Brahma Purana
202
अध्याय 202 / 246

Adhyaya 202

35 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ35 श्लोक

अध्याय 202

श्लोक 1

द्वारवत्यां ततः शौरिं शक्रस् त्रिभुवनेश्वरः आजगामाथ मुनयो मत्तैरावतपृष्ठगः

dvāravatyāṃ tataḥ śauriṃ śakras tribhuvaneśvaraḥ ājagāmātha munayo mattairāvatapṛṣṭhagaḥ

हिन्दी अर्थ

हे, जो वे अपने विशाल एवं कमनीय नेत्रोंसे श्रीकृष्णकी रूप-माधुरीका पान करेंगी। अहो! विधाताको किञ्चिन्मात्र भी दया नहीं है। उसने हम गोपियोंको बहुत बडी निधिका दर्शन कराकर

English

The holy centre named Yaksinl-Sangama yields all benefits. By taking bath and offering charitable gifts there one shall obtain all cherished desires.

अध्याय 202

श्लोक 2

प्रविश्य द्वारकां सो ऽथ समीपे च हरेस् तदा कथयाम् आस दैत्यस्य नरकस्य विचेष्टितम्

praviśya dvārakāṃ so 'tha samīpe ca hares tadā kathayām āsa daityasya narakasya viceṣṭitam

हिन्दी अर्थ

हमारी आँखें ही निकाल लीं। हमारे प्रति श्रीकृष्णका अनुराग ज्यों-ज्यों शिथिल होता जाता है, त्यों- ही-त्यों हमारे हाथोंके कङ्कण भी शीप्रतापूर्वक ढीले होते जा रहे हैं। अक्रूरका हृदय बहुत ही

English

One shall obtain the benefit of Satrayaga 1 merely by taking bath at the place where the lord is Yaksesvara who bestows worldly pleasures and salvation by granting his vision.

अध्याय 202

श्लोक 3

त्वया नाथेन देवानां मनुष्यत्वे ऽपि तिष्ठता प्रशमं सर्वदुःखानि नीतानि मधुसूदन

tvayā nāthena devānāṃ manuṣyatve 'pi tiṣṭhatā praśamaṃ sarvaduḥkhāni nītāni madhusūdana

हिन्दी अर्थ

क्रूर है। वह घोडाँको बहुत जल्दी-जल्दी हाँकता

English

Then ViSvavasu worshipped the sages and the three¬ eyed lord. Making the river join Gautami he made it free from curse.

अध्याय 202

श्लोक 4

तपस्विजनरक्षायै सो ऽरिष्टो धेनुकस् तथा प्रलम्बाद्यास् तथा केशी ते सर्वे निहतास् त्वया

tapasvijanarakṣāyai so 'riṣṭo dhenukas tathā pralambādyās tathā keśī te sarve nihatās tvayā

हिन्दी अर्थ

अब वह धूल भी नहीं दिखायी देती। अब वह भगवानूको बहुत दूर ले गयी ।' इस प्रकार गोपियोंके

English

Soma sacrifice lasting for more than twelve days. 2«_ A Gandharva chief.

अध्याय 202

श्लोक 5

कंसः कुवलयापीडः पूतना बालघातिनी नाशं नीतास् त्वया सर्वे ये ऽन्ये जगदुपद्रवाः

kaṃsaḥ kuvalayāpīḍaḥ pūtanā bālaghātinī nāśaṃ nītās tvayā sarve ye 'nye jagadupadravāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीकृष्णने व्रजके उस भूभागका परित्याग किया। रथके घोड़े बहुत तेज चलनेवाले थे; अत: बलराम, अक्रूर और श्रीकृष्ण दोपहर होते-होते मथुराके

English

"Kamsa, Kuvalayapida, Putana the child-killer, and all others who were afflictions to the world were brought to destruction by you.

अध्याय 202

श्लोक 6

युष्मद्दोर्दण्डसंबुद्धिपरित्राते जगत्त्रये यज्ञे यज्ञहविः प्राश्य तृप्तिं यान्ति दिवौकसः

yuṣmaddordaṇḍasaṃbuddhiparitrāte jagattraye yajñe yajñahaviḥ prāśya tṛptiṃ yānti divaukasaḥ

हिन्दी अर्थ

तब अक्रूरने श्रीकृष्णसे कहा-- आप दोनों भाई यहीं रथपर बैठे रहें। तबतक मैं यमुनाके जलमें नैत्यिक स्नान और पूजन कर लेता हुँ।' श्रीकृष्णने “बहुत अच्छा' कहकर उनकी बात मान ली। परम

English

In the three worlds protected by the knowledge of your arms, the dwellers in heaven attain satiety by eating the sacrificial oblation at sacrifices.

अध्याय 202

श्लोक 7

सो ऽहं सांप्रतम् आयातो यन्निमित्तं जनार्दन तच् छ्रुत्वा तत्प्रतीकारप्रयत्नं कर्तुम् अर्हसि

so 'haṃ sāṃpratam āyāto yannimittaṃ janārdana tac chrutvā tatpratīkāraprayatnaṃ kartum arhasi

हिन्दी अर्थ

बुद्धिमान् अक्रूरने यमुनाके जलमें प्रवेश करके स्नान और आचमन किया । तत्पश्चात् वे परब्रह्मका चिन्तन करने लगे। उन्हें जलके भीतर सहस्नों फणोंसे युक्त बलभद्रजी दिखायी दिये। उनका शरीर कुन्दके

English

The reason for which I have come now, Janardana — hearing that, you ought to make an effort to remedy it.

अध्याय 202

श्लोक 8

भौमो ऽयं नरको नाम प्राग्ज्योतिषपुरेश्वरः करोति सर्वभूतानाम् अपघातम् अरिंदम

bhaumo 'yaṃ narako nāma prāgjyotiṣapureśvaraḥ karoti sarvabhūtānām apaghātam ariṃdama

हिन्दी अर्थ

समान गौर और नेत्र कमलपत्रके समान विशाल

English

This Bhauma, named Naraka, lord of Pragjyotisha city, destroys all beings, subduer of foes.

अध्याय 202

श्लोक 9

देवसिद्धसुरादीनां नृपाणां च जनार्दन हत्वा तु सो ऽसुरः कन्या रुरोध निजमन्दिरे

devasiddhasurādīnāṃ nṛpāṇāṃ ca janārdana hatvā tu so 'suraḥ kanyā rurodha nijamandire

हिन्दी अर्थ

घेरे हुए स्तुति कर रहे थे। गलेमें सुगन्धित वनमाला उनको शोभा बढ़ा रही थी। वे दो नील वस्त्र और सुन्दर कर्णभूषण धारण किये मनोहर गेंडुली मारे जलके भीतर विराजमान थे। उनकी गोदमें

English

Having killed gods, Siddhas, Asuras and kings, Janardana, that Asura imprisoned maidens in his own house.

अध्याय 202

श्लोक 10

छत्त्रं यत् सलिलस्रावि तज् जहार प्रचेतसः मन्दरस्य तथा शृङ्गं हृतवान् मणिपर्वतम्

chattraṃ yat salilasrāvi taj jahāra pracetasaḥ mandarasya tathā śṛṅgaṃ hṛtavān maṇiparvatam

हिन्दी अर्थ

भगवान् श्रीकृष्ण दृष्टिगोचर हुए, जो सजल मेघके

English

He took the water-streaming umbrella of Varuna and the peak of Mandara, the jewel mountain;

अध्याय 202

श्लोक 11

अमृतस्राविणी दिव्ये मातुर् मे ऽमृतकुण्डले जहार सो ऽसुरो ऽदित्या वाञ्छत्य् ऐरावतं द्विपम्

amṛtasrāviṇī divye mātur me 'mṛtakuṇḍale jahāra so 'suro 'dityā vāñchaty airāvataṃ dvipam

हिन्दी अर्थ

चतुर्भुज, सुन्दर और चक्र आदि आयुधोंसे विभूषित थे। उन्होंने दो पीताम्बर धारण कर रखे थे। विचित्र- विचित्र हार उनको शोभा बढ़ाते थे। इन्द्रधनुष और विद्युन्मालासे विभूषित मेघकी भाति उनकी विचित्र

English

that Asura took my mother's divine, nectar-flowing earrings, and wants Aditi's elephant Airavata.

अध्याय 202

श्लोक 12

दुर्नीतम् एतद् गोविन्द मया तस्य तवोदितम् यद् अत्र प्रतिकर्तव्यं तत् स्वयं परिमृश्यताम्

durnītam etad govinda mayā tasya tavoditam yad atra pratikartavyaṃ tat svayaṃ parimṛśyatām

हिन्दी अर्थ

शोभा हो रही थी। वक्षःस्थलमें श्रीवत्सचिह सुशोभित था। भुजाओंमें भुजबन्ध और मस्तकपर मुकुट देदीप्यमान था। कानोंमें कमलपुष्प कुण्डलका काम

English

This misconduct of his, Govinda, has been told by me to you; what is to be done about it, think yourself."

अध्याय 202

श्लोक 13

इति श्रुत्वा स्मितं कृत्वा भगवान् देवकीसुतः गृहीत्वा वासवं हस्ते समुत्तस्थौ वरासनात्

iti śrutvā smitaṃ kṛtvā bhagavān devakīsutaḥ gṛhītvā vāsavaṃ haste samuttasthau varāsanāt

हिन्दी अर्थ

है। हम-जैसी आर्त स्त्रियोंपर उसे छोड़ किसको देता था। सनन्दन आदि पापरहित सिद्ध योगी

English

Hearing this, smiling, the revered son of Devaki took Vasava (Indra) by the hand and rose from his excellent seat.

अध्याय 202

श्लोक 14

संचिन्तितम् उपारुह्य गरुडं गगनेचरम् सत्यभामां समारोप्य ययौ प्राग्ज्योतिषं पुरम्

saṃcintitam upāruhya garuḍaṃ gaganecaram satyabhāmāṃ samāropya yayau prāgjyotiṣaṃ puram

हिन्दी अर्थ

अक्रूरका नन्दगाँवमें जाना, श्रीराम-कृष्णकी मथुरायात्रा

English

Mounting the sky-going Garuda as soon as thought, and placing Satyabhama on him, he went to Pragjyotisha city.

अध्याय 202

श्लोक 15

आरुह्यैरावतं नागं शक्रो ऽपि त्रिदशालयम् ततो जगाम सुमनाः पश्यतां द्वारकौकसाम्

āruhyairāvataṃ nāgaṃ śakro 'pi tridaśālayam tato jagāma sumanāḥ paśyatāṃ dvārakaukasām

हिन्दी अर्थ

नासिकाके अग्रभागपर दृष्टि जमाये मन-ही-मन भगवानूका ध्यान करते थे। बलराम और श्रीकृष्णको वहाँ पहचानकर अक्रूर बडे आश्चर्यमें पडे। वे सोचने लगे--' दोनों भाई इतना शीघ्र यहाँ कैसे आ गये ?'

English

Shakra, mounting the elephant Airavata, then cheerfully went to the abode of the thirty as the dwellers of Dvaraka looked on.

अध्याय 202

श्लोक 16

प्राग्ज्योतिषपुरस्यास्य समन्ताच् छतयोजनम् आचितं भैरवैः पाशैः परसैन्यनिवारणे

prāgjyotiṣapurasyāsya samantāc chatayojanam ācitaṃ bhairavaiḥ pāśaiḥ parasainyanivāraṇe

हिन्दी अर्थ

अक्रूरने कुछ बोलना चाहा, किंतु श्रीकृष्णने उनको वाणीको स्तम्भित कर दिया। तब वे जलसे निकलकर रथके पास आये, किंतु वहाँ बलराम और श्रीकृष्ण पहलेकी ही भाँति बैठे दिखायी

English

Around this city of Pragjyotisha for a hundred yojanas was set a fearful net of snares to ward off enemy armies.

अध्याय 202

श्लोक 17

तांश् चिच्छेद हरिः पाशान् क्षिप्त्वा चक्रं सुदर्शनम् ततो मुरः समुत्तस्थौ तं जघान च केशवः

tāṃś ciccheda hariḥ pāśān kṣiptvā cakraṃ sudarśanam tato muraḥ samuttasthau taṃ jaghāna ca keśavaḥ

हिन्दी अर्थ

दिये। तब उन्होंने पुनः जलमें डुबकी लगायी। भीतर वही दृश्य दिखायी दिया। गन्धर्व, मुनि, सिद्ध तथा बड़े-बड़े नाग श्रीकृष्ण और बलरामकी स्तुति करते थे। यह सब देखकर दानपति अक्रूरको

English

Hari cut those nooses, hurling the discus Sudarshana; then Mura rose up, and Keshava killed him.

अध्याय 202

श्लोक 18

मुरोस् तु तनयान् सप्त सहस्रास् तांस् ततो हरिः चक्रधाराग्निनिर्दग्धांश् चकार शलभान् इव

muros tu tanayān sapta sahasrās tāṃs tato hariḥ cakradhārāgninirdagdhāṃś cakāra śalabhān iva

हिन्दी अर्थ

वास्तविक रहस्यका पता लग गया। वे पूर्ण विज्ञानमय भगवान् अच्युतको स्तुति करने लगे--

English

Then Hari reduced Mura's seven thousand sons to moths burnt by the fire of the discus's edge.

अध्याय 202

श्लोक 19

हत्वा मुरं हयग्रीवं तथा पञ्चजनं द्विजाः प्राग्ज्योतिषपुरं धीमांस् त्वरावान् समुपाद्रवत्

hatvā muraṃ hayagrīvaṃ tathā pañcajanaṃ dvijāḥ prāgjyotiṣapuraṃ dhīmāṃs tvarāvān samupādravat

हिन्दी अर्थ

“जिनका सत्तामात्र स्वरूप है, महिमा अचिन्त्य है, जो सर्वत्र व्यापक हैं, जो कारणरूपसे एक, किंतु कार्यरूपसे अनेक हैं, उन परमात्माको बारंबार नमस्कार है। अचिन्त्य परमेश्वर! आप

English

Having killed Mura, Hayagriva and Panchajana, Brahmins, the wise one quickly rushed upon Pragjyotisha city.

अध्याय 202

श्लोक 20

नरकेनास्य तत्राभून् महासैन्येन संयुगः कृष्णस्य यत्र गोविन्दो जघ्ने दैत्यान् सहस्रशः

narakenāsya tatrābhūn mahāsainyena saṃyugaḥ kṛṣṇasya yatra govindo jaghne daityān sahasraśaḥ

हिन्दी अर्थ

शब्द (वैदिक मन्त्र)-रूप और हविःस्वरूप हैं।

English

There a battle with a great army occurred between Naraka and Krishna, in which Govinda killed Daityas by thousands.

अध्याय 202

श्लोक 21

शस्त्रास्त्रवर्षं मुञ्चन्तं स भौमं नरकं बली क्षिप्त्वा चक्रं द्विधा चक्रे चक्री दैतेयचक्रहा

śastrāstravarṣaṃ muñcantaṃ sa bhaumaṃ narakaṃ balī kṣiptvā cakraṃ dvidhā cakre cakrī daiteyacakrahā

हिन्दी अर्थ

आपको नमस्कार है। प्रभो! आप प्रकृतिसे परे विज्ञानस्वरूप हैं। आपको नमस्कार है। आप ही

English

Hurling the discus, the discus-bearer, destroyer of the Daitya hosts, cut Bhauma Naraka, the mighty, who was showering weapons and missiles, in two.

अध्याय 202

श्लोक 22

हते तु नरके भूमिर् गृहीत्वादितिकुण्डले उपतस्थे जगन्नाथं वाक्यं चेदम् अथाब्रवीत्

hate tu narake bhūmir gṛhītvāditikuṇḍale upatasthe jagannāthaṃ vākyaṃ cedam athābravīt

हिन्दी अर्थ

परमात्मा हैं। इस प्रकार एक होते हुए भी आप पाँच प्रकारसे स्थित हैं। सर्वधर्मात्मन् महेश्वर! आप ही क्षर और अक्षर हैं। मुझपर प्रसन्न होइये। ब्रह्मा, विष्णु तथा शिव आदि नामोंसे आपका ही

English

When Naraka was killed, Earth took Aditi's earrings and approached the Lord of the world, and said these words:

अध्याय 202

श्लोक 23

यदाहम् उद्धृता नाथ त्वया शूकरमूर्तिना त्वत्संस्पर्शभवः पुत्रस् तदायं मय्य् अजायत

yadāham uddhṛtā nātha tvayā śūkaramūrtinā tvatsaṃsparśabhavaḥ putras tadāyaṃ mayy ajāyata

हिन्दी अर्थ

वर्णन किया जाता है। भगवन्! आपके स्वरूप, प्रयोजन और नाम आदि सभी अनिर्वचनीय हैं। आप परमेश्वरको मेरा नमस्कार है। नाथ! जहाँ नाम और जाति आदि कल्पनाओंका अस्तित्व

English

"When I was lifted up by you in the boar form, lord, a son born of your touch was born to me then.

अध्याय 202

श्लोक 24

सो ऽयं त्वयैव दत्तो मे त्वयैव विनिपातितः गृहाण कुण्डले चेमे पालयास्य च संततिम्

so 'yaṃ tvayaiva datto me tvayaiva vinipātitaḥ gṛhāṇa kuṇḍale ceme pālayāsya ca saṃtatim

हिन्दी अर्थ

नहीं है, वह नित्य, अविकारी और अजन्मा परब्रह्म आप ही हैं। कल्पनाके बिना-कोई व्यावहारिक नाम रखे बिना किसी भी पदार्थका ज्ञान नहीं होता। इसीलिये कृष्ण, अच्युत, अनन्त

English

He was given to me by you and felled by you; take these two earrings and protect his offspring.

अध्याय 202

श्लोक 25

भारावतरणार्थाय ममैव भगवान् इमम् अंशेन लोकम् आयातः प्रसादसुमुख प्रभो

bhārāvataraṇārthāya mamaiva bhagavān imam aṃśena lokam āyātaḥ prasādasumukha prabho

हिन्दी अर्थ

और विष्णु आदि नामोंसे आपकी स्तुति की जाती है। सर्वात्मन्! आप अजन्मा परमेश्वर हैं। जगत्में जितनी कल्पनाएँ हैं, उन सबके द्वारा आपका ही बोध होता है। आप ही देवता हैं,

English

For the removal of the burden of the earth, the revered one has come to the world with a part of himself, gracious-faced, lord.

अध्याय 202

श्लोक 26

त्वं कर्ता च विकर्ता च संहर्ता प्रभवो ऽव्ययः जगत्स्वरूपो यश् च त्वं स्तूयसे ऽच्युत किं मया

tvaṃ kartā ca vikartā ca saṃhartā prabhavo 'vyayaḥ jagatsvarūpo yaś ca tvaṃ stūyase 'cyuta kiṃ mayā

हिन्दी अर्थ

सम्पूर्ण जगत् हैं तथा विश्वरूप हैं। विश्वात्मन् ! आप विकार और भेदसे सर्वथा रहित हैं, सम्पूर्ण विश्वमै आपके सिवा दूसरी कोई वस्तु नहीं है। आप ही ब्रह्मा, महादेवजी, सूर्य, धाता, विधाता,

English

You are maker, unmaker, destroyer, the imperishable origin, whose form is the world; what can I do in praising you, Achyuta?

अध्याय 202

श्लोक 27

व्यापी व्याप्यः क्रिया कर्ता कार्यं च भगवान् सदा सर्वभूतात्मभूतात्मा स्तूयसे ऽच्युत किं मया

vyāpī vyāpyaḥ kriyā kartā kāryaṃ ca bhagavān sadā sarvabhūtātmabhūtātmā stūyase 'cyuta kiṃ mayā

हिन्दी अर्थ

इन्द्र, वायु, अग्नि, वरुण, कुबेर और यम हैं। एकमात्र आप ही भिन्न-भिन्न रूप धारण करके अपनी विभिन्न शक्तियोंसे जगतूकी रक्षा करते हैं। आप ही विश्वको सृष्टि करते हैं और आप ही

English

Pervading, the pervaded, the action, the doer and the deed, the revered one always, the Self of all beings — what is my praise of you, Achyuta?

अध्याय 202

श्लोक 28

परमात्मा त्वम् आत्मा च भूतात्मा चाव्ययो भवान् यदा तदा स्तुतिर् नास्ति किमर्थं ते प्रवर्तताम्

paramātmā tvam ātmā ca bhūtātmā cāvyayo bhavān yadā tadā stutir nāsti kimarthaṃ te pravartatām

हिन्दी अर्थ

प्रलयकालौन सूर्य होकर सम्पूर्ण जगतका संहार करते हैं। अज! यह गुणमय प्रपञ्च आपका ही स्वरूप है। सत्स्वरूप परमेश्वरका वाचक जो ३काररूप अक्षर है, वह आपका उत्कृष्ट स्वरूप

English

You are the Supreme Self, the Self, the self of beings, the imperishable; when it is so, there is no praise; why should it proceed?

अध्याय 202

श्लोक 29

प्रसीद सर्वभूतात्मन् नरकेन कृतं च यत् तत् क्षम्यताम् अदोषाय मत्सुतः स निपातितः

prasīda sarvabhūtātman narakena kṛtaṃ ca yat tat kṣamyatām adoṣāya matsutaḥ sa nipātitaḥ

हिन्दी अर्थ

है। वही सत्, असत् और ज्ञानात्मा है। आपके उस स्वरूपको मेरा प्रणाम है। भगवन् ! वासुदेवरूपमें

English

Be gracious, Self of all beings; what was done by Naraka, may it be forgiven, for the removal of fault; my son has been felled."

अध्याय 202

श्लोक 30

तथेति चोक्त्वा धरणीं भगवान् भूतभावनः रत्नानि नरकावासाज् जग्राह मुनिसत्तमाः

tatheti coktvā dharaṇīṃ bhagavān bhūtabhāvanaḥ ratnāni narakāvāsāj jagrāha munisattamāḥ

हिन्दी अर्थ

आपको नमस्कार है। संकर्षण-संज्ञा धारण करनेवाले कंसके द्वारा सदा अपमानित होता है।'

English

Saying "So be it" to the earth, the revered lord of beings took the jewels from Naraka's dwelling, best of sages.

अध्याय 202

श्लोक 31

कन्यापुरे स कन्यानां षोडशातुलविक्रमः शताधिकानि ददृशे सहस्राणि द्विजोत्तमाः

kanyāpure sa kanyānāṃ ṣoḍaśātulavikramaḥ śatādhikāni dadṛśe sahasrāṇi dvijottamāḥ

हिन्दी अर्थ

आपको नमस्कार है। प्रद्युम्न कहलानेवाले आपको यों कहकर अक्रूर मथुरापुरीमें चले गये। राम

English

In the maidens' quarters, that one of incomparable valour saw sixteen thousand maidens and a hundred more, Brahmins.

अध्याय 202

श्लोक 32

चतुर्दंष्ट्रान् गजांश् चोग्रान् षट् सहस्राणि दृष्टवान् काम्बोजानां तथाश्वानां नियुतान्य् एकविंशतिम्

caturdaṃṣṭrān gajāṃś cogrān ṣaṭ sahasrāṇi dṛṣṭavān kāmbojānāṃ tathāśvānāṃ niyutāny ekaviṃśatim

हिन्दी अर्थ

नमस्कार है और अनिरुद्ध नामसे पुकारे जानेवाले और श्रीकृष्ण भी पुरीमें पहुँचकर राजमार्गपर आ

English

He saw six thousand fierce four-tusked elephants and twenty-one niyutas of Kamboja horses.

अध्याय 202

श्लोक 33

कन्यास् ताश् च तथा नागांस् तान् अश्वान् द्वारकां पुरीम् प्रापयाम् आस गोविन्दः सद्यो नरककिंकरैः

kanyās tāś ca tathā nāgāṃs tān aśvān dvārakāṃ purīm prāpayām āsa govindaḥ sadyo narakakiṃkaraiḥ

हिन्दी अर्थ

आपको नमस्कार है।' गये। उस समय नगरके सभी स्त्री-पुरुष आनन्दपूर्ण इस प्रकार जलके भीतर यदुवंशी अक्रूरने नेत्रोंसे उन्हें निहारते थे। वे दोनों वीर तरुण

English

Those maidens, those elephants and horses, Govinda sent to Dvaraka city at once by Naraka's servants.

अध्याय 202

श्लोक 34

ददृशे वारुणं छत्त्रं तथैव मणिपर्वतम् आरोपयाम् आस हरिर् गरुडे पतगेश्वरे

dadṛśe vāruṇaṃ chattraṃ tathaiva maṇiparvatam āropayām āsa harir garuḍe patageśvare

हिन्दी अर्थ

सर्वेश्वर श्रीकृष्णको स्तुति करके मानसिक धूप हाथियोंकी भाँति लीलापूर्वक चल रहे थे। घूमते-

English

He saw Varuna's umbrella and the jewel mountain too; Hari placed it on Garuda, lord of birds.

अध्याय 202

श्लोक 35

आरुह्य च स्वयं कृष्णः सत्यभामासहायवान् अदित्याः कुण्डले दातुं जगाम त्रिदशालयम्

āruhya ca svayaṃ kṛṣṇaḥ satyabhāmāsahāyavān adityāḥ kuṇḍale dātuṃ jagāma tridaśālayam

हिन्दी अर्थ

और पुष्पोंद्दारा उनका पूजन किया। अन्य विषयोंका घूमते उन दोनों भाइयोंने कपड़ा रँगनेवाले एक

English

Krishna himself, mounting, with Satyabhama as companion, went to the abode of the thirty to give Aditi the earrings.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।