॥

vrajantīḥ sarvato digbhya upadevavarastriyaḥ | vimānayānāḥ sapreṣṭhā niṣkakaṇṭhīḥ suvāsasaḥ

दृष्ट्वा स्वनिलयाभ्याशे लोलाक्षीर्मृष्टकुण्डलाः ।पतिं भूतपतिं देवमौत्सुक्यादभ्यभाषत॥ 7 ॥

dṛṣṭvā svanilayābhyāśe lolākṣīrmṛṣṭakuṇḍalāḥ | patiṃ bhūtapatiṃ devamautsukyādabhyabhāṣata

प्रजापतेस्ते श्वशुरस्य साम्प्रतं निर्यापितो यज्ञमहोत्सवः किल ।वयं च तत्राभिसराम वाम ते यद्यर्थितामी विबुधा व्रजन्ति हि॥ 8 ॥

prajāpateste śvaśurasya sāmprataṃ niryāpito yajñamahotsavaḥ kila | vayaṃ ca tatrābhisarāma vāma te yadyarthitāmī vibudhā vrajanti hi

तस्मिन् भगिन्यो मम भर्तृभिः स्वकै- र्ध्रुवं गमिष्यन्ति सुहृद्दिदृक्षवः ।अहं च तस्मिन् भवताभिकामये सहोपनीतं परिबर्हमर्हितुम्॥ 9 ॥

tasmin bhaginyo mama bhartṛbhiḥ svakai- rdhruvaṃ gamiṣyanti suhṛddidṛkṣavaḥ | ahaṃ ca tasmin bhavatābhikāmaye sahopanītaṃ paribarhamarhitum

तत्र स्वसॄर्मे ननु भर्तृसम्मिता मातृष्वसॄः क्लिन्नधियं च मातरम् ।द्रक्ष्ये चिरोत्कण्ठमना महर्षिभि- रुन्नीयमानं च मृडाध्वरध्वजम्॥ 10 ॥

tatra svasṝrme nanu bhartṛsammitā mātṛṣvasṝḥ klinnadhiyaṃ ca mātaram | drakṣye cirotkaṇṭhamanā maharṣibhi- runnīyamānaṃ ca mṛḍādhvaradhvajam

त्वय्येतदाश्चर्यमजात्ममायया विनिर्मितं भाति गुणत्रयात्मकम् ।तथाप्यहं योषिदतत्त्वविच्च ते दीना दिदृक्षे भव मे भवक्षितिम्॥ 11 ॥

tvayyetadāścaryamajātmamāyayā vinirmitaṃ bhāti guṇatrayātmakam | tathāpyahaṃ yoṣidatattvavicca te dīnā didṛkṣe bhava me bhavakṣitim

पश्य प्रयान्तीरभवान्ययोषितो- ऽप्यलङ्कृताः कान्तसखा वरूथशः ।यासां व्रजद्भिः शितिकण्ठमण्डितं नभो विमानैः कलहंसपाण्डुभिः॥ 12 ॥

paśya prayāntīrabhavānyayoṣito- 'pyalaṅkṛtāḥ kāntasakhā varūthaśaḥ | yāsāṃ vrajadbhiḥ śitikaṇṭhamaṇḍitaṃ nabho vimānaiḥ kalahaṃsapāṇḍubhiḥ

कथं सुतायाः पितृगेहकौतुकं निशम्य देहः सुरवर्य नेङ्गते ।अनाहुता अप्यभियन्ति सौहृदं भर्तुर्गुरोर्देहकृतश्च केतनम्॥ 13 ॥

kathaṃ sutāyāḥ pitṛgehakautukaṃ niśamya dehaḥ suravarya neṅgate | anāhutā apyabhiyanti sauhṛdaṃ bharturgurordehakṛtaśca ketanam

तन्मे प्रसीदेदममर्त्यवाञ्छितं कर्तुं भवान् कारुणिको बतार्हति ।त्वयाऽऽत्मनोऽर्धेऽहमदभ्रचक्षुषा निरूपिता मानुगृहाण याचितः॥ 14 ॥

tanme prasīdedamamartyavāñchitaṃ kartuṃ bhavān kāruṇiko batārhati | tvayā''tmano'rdhe'hamadabhracakṣuṣā nirūpitā mānugṛhāṇa yācitaḥ

एवं गिरित्रः प्रिययाभिभाषितः प्रत्यभ्यधत्त प्रहसन् सुहृत्प्रियः ।संस्मारितो मर्मभिदः कुवागिषून् यानाह को विश्वसृजां समक्षतः॥ 15 ॥

evaṃ giritraḥ priyayābhibhāṣitaḥ pratyabhyadhatta prahasan suhṛtpriyaḥ | saṃsmārito marmabhidaḥ kuvāgiṣūn yānāha ko viśvasṛjāṃ samakṣataḥ

त्वयोदितं शोभनमेव शोभने अनाहुता अप्यभियन्ति बन्धुषु ।ते यद्यनुत्पादितदोषदृष्टयो बलीयसानात्म्यमदेन मन्युना॥ 16 ॥

tvayoditaṃ śobhanameva śobhane anāhutā apyabhiyanti bandhuṣu | te yadyanutpāditadoṣadṛṣṭayo balīyasānātmyamadena manyunā

विद्यातपोवित्तवपुर्वयःकुलैः सतां गुणैः षड्भिरसत्तमेतरैः ।स्मृतौ हतायां भृतमानदुर्दृशः स्तब्धा न पश्यन्ति हि धाम भूयसाम्॥ 17 ॥

vidyātapovittavapurvayaḥkulaiḥ satāṃ guṇaiḥ ṣaḍbhirasattametaraiḥ | smṛtau hatāyāṃ bhṛtamānadurdṛśaḥ stabdhā na paśyanti hi dhāma bhūyasām

नैतादृशानां स्वजनव्यपेक्षया गृहान् प्रतीयादनवस्थितात्मनाम् ।येऽभ्यागतान् वक्रधियाभिचक्षते आरोपितभ्रूभिरमर्षणाक्षिभिः॥ 18 ॥

naitādṛśānāṃ svajanavyapekṣayā gṛhān pratīyādanavasthitātmanām | ye'bhyāgatān vakradhiyābhicakṣate āropitabhrūbhiramarṣaṇākṣibhiḥ

तथारिभिर्न व्यथते शिलीमुखैः शेतेऽर्दिताङ्गो हृदयेन दूयता ।स्वानां यथा वक्रधियां दुरुक्तिभि- र्दिवानिशं तप्यति मर्मताडितः॥ 19 ॥

tathāribhirna vyathate śilīmukhaiḥ śete'rditāṅgo hṛdayena dūyatā | svānāṃ yathā vakradhiyāṃ duruktibhi- rdivāniśaṃ tapyati marmatāḍitaḥ

व्यक्तं त्वमुत्कृष्टगतेः प्रजापतेः प्रियाऽऽत्मजानामसि सुभ्रु सम्मता ।अथापि मानं न पितुः प्रपत्स्यसे मदाश्रयात्कः परितप्यते यतः॥ 20 ॥

vyaktaṃ tvamutkṛṣṭagateḥ prajāpateḥ priyā''tmajānāmasi subhru sammatā | athāpi mānaṃ na pituḥ prapatsyase madāśrayātkaḥ paritapyate yataḥ

पापच्यमानेन हृदाऽऽतुरेन्द्रियः समृद्धिभिः पूरुषबुद्धिसाक्षिणाम् ।अकल्प एषामधिरोढुमञ्जसा पदं परं द्वेष्टि यथासुरा हरिम्॥ 21 ॥

pāpacyamānena hṛdā''turendriyaḥ samṛddhibhiḥ pūruṣabuddhisākṣiṇām | akalpa eṣāmadhiroḍhumañjasā padaṃ paraṃ dveṣṭi yathāsurā harim

प्रत्युद्गमप्रश्रयणाभिवादनं विधीयते साधु मिथः सुमध्यमे ।प्राज्ञैः परस्मै पुरुषाय चेतसा गुहाशयायैव न देहमानिने॥ 22 ॥

pratyudgamapraśrayaṇābhivādanaṃ vidhīyate sādhu mithaḥ sumadhyame | prājñaiḥ parasmai puruṣāya cetasā guhāśayāyaiva na dehamānine

सत्त्वं विशुद्धं वसुदेवशब्दितं यदीयते तत्र पुमानपावृतः ।सत्त्वे च तस्मिन् भगवान् वासुदेवो ह्यधोक्षजो मे नमसा विधीयते॥ 23 ॥

sattvaṃ viśuddhaṃ vasudevaśabditaṃ yadīyate tatra pumānapāvṛtaḥ | sattve ca tasmin bhagavān vāsudevo hyadhokṣajo me namasā vidhīyate

तत्ते निरीक्ष्यो न पितापि देहकृ- द्दक्षो मम द्विट् तदनुव्रताश्च ये ।यो विश्वसृग्यज्ञगतं वरोरु मा- मनागसं दुर्वचसाकरोत्तिरः॥ 24 ॥

tatte nirīkṣyo na pitāpi dehakṛ- ddakṣo mama dviṭ tadanuvratāśca ye | yo viśvasṛgyajñagataṃ varoru mā- manāgasaṃ durvacasākarottiraḥ

यदि व्रजिष्यस्यतिहाय मद्वचो भद्रं भवत्या न ततो भविष्यति ।सम्भावितस्य स्वजनात्पराभवो यदा स सद्यो मरणाय कल्पते॥ 25 ॥

yadi vrajiṣyasyatihāya madvaco bhadraṃ bhavatyā na tato bhaviṣyati | sambhāvitasya svajanātparābhavo yadā sa sadyo maraṇāya kalpate

चतुर्थस्कन्धे सतीरुद्रसंवादे तृतीयोऽध्यायः॥ 3b ॥

caturthaskandhe satīrudrasaṃvāde tṛtīyo'dhyāyaḥ