Skandha 1, Adhyāya 10

ऋषय ऊचुः ।सूत पूर्वं त्वया प्रोक्तं व्यासेनामिततेजसा ।कृत्वा पुराणमखिलं शुकायाध्यापितं शुभम्॥ 1 ॥

ṛṣaya ūcuḥ | sūta pūrvaṃ tvayā proktaṃ vyāsenāmitatejasā | kṛtvā purāṇamakhilaṃ śukāyādhyāpitaṃ śubham

व्यासेन तु तपस्तप्त्वा कथमुत्पादितः शुकः ।विस्तरं ब्रूहि सकलं यच्छ्रुतं कृष्णतस्त्वया॥ 2 ॥

vyāsena tu tapastaptvā kathamutpāditaḥ śukaḥ | vistaraṃ brūhi sakalaṃ yacchrutaṃ kṛṣṇatastvayā

सूत उवाच ।प्रवक्ष्यामि शुकोत्पत्तिं व्यासात्सत्यवतीसुतात् ।यथोत्पन्नः शुकः साक्षाद्योगिनां प्रवरो मुनिः॥ 3 ॥

sūta uvāca | pravakṣyāmi śukotpattiṃ vyāsātsatyavatīsutāt | yathotpannaḥ śukaḥ sākṣādyogināṃ pravaro muniḥ

मेरुशृङ्गे महारम्ये व्यासः सत्यवतीसुतः ।तपश्चचार सोऽत्युग्रं पुत्रार्थं कृतनिश्चयः॥ 4 ॥

meruśṛṅge mahāramye vyāsaḥ satyavatīsutaḥ | tapaścacāra so'tyugraṃ putrārthaṃ kṛtaniścayaḥ

जपन्नेकाक्षरं मन्त्रं वाग्बीजं नारदाच्छ्रुतम् ।ध्यायन्परां महामायां पुत्रकामस्तपोनिधिः॥ 5 ॥

japannekākṣaraṃ mantraṃ vāgbījaṃ nāradācchrutam | dhyāyanparāṃ mahāmāyāṃ putrakāmastaponidhiḥ

अग्नेर्भूमेस्तथा वायोरन्तरिक्षस्य चाप्ययम् ।वीर्येण सम्मितः पुत्रो मम भूयादिति स्म ह॥ 6 ॥

agnerbhūmestathā vāyorantarikṣasya cāpyayam | vīryeṇa sammitaḥ putro mama bhūyāditi sma ha

अतिष्ठत्स गताहारः शतसंवत्सरं प्रभुः ।आराधयन्महादेवं तथैव च सदाशिवाम्॥ 7 ॥

atiṣṭhatsa gatāhāraḥ śatasaṃvatsaraṃ prabhuḥ | ārādhayanmahādevaṃ tathaiva ca sadāśivām

शक्तिः सर्वत्र पूज्येति विचार्य च पुनः पुनः ।अशक्तो निन्द्यते लोके शक्तस्तु परिपूज्यते॥ 8 ॥

śaktiḥ sarvatra pūjyeti vicārya ca punaḥ punaḥ | aśakto nindyate loke śaktastu paripūjyate

यत्र पर्वतशृङ्गे वै कर्णिकारवनाद्भुते ।क्रीडन्ति देवताः सर्वे मुनयश्च तपोऽधिकाः॥ 9 ॥

yatra parvataśṛṅge vai karṇikāravanādbhute | krīḍanti devatāḥ sarve munayaśca tapo'dhikāḥ

आदित्या वसवो रुद्रा मरुतश्चाश्विनौ तथा ।वसन्ति मुनयो यत्र ये चान्ये ब्रह्मवित्तमाः॥ 10 ॥

ādityā vasavo rudrā marutaścāśvinau tathā | vasanti munayo yatra ye cānye brahmavittamāḥ

तत्र हेमगिरेः शृङ्गे सङ्गीतध्वनिनादिते ।तपश्चचार धर्मात्मा व्यासः सत्यवतीसुतः॥ 11 ॥

tatra hemagireḥ śṛṅge saṅgītadhvaninādite | tapaścacāra dharmātmā vyāsaḥ satyavatīsutaḥ

ततोऽस्य तेजसा व्याप्तं विश्वं सर्वं चराचरम् ।अग्निवर्णा जटा जाता पाराशर्यस्य धीमतः॥ 12 ॥

tato'sya tejasā vyāptaṃ viśvaṃ sarvaṃ carācaram | agnivarṇā jaṭā jātā pārāśaryasya dhīmataḥ

ततोऽस्य तेज आलक्ष्य भयमाप शचीपतिः ।तुरासाहं तदा दृष्ट्वा भयत्रस्तं श्रमातुरम्॥ 13 ॥

tato'sya teja ālakṣya bhayamāpa śacīpatiḥ | turāsāhaṃ tadā dṛṣṭvā bhayatrastaṃ śramāturam

उवाच भगवान् रुद्रो मघवन्तं तथास्थितम् ।शङ्कर उवाच ।कथमिन्द्राद्य भीतोऽसि किं दुःखं ते सुरेश्वर॥ 14 ॥

uvāca bhagavān rudro maghavantaṃ tathāsthitam | śaṅkara uvāca | kathamindrādya bhīto'si kiṃ duḥkhaṃ te sureśvara

अमर्षो नैव कर्तव्यस्तापसेषु कदाचन ।तपश्चरन्ति मुनयो ज्ञात्वा मां शक्तिसंयुतम्॥ 15 ॥

amarṣo naiva kartavyastāpaseṣu kadācana | tapaścaranti munayo jñātvā māṃ śaktisaṃyutam

न त्वेतेऽहितमिच्छन्ति तापसाः सर्वथैव हि ।इत्युक्तवचनः शक्रस्तमुवाच वृषध्वजम्॥ 16 ॥

na tvete'hitamicchanti tāpasāḥ sarvathaiva hi | ityuktavacanaḥ śakrastamuvāca vṛṣadhvajam

कस्मात्तपस्यति व्यासः कोऽर्थस्तस्य मनोगतः ।शिव उवाच ।पाराशर्यस्तु पुत्रार्थी तपश्चरति दुश्चरम्॥ 17 ॥

kasmāttapasyati vyāsaḥ ko'rthastasya manogataḥ | śiva uvāca | pārāśaryastu putrārthī tapaścarati duścaram

पूर्णवर्षशतं जातं ददाम्यद्य सुतं शुभम् ।सूत उवाच ।इत्युक्त्या वासवं रुद्रो दयया मुदिताननः॥ 18 ॥

pūrṇavarṣaśataṃ jātaṃ dadāmyadya sutaṃ śubham | sūta uvāca | ityuktyā vāsavaṃ rudro dayayā muditānanaḥ

गत्वा ऋषिसमीपं तु तमुवाच जगद्गुरुः ।उत्तिष्ठ वासवीपुत्र पुत्रस्ते भविता शुभः॥ 19 ॥

gatvā ṛṣisamīpaṃ tu tamuvāca jagadguruḥ | uttiṣṭha vāsavīputra putraste bhavitā śubhaḥ

सर्वतेजोमयो ज्ञानी कीर्तिकर्ता तवानघ ।अखिलस्य जनस्यात्र वल्लभस्ते सुतः सदा॥ 20 ॥

sarvatejomayo jñānī kīrtikartā tavānagha | akhilasya janasyātra vallabhaste sutaḥ sadā

भविष्यति गुणैः पूर्णः सात्त्विकैः सत्यविक्रमः ।सूत उवाच ।तदाकर्ण्य वचः श्लक्ष्णं कृष्णद्वैपायनस्तदा॥ 21 ॥

bhaviṣyati guṇaiḥ pūrṇaḥ sāttvikaiḥ satyavikramaḥ | sūta uvāca | tadākarṇya vacaḥ ślakṣṇaṃ kṛṣṇadvaipāyanastadā

शूलपाणिं नमस्कृत्य जगामाश्रममात्मनः ।स गत्वाश्रममेवाशु बहुवर्षश्रमातुरः॥ 22 ॥

śūlapāṇiṃ namaskṛtya jagāmāśramamātmanaḥ | sa gatvāśramamevāśu bahuvarṣaśramāturaḥ

अरणीसहितं गुह्यं ममन्थाग्निं चिकीर्षया ।मन्थनं कुर्वतस्तस्य चित्ते चिन्ताभरस्तदा॥ 23 ॥

araṇīsahitaṃ guhyaṃ mamanthāgniṃ cikīrṣayā | manthanaṃ kurvatastasya citte cintābharastadā

प्रादुर्बभूव सहसा सुतोत्पत्तौ महात्मनः ।मन्थानारणिसंयोगान्मन्थनाच्च समुद्भवः॥ 24 ॥

prādurbabhūva sahasā sutotpattau mahātmanaḥ | manthānāraṇisaṃyogānmanthanācca samudbhavaḥ

पावकस्य यथा तद्वत्कथं मे स्यात्सुतोद्भवः ।पुत्रारणिस्तु या ख्याता सा ममाद्य न विद्यते॥ 25 ॥

pāvakasya yathā tadvatkathaṃ me syātsutodbhavaḥ | putrāraṇistu yā khyātā sā mamādya na vidyate

तरुणी रूपसम्पन्ना कुलोत्पन्ता पतिव्रता ।कथं करोमि कान्तां च पादयोः शृङ्खलासमाम्॥ 26 ॥

taruṇī rūpasampannā kulotpantā pativratā | kathaṃ karomi kāntāṃ ca pādayoḥ śṛṅkhalāsamām

पुत्रोत्पादनदक्षां च पातिव्रत्ये सदा स्थिताम् ।पतिव्रतापि दक्षापि रूपवत्यपि कामिनी॥ 27 ॥

putrotpādanadakṣāṃ ca pātivratye sadā sthitām | pativratāpi dakṣāpi rūpavatyapi kāminī

सदा बन्धनरूपा च स्वेच्छासुखविधायिनी ।शिवोऽपि वर्तते नित्यं कामिनीपाशसंयुतः॥ 28 ॥

sadā bandhanarūpā ca svecchāsukhavidhāyinī | śivo'pi vartate nityaṃ kāminīpāśasaṃyutaḥ

कथं करोम्यहं चात्र दुर्घटं च गृहाश्रमम् ।एवं चिन्तयतस्तस्य घृताची दिव्यरूपिणी॥ 29 ॥

kathaṃ karomyahaṃ cātra durghaṭaṃ ca gṛhāśramam | evaṃ cintayatastasya ghṛtācī divyarūpiṇī

प्राप्ता दृष्टिपथं तत्र समीपे गगने स्थिता ।तां दृष्ट्वा चञ्चलापाङ्गीं समीपस्थां वराप्सराम्॥ 30 ॥

prāptā dṛṣṭipathaṃ tatra samīpe gagane sthitā | tāṃ dṛṣṭvā cañcalāpāṅgīṃ samīpasthāṃ varāpsarām

पञ्चबाणपरीताङ्गस्तूर्णमासीद्धृतव्रतः ।चिन्तयामास च तदा किं करोम्यद्य सङ्कटे॥ 31 ॥

pañcabāṇaparītāṅgastūrṇamāsīddhṛtavrataḥ | cintayāmāsa ca tadā kiṃ karomyadya saṅkaṭe

धर्मस्य पुरतः प्राप्ते कामभावे दुरासदे ।अङ्गीकरोमि यद्येनां वञ्चनार्थमिहागताम्॥ 32 ॥

dharmasya purataḥ prāpte kāmabhāve durāsade | aṅgīkaromi yadyenāṃ vañcanārthamihāgatām

हसिष्यन्ति महात्मानस्तापसा मां तु विह्वलम् ।तपस्तप्त्वा महाघोरं पूर्णवर्षशतं त्विह॥ 33 ॥

hasiṣyanti mahātmānastāpasā māṃ tu vihvalam | tapastaptvā mahāghoraṃ pūrṇavarṣaśataṃ tviha

दृष्ट्वाप्सरां च विवशः कथं जातो महातपाः ।कामं निन्दापि भवतु यदि स्यादतुलं सुखम्॥ 34 ॥

dṛṣṭvāpsarāṃ ca vivaśaḥ kathaṃ jāto mahātapāḥ | kāmaṃ nindāpi bhavatu yadi syādatulaṃ sukham

गहस्थाश्रमसम्भूतं सुखदं पुत्रकामदम् ।स्वर्गदं च तथा प्रोक्तं ज्ञानिनां मोक्षदं तथा॥ 35 ॥

gahasthāśramasambhūtaṃ sukhadaṃ putrakāmadam | svargadaṃ ca tathā proktaṃ jñānināṃ mokṣadaṃ tathā

न भविष्यति तन्नूनमया देवकन्यया ।नारदाच्च मया पूर्वं श्रुतमस्ति कथानकम् ।यथोर्वशीवशो राजा पराभूतः पुरूरवाः॥ 36 ॥

na bhaviṣyati tannūnamayā devakanyayā | nāradācca mayā pūrvaṃ śrutamasti kathānakam | yathorvaśīvaśo rājā parābhūtaḥ purūravāḥ