Skandha 1, Adhyāya 1

ॐ सर्वचैतन्यरूपां तां आद्यां विद्यां च धीमहि ।बुद्धिं या नः प्रचोदयात्॥ 1 ॥

oṃ sarvacaitanyarūpāṃ tāṃ ādyāṃ vidyāṃ ca dhīmahi | buddhiṃ yā naḥ pracodayāt

सूत सूत महाभाग धन्योऽसि पुरुषर्षभ ।यदधीतास्त्वया सम्यक् पुराणसंहिताः शुभाः॥ 2 ॥

sūta sūta mahābhāga dhanyo'si puruṣarṣabha | yadadhītāstvayā samyak purāṇasaṃhitāḥ śubhāḥ

अष्टादश पुराणानि कृष्णेन मुनिनानघ ।कथितानि सुदिव्यानि पठितानि त्वयानघ॥ 3 ॥

aṣṭādaśa purāṇāni kṛṣṇena muninānagha | kathitāni sudivyāni paṭhitāni tvayānagha

पञ्चलक्षणयुक्तानि सरहस्यानि मानद ।त्वया ज्ञातानि सर्वाणि व्यासात्सत्यवतीसुतात्॥ 4 ॥

pañcalakṣaṇayuktāni sarahasyāni mānada | tvayā jñātāni sarvāṇi vyāsātsatyavatīsutāt

अस्माकं पुण्ययोगेन प्राप्तस्त्वं क्षेत्रमुत्तमम् ।दिव्यं विश्वसनं पुण्यं कलिदोषविवर्जितम्॥ 5 ॥

asmākaṃ puṇyayogena prāptastvaṃ kṣetramuttamam | divyaṃ viśvasanaṃ puṇyaṃ kalidoṣavivarjitam

समाजोऽयं मुनीनां हि श्रोतुकामोऽस्ति पुण्यदाम् ।पुराणसंहितां सूत ब्रूहि त्वं नः समाहितः॥ 6 ॥

samājo'yaṃ munīnāṃ hi śrotukāmo'sti puṇyadām | purāṇasaṃhitāṃ sūta brūhi tvaṃ naḥ samāhitaḥ

दीर्घायुर्भव सर्वज्ञ तापत्रयविवर्जितः ।कथयाद्य महाभाग पुराणं ब्रह्मसम्मितम्॥ 7 ॥

dīrghāyurbhava sarvajña tāpatrayavivarjitaḥ | kathayādya mahābhāga purāṇaṃ brahmasammitam

श्रोत्रेन्द्रिययुताः सूत नराः स्वादविचक्षणाः ।न शृण्वन्ति पुराणानि वञ्चिता विधिना हि ते॥ 8 ॥

śrotrendriyayutāḥ sūta narāḥ svādavicakṣaṇāḥ | na śṛṇvanti purāṇāni vañcitā vidhinā hi te

यथा जिह्वेन्द्रियाह्लादः षड्रसैः प्रतिपद्यते ।तथा श्रोत्रेन्द्रियाह्लादो वचोभिः सुधियां स्मृतः॥ 9 ॥

yathā jihvendriyāhlādaḥ ṣaḍrasaiḥ pratipadyate | tathā śrotrendriyāhlādo vacobhiḥ sudhiyāṃ smṛtaḥ

अश्रोत्राः फणिनः कामं मुह्यन्ति हि नभोगुणैः ।सकर्णा ये न शृण्वन्ति तेऽप्यकर्णाः कथं न च॥ 10 ॥

aśrotrāḥ phaṇinaḥ kāmaṃ muhyanti hi nabhoguṇaiḥ | sakarṇā ye na śṛṇvanti te'pyakarṇāḥ kathaṃ na ca

अतः सर्वे द्विजाः सौम्य श्रोतुकामाः समाहिताः ।वर्तन्ते नैमिषारण्ये क्षेत्रे कलिभयार्दिताः॥ 11 ॥

ataḥ sarve dvijāḥ saumya śrotukāmāḥ samāhitāḥ | vartante naimiṣāraṇye kṣetre kalibhayārditāḥ

येन केनाप्युपायेन कालातिवाहनं स्मृतम् ।व्यसनैरिह मूर्खाणां बुधानां शास्त्रचिन्तनैः॥ 12 ॥

yena kenāpyupāyena kālātivāhanaṃ smṛtam | vyasanairiha mūrkhāṇāṃ budhānāṃ śāstracintanaiḥ

शास्त्राण्यपि विचित्राणि जल्पवादयुतानि च ।त्रिविधानि पुराणानि शास्त्राणि विविधानि च ।विताण्डाच्छलयुक्तानि गर्वामर्षकराणि च ।नानार्थवादयुक्तानि हेतुमन्ति बृहन्ति च॥ 13 ॥

śāstrāṇyapi vicitrāṇi jalpavādayutāni ca | trividhāni purāṇāni śāstrāṇi vividhāni ca | vitāṇḍācchalayuktāni garvāmarṣakarāṇi ca | nānārthavādayuktāni hetumanti bṛhanti ca

सात्त्विकं तत्र वेदान्तं मीमांसा राजसं मतम् ।तामसं न्यायशास्त्रं च हेतुवादाभियन्त्रितम्॥ 14 ॥

sāttvikaṃ tatra vedāntaṃ mīmāṃsā rājasaṃ matam | tāmasaṃ nyāyaśāstraṃ ca hetuvādābhiyantritam

तथैव च पुराणानि त्रिगुणानि कथानकैः ।कथितानि त्वया सौम्य पञ्चलक्षणवन्ति च॥ 15 ॥

tathaiva ca purāṇāni triguṇāni kathānakaiḥ | kathitāni tvayā saumya pañcalakṣaṇavanti ca

तत्र भागवतं पुण्यं पञ्चमं वेदसम्मितम् ।कथितं यत्त्वया पूर्वं सर्वलक्षणसंयुतम्॥ 16 ॥

tatra bhāgavataṃ puṇyaṃ pañcamaṃ vedasammitam | kathitaṃ yattvayā pūrvaṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam

उद्देशमात्रेण तदा कीर्तितं परमाद्भुतम् ।मुक्तिप्रदं मुमुक्षूणां कामदं धर्मदं तथा॥ 17 ॥

uddeśamātreṇa tadā kīrtitaṃ paramādbhutam | muktipradaṃ mumukṣūṇāṃ kāmadaṃ dharmadaṃ tathā

विस्तरेण तदाख्याहि पुराणोत्तममादरात् ।श्रोतुकामा द्विजाः सर्वे दिव्यं भागवतं शुभम्॥ 18 ॥

vistareṇa tadākhyāhi purāṇottamamādarāt | śrotukāmā dvijāḥ sarve divyaṃ bhāgavataṃ śubham

त्वं तु जानासि धर्मज्ञ पौराणीं संहितां किल ।कृष्णोक्तां गुरुभक्तत्वात् सम्यक् सत्त्वगुणाश्रयः॥ 19 ॥

tvaṃ tu jānāsi dharmajña paurāṇīṃ saṃhitāṃ kila | kṛṣṇoktāṃ gurubhaktatvāt samyak sattvaguṇāśrayaḥ

श्रुतान्यन्यानि सर्वज्ञ त्वन्मुखान्निःसृतानि च ।नैव तृप्तिं व्रजामोऽद्य सुधापानेऽमरा यथा॥ 20 ॥

śrutānyanyāni sarvajña tvanmukhānniḥsṛtāni ca | naiva tṛptiṃ vrajāmo'dya sudhāpāne'marā yathā

धिक्सुधां पिबतां सूत मुक्तिर्नैव कदाचन ।पिबन्भागवतं सद्यो नरो मुच्येत सङ्कटात्॥ 21 ॥

dhiksudhāṃ pibatāṃ sūta muktirnaiva kadācana | pibanbhāgavataṃ sadyo naro mucyeta saṅkaṭāt

सुधापाननिमित्तं यत् कृता यज्ञाः सहस्रशः ।न शान्तिमधिगच्छामः सूत सर्वात्मना वयम्॥ 22 ॥

sudhāpānanimittaṃ yat kṛtā yajñāḥ sahasraśaḥ | na śāntimadhigacchāmaḥ sūta sarvātmanā vayam

मखानां हि फलं स्वर्गः स्वर्गात्प्रच्यवनं पुनः ।एवं संसारचक्रेऽस्म्निन् भ्रमणं च निरन्तरम्॥ 23 ॥

makhānāṃ hi phalaṃ svargaḥ svargātpracyavanaṃ punaḥ | evaṃ saṃsāracakre'smnin bhramaṇaṃ ca nirantaram

विना ज्ञानेन सर्वज्ञ नैव मुक्तिः कदाचन ।भ्रमतां कालचक्रेऽत्र नराणां त्रिगुणात्मके॥ 24 ॥

vinā jñānena sarvajña naiva muktiḥ kadācana | bhramatāṃ kālacakre'tra narāṇāṃ triguṇātmake

अतः सर्वरसोपेतं पुण्यं भागवतं वद ।पावनं मुक्तिदं गुह्यं मुमुक्षूणां सदा प्रियम्॥ 25 ॥

ataḥ sarvarasopetaṃ puṇyaṃ bhāgavataṃ vada | pāvanaṃ muktidaṃ guhyaṃ mumukṣūṇāṃ sadā priyam