Skandha 1, Adhyāya 11

ऋषय ऊचुः ।कोऽसौ पुरूरवा राजा कोर्वशी देवकन्यका ।कथं कष्टं च सम्प्राप्तं तेन राज्ञा महात्मना॥ 1 ॥

ṛṣaya ūcuḥ | ko'sau purūravā rājā korvaśī devakanyakā | kathaṃ kaṣṭaṃ ca samprāptaṃ tena rājñā mahātmanā

सर्वं कथानकं ब्रूहि लोमहर्षणजाधुना ।श्रोतुकामा वयं सर्वे त्वन्मुखाब्जच्युतं रसम्॥ 2 ॥

sarvaṃ kathānakaṃ brūhi lomaharṣaṇajādhunā | śrotukāmā vayaṃ sarve tvanmukhābjacyutaṃ rasam

अमृतादपि मिष्टा ते वाणी सूत रसात्मिका ।न तृप्यामो वयं सर्वे सुधया च यथामराः॥ 3 ॥

amṛtādapi miṣṭā te vāṇī sūta rasātmikā | na tṛpyāmo vayaṃ sarve sudhayā ca yathāmarāḥ

सूत उवाच ।शृणुध्वं मुनयः सर्वे कथां दिव्यां मनोरमाम् ।वक्ष्याम्यहं यथाबुद्ध्या श्रुतां व्यासवरोत्तमात्॥ 4 ॥

sūta uvāca | śṛṇudhvaṃ munayaḥ sarve kathāṃ divyāṃ manoramām | vakṣyāmyahaṃ yathābuddhyā śrutāṃ vyāsavarottamāt

गुरोस्तु दयिता भार्या तारा नामेति विश्रुता ।रूपयौवनयुक्ता सा चार्वङ्गी मदविह्वला॥ 5 ॥

gurostu dayitā bhāryā tārā nāmeti viśrutā | rūpayauvanayuktā sā cārvaṅgī madavihvalā

गतैकदा विधोर्धाम यजमानस्य भामिनी ।दृष्टा च शशिनात्यर्थं रूपयौवनशालिनी॥ 6 ॥

gataikadā vidhordhāma yajamānasya bhāminī | dṛṣṭā ca śaśinātyarthaṃ rūpayauvanaśālinī

कामातुरस्तदा जातः शशी शशिमुखीं प्रति ।सापि वीक्ष्य विधुं कामं जाता मदनपीडिता॥ 7 ॥

kāmāturastadā jātaḥ śaśī śaśimukhīṃ prati | sāpi vīkṣya vidhuṃ kāmaṃ jātā madanapīḍitā

तावन्योन्यं प्रेमयुक्तौ स्मरार्तौ च बभूवतुः ।तारा शशी मदोन्मत्तौ कामबाणप्रपीडितौ॥ 8 ॥

tāvanyonyaṃ premayuktau smarārtau ca babhūvatuḥ | tārā śaśī madonmattau kāmabāṇaprapīḍitau

रेमाते मदमत्तौ तौ परस्परस्पृहान्वितौ ।दिनानि कतिचित्तत्र जातानि रममाणयोः॥ 9 ॥

remāte madamattau tau parasparaspṛhānvitau | dināni katicittatra jātāni ramamāṇayoḥ

बृहस्पतिस्तु दुःखार्तस्तारामानयितुं गृहम् ।प्रेषयामास शिष्यं तु नायाता सा वशीकृता॥ 10 ॥

bṛhaspatistu duḥkhārtastārāmānayituṃ gṛham | preṣayāmāsa śiṣyaṃ tu nāyātā sā vaśīkṛtā

पुनः पुनर्यदा शिष्यं परावर्तत चन्द्रमाः ।बृहस्पतिस्तदा क्रुद्धो जगाम स्वयमेव हि॥ 11 ॥

punaḥ punaryadā śiṣyaṃ parāvartata candramāḥ | bṛhaspatistadā kruddho jagāma svayameva hi

गत्वा सोमगृहं तत्र वाचस्पतिरुदारधीः ।उवाच शशिनं क्रुद्धः स्मयमानं मदान्वितम्॥ 12 ॥

gatvā somagṛhaṃ tatra vācaspatirudāradhīḥ | uvāca śaśinaṃ kruddhaḥ smayamānaṃ madānvitam

किं कृतं किल शीतांशो कर्म धर्मविगर्हितम् ।रक्षिता मम भार्येयं सुन्दरी केन हेतुना॥ 13 ॥

kiṃ kṛtaṃ kila śītāṃśo karma dharmavigarhitam | rakṣitā mama bhāryeyaṃ sundarī kena hetunā

तव देव गुरुश्चाहं यजमानोऽसि सर्वथा ।गुरुभार्या कथं मूढ भुक्ता किं रक्षिताथवा॥ 14 ॥

tava deva guruścāhaṃ yajamāno'si sarvathā | gurubhāryā kathaṃ mūḍha bhuktā kiṃ rakṣitāthavā

ब्रह्महा हेमहारी च सुरापो गुरुतल्पगः ।महापातकिनो ह्येते तत्संसर्गी च पञ्चमः॥ 15 ॥

brahmahā hemahārī ca surāpo gurutalpagaḥ | mahāpātakino hyete tatsaṃsargī ca pañcamaḥ

महापातकयुक्तस्त्वं दुराचारोऽतिगर्हितः ।न देवसदनार्होऽसि यदि भुक्तेयमङ्गना॥ 16 ॥

mahāpātakayuktastvaṃ durācāro'tigarhitaḥ | na devasadanārho'si yadi bhukteyamaṅganā

मुञ्चेमामसितापाङ्गीं नयामि सदनं मम ।नोचेद्वक्ष्यामि दुष्टात्मन् गुरुदारापहारिणम्॥ 17 ॥

muñcemāmasitāpāṅgīṃ nayāmi sadanaṃ mama | nocedvakṣyāmi duṣṭātman gurudārāpahāriṇam

इत्येवं भाषमाणं तमुवाच रोहिणीपतिः ।गुरुं क्रोधसमायुक्तं कान्ताविरहदुःखितम्॥ 18 ॥

ityevaṃ bhāṣamāṇaṃ tamuvāca rohiṇīpatiḥ | guruṃ krodhasamāyuktaṃ kāntāvirahaduḥkhitam

इन्दुरुवाच ।क्रोधात्ते तु दुराराध्या ब्राह्मणाः क्रोधवर्जिताः ।पूजार्हा धर्मशास्त्रज्ञा वर्जनीयास्ततोऽन्यथा॥ 19 ॥

induruvāca | krodhātte tu durārādhyā brāhmaṇāḥ krodhavarjitāḥ | pūjārhā dharmaśāstrajñā varjanīyāstato'nyathā

आगमिष्यति सा कामं गृहं ते वरवर्णिनी ।अत्रैव संस्थिता बाला का ते हानिरिहानघ॥ 20 ॥

āgamiṣyati sā kāmaṃ gṛhaṃ te varavarṇinī | atraiva saṃsthitā bālā kā te hānirihānagha

इच्छया संस्थिता चात्र सुखकामार्थिनी हि सा ।दिनानि कतिचित्स्थित्वा स्वेच्छया चागमिष्यति॥ 21 ॥

icchayā saṃsthitā cātra sukhakāmārthinī hi sā | dināni katicitsthitvā svecchayā cāgamiṣyati

त्वयैवोदाहृतं पूर्वं धर्मशास्त्रमतं तथा ।न स्त्री दुष्यति चारेण न विप्रो वेदकर्मणा॥ 22 ॥

tvayaivodāhṛtaṃ pūrvaṃ dharmaśāstramataṃ tathā | na strī duṣyati cāreṇa na vipro vedakarmaṇā

इत्युक्तः शशिना तत्र गुरुरत्यन्तदुःखितः ।जगाम स्वगृहं तूर्णं चिन्ताविष्टः स्मरातुरः॥ 23 ॥

ityuktaḥ śaśinā tatra gururatyantaduḥkhitaḥ | jagāma svagṛhaṃ tūrṇaṃ cintāviṣṭaḥ smarāturaḥ

दिनानि कतिचित्तत्र स्थित्वा चिन्तातुरो गुरुः ।ययावथ गृहं तस्य त्वरितश्चौषधीपतेः॥ 24 ॥

dināni katicittatra sthitvā cintāturo guruḥ | yayāvatha gṛhaṃ tasya tvaritaścauṣadhīpateḥ

स्थितः क्षत्रा निषिद्धोऽसौ द्वारदेशे रुषान्वितः ।नाजगाम शशी तत्र चुकोपाति बृहस्पतिः॥ 25 ॥

sthitaḥ kṣatrā niṣiddho'sau dvāradeśe ruṣānvitaḥ | nājagāma śaśī tatra cukopāti bṛhaspatiḥ

अयं मे शिष्यतां यातो गुरुपत्नीं तु मातरम् ।जग्राह बलतोऽधर्मी शिक्षणीयो मयाधुना॥ 26 ॥

ayaṃ me śiṣyatāṃ yāto gurupatnīṃ tu mātaram | jagrāha balato'dharmī śikṣaṇīyo mayādhunā

उवाच वाचं कोपात्तु द्वारदेशस्थितो बहिः ।किं शेषे भवने मन्द पापाचार सुराधम॥ 27 ॥

uvāca vācaṃ kopāttu dvāradeśasthito bahiḥ | kiṃ śeṣe bhavane manda pāpācāra surādhama

देहि मे कामिनीं शीघ्रं नोचेच्छापं ददाम्यहम् ।करोमि भस्मसान्नूनं न ददासि प्रियां मम॥ 28 ॥

dehi me kāminīṃ śīghraṃ nocecchāpaṃ dadāmyaham | karomi bhasmasānnūnaṃ na dadāsi priyāṃ mama

सूत उवाच ।क्रूराणि चैवमादीनि भाषणानि बृहस्पतेः ।श्रुत्वा द्विजपतिः शीघ्रं निर्गतः सदनाद्बहिः॥ 29 ॥

sūta uvāca | krūrāṇi caivamādīni bhāṣaṇāni bṛhaspateḥ | śrutvā dvijapatiḥ śīghraṃ nirgataḥ sadanādbahiḥ

तमुवाच हसन्सोमः किमिदं बहु भाषसे ।न ते योग्यासितापाङ्गी सर्वलक्षणसंयुता॥ 30 ॥

tamuvāca hasansomaḥ kimidaṃ bahu bhāṣase | na te yogyāsitāpāṅgī sarvalakṣaṇasaṃyutā

कुरूपां च स्वसदृशीं गृहाणान्यां स्त्रियं द्विज ।भिक्षुकस्य गृहे योग्या नेदृशी वरवर्णिनी॥ 31 ॥

kurūpāṃ ca svasadṛśīṃ gṛhāṇānyāṃ striyaṃ dvija | bhikṣukasya gṛhe yogyā nedṛśī varavarṇinī

रतिः स्वसदृशे कान्ते नार्याः किल निगद्यते ।त्वं न जानासि मन्दात्मन् कामशास्त्रविनिर्णयम्॥ 32 ॥

ratiḥ svasadṛśe kānte nāryāḥ kila nigadyate | tvaṃ na jānāsi mandātman kāmaśāstravinirṇayam

यथेष्टं गच्छ दुर्बुद्धे नाहं दास्यामि कामिनीम् ।यच्छक्यं कुरु तत्कामं न देया वरवर्णिनी॥ 33 ॥

yatheṣṭaṃ gaccha durbuddhe nāhaṃ dāsyāmi kāminīm | yacchakyaṃ kuru tatkāmaṃ na deyā varavarṇinī

कामार्तस्य च ते शापो न मां बाधितुमर्हति ।नाहं ददे गुरो कान्तां यथेच्छसि तथा कुरु॥ 34 ॥

kāmārtasya ca te śāpo na māṃ bādhitumarhati | nāhaṃ dade guro kāntāṃ yathecchasi tathā kuru

सूत उवाच ।इत्युक्तः शशिना चेज्यश्चिन्तामाप रुषान्वितः ।जगाम तरसा सद्म क्रोधयुक्तः शचीपतेः॥ 35 ॥

sūta uvāca | ityuktaḥ śaśinā cejyaścintāmāpa ruṣānvitaḥ | jagāma tarasā sadma krodhayuktaḥ śacīpateḥ

दृष्ट्वा शतक्रतुस्तत्र गुरुं दुःखातुरं स्थितम् ।पाद्यार्घ्याचमनीयाद्यैः पूजयित्वा सुसंस्थितः॥ 36 ॥

dṛṣṭvā śatakratustatra guruṃ duḥkhāturaṃ sthitam | pādyārghyācamanīyādyaiḥ pūjayitvā susaṃsthitaḥ

पप्रच्छ परमोदारस्तं तथावस्थितं गुरुम् ।का चिन्ता ते महाभाग शोकार्तोऽसि महामुने॥ 37 ॥

papraccha paramodārastaṃ tathāvasthitaṃ gurum | kā cintā te mahābhāga śokārto'si mahāmune

केनापमानितोऽसि त्वं मम राज्ये गुरुश्च मे ।त्वदधीनमिदं सर्वं सैन्यं लोकाधिपैः सह॥ 38 ॥

kenāpamānito'si tvaṃ mama rājye guruśca me | tvadadhīnamidaṃ sarvaṃ sainyaṃ lokādhipaiḥ saha

बह्मा विष्णुस्तथा शम्भुर्ये चान्ये देवसत्तमाः ।करिष्यन्ति च साहाय्यं का चिन्ता वद साम्प्रतम्॥ 39 ॥

bahmā viṣṇustathā śambhurye cānye devasattamāḥ | kariṣyanti ca sāhāyyaṃ kā cintā vada sāmpratam

गुरुरुवाच ।शशिनापहृता भार्या तारा मम सुलोचना ।न ददाति स दुष्टात्मा प्रार्थितोऽपि पुनः पुनः॥ 40 ॥

gururuvāca | śaśināpahṛtā bhāryā tārā mama sulocanā | na dadāti sa duṣṭātmā prārthito'pi punaḥ punaḥ

किं करोमि सुरेशान त्वमेव शरणं मम ।साहाय्यं कुरु देवेश दुःखितोऽस्मि शतक्रतो॥ 41 ॥

kiṃ karomi sureśāna tvameva śaraṇaṃ mama | sāhāyyaṃ kuru deveśa duḥkhito'smi śatakrato

इन्द्र उवाच ।मा शोकं कुरु धर्मज्ञ दासोऽस्मि तव सुव्रत ।आनयिष्याम्यहं नूनं भार्यां तव महामते॥ 42 ॥

indra uvāca | mā śokaṃ kuru dharmajña dāso'smi tava suvrata | ānayiṣyāmyahaṃ nūnaṃ bhāryāṃ tava mahāmate

प्रेषिते चेन्मया दूते न दास्यति मदाकुलः ।ततो युद्धं करिष्यामि देवसैन्यैः समावृतः॥ 43 ॥

preṣite cenmayā dūte na dāsyati madākulaḥ | tato yuddhaṃ kariṣyāmi devasainyaiḥ samāvṛtaḥ

इत्याश्वास्य गुरुं शक्रो दूतं वक्तृविचक्षणम् ।प्रेषयामास सोमाय वार्ताशंसिनमद्भुतम्॥ 44 ॥

ityāśvāsya guruṃ śakro dūtaṃ vaktṛvicakṣaṇam | preṣayāmāsa somāya vārtāśaṃsinamadbhutam

स गत्वा शशिलोकं तु त्वरितः सुविचक्षणः ।उवाच वचनेनैव वचनं रोहिणीपतिम्॥ 45 ॥

sa gatvā śaśilokaṃ tu tvaritaḥ suvicakṣaṇaḥ | uvāca vacanenaiva vacanaṃ rohiṇīpatim

प्रेषितोऽहं महाभाग शक्रेण त्वां विवक्षया ।कथितं प्रभुणा यच्च तद्ब्रवीमि महामते॥ 46 ॥

preṣito'haṃ mahābhāga śakreṇa tvāṃ vivakṣayā | kathitaṃ prabhuṇā yacca tadbravīmi mahāmate

धर्मज्ञोऽसि महाभाग नीतिं जानासि सुव्रत ।अत्रिः पिता ते धर्मात्मा न निद्यं कर्तुमर्हसि॥ 47 ॥

dharmajño'si mahābhāga nītiṃ jānāsi suvrata | atriḥ pitā te dharmātmā na nidyaṃ kartumarhasi

भार्या रक्ष्या सर्वभूतैर्यथाशक्ति ह्यतन्द्रितैः ।तदर्थे कलहः कामं भविता नात्र संशयः॥ 48 ॥

bhāryā rakṣyā sarvabhūtairyathāśakti hyatandritaiḥ | tadarthe kalahaḥ kāmaṃ bhavitā nātra saṃśayaḥ

यथा तव तथा तस्य यत्नः स्याद्दाररक्षणे ।आत्मवत्सर्वभूतानि चिन्तय त्वं सुधानिधे॥ 49 ॥

yathā tava tathā tasya yatnaḥ syāddārarakṣaṇe | ātmavatsarvabhūtāni cintaya tvaṃ sudhānidhe

अष्टाविंशतिसङ्ख्यास्ते कामिन्यो दक्षजाः शुभाः ।गुरुपत्नीं कथं भोक्तुं त्वमिच्छसि सुधानिधे॥ 50 ॥

aṣṭāviṃśatisaṅkhyāste kāminyo dakṣajāḥ śubhāḥ | gurupatnīṃ kathaṃ bhoktuṃ tvamicchasi sudhānidhe

स्वर्गे सदा वसन्त्येता मेनकाद्या मनोरमाः ।भुङ्क्ष्व ताः स्वेच्छया कामं मुञ्च पत्नीं गुरोरपि॥ 51 ॥

svarge sadā vasantyetā menakādyā manoramāḥ | bhuṅkṣva tāḥ svecchayā kāmaṃ muñca patnīṃ gurorapi

ईश्वरा यदि कुर्वन्ति जुगुप्सितमहन्तया ।अज्ञास्तदनुवर्तन्ते तदा धर्मक्षयो भवेत्॥ 52 ॥

īśvarā yadi kurvanti jugupsitamahantayā | ajñāstadanuvartante tadā dharmakṣayo bhavet

तस्मान्मुञ्च महाभाग गुरोः पत्नीं मनोरमाम् ।कलहस्त्वन्निमित्तोऽद्य सुराणां न भवेद्यथा॥ 53 ॥

tasmānmuñca mahābhāga guroḥ patnīṃ manoramām | kalahastvannimitto'dya surāṇāṃ na bhavedyathā

सूत उवाच ।सोमः शक्रवचः श्रुत्वा किञ्चित्क्रोधसमाकुलः ।भङ्ग्या प्रतिवचः प्राह शक्रदूतं तदा शशी॥ 54 ॥

sūta uvāca | somaḥ śakravacaḥ śrutvā kiñcitkrodhasamākulaḥ | bhaṅgyā prativacaḥ prāha śakradūtaṃ tadā śaśī

इन्दुरावाच ।धर्मज्ञोऽसि महाबाहो देवानामधिपः स्वयम् ।पुरोधापि च ते तादृग्युवयोः सदृशी मतिः॥ 55 ॥

indurāvāca | dharmajño'si mahābāho devānāmadhipaḥ svayam | purodhāpi ca te tādṛgyuvayoḥ sadṛśī matiḥ

परोपदेशे कुशला भवन्ति बहवो जनाः ।दुर्लभस्तु स्वयं कर्ता प्राप्ते कर्मणि सर्वदा॥ 56 ॥

paropadeśe kuśalā bhavanti bahavo janāḥ | durlabhastu svayaṃ kartā prāpte karmaṇi sarvadā

बार्हस्पत्यप्रणीतं च शास्त्रं गृह्णन्ति मानवाः ।को विरोधोऽत्र देवेश कामयानां भजन्स्त्रियम्॥ 57 ॥

bārhaspatyapraṇītaṃ ca śāstraṃ gṛhṇanti mānavāḥ | ko virodho'tra deveśa kāmayānāṃ bhajanstriyam

स्वकीयं बलिनां सर्वं दुर्बलानां न किञ्चन ।स्वीया च परकीया च भ्रमोऽयं मन्दचेतसाम्॥ 58 ॥

svakīyaṃ balināṃ sarvaṃ durbalānāṃ na kiñcana | svīyā ca parakīyā ca bhramo'yaṃ mandacetasām

तारा मय्यनुरक्ता च यथा न तु तथा गुरौ ।अनुरक्ता कथं त्याज्या धर्मतो न्यायतस्तथा॥ 59 ॥

tārā mayyanuraktā ca yathā na tu tathā gurau | anuraktā kathaṃ tyājyā dharmato nyāyatastathā

गृहारम्भस्तु रक्तायां विरक्तायां कथं भवेत् ।विरक्तेयं यदा जाता चकमेऽनुजकामिनीम्॥ 60 ॥

gṛhārambhastu raktāyāṃ viraktāyāṃ kathaṃ bhavet | virakteyaṃ yadā jātā cakame'nujakāminīm

न दास्येऽहं वरारोहां गच्छ दूत वद स्वयम् ।ईश्वरोऽसि सहस्राक्ष यदिच्छसि कुरुष्व तत्॥ 61 ॥

na dāsye'haṃ varārohāṃ gaccha dūta vada svayam | īśvaro'si sahasrākṣa yadicchasi kuruṣva tat

सूत उवाच ।इत्युक्तः शशिना दूतः प्रययौ शक्रसन्निधिम् ।इन्द्रायाचष्ट तत्सर्वं यदुक्तं शीतरश्मिना॥ 62 ॥

sūta uvāca | ityuktaḥ śaśinā dūtaḥ prayayau śakrasannidhim | indrāyācaṣṭa tatsarvaṃ yaduktaṃ śītaraśminā

तुराषाडपि तच्छ्रुत्वा क्रोधयुक्तो बभूव ह ।सेनोद्योगं तथा चक्रे साहाय्यार्थं गुरोर्विभुः॥ 63 ॥

turāṣāḍapi tacchrutvā krodhayukto babhūva ha | senodyogaṃ tathā cakre sāhāyyārthaṃ gurorvibhuḥ

शुक्रस्तु विग्रहं श्रुत्वा गुरुद्वेषात्ततो ययौ ।मा ददस्वेति तं वाक्यमुवाच शशिनं प्रति॥ 64 ॥

śukrastu vigrahaṃ śrutvā gurudveṣāttato yayau | mā dadasveti taṃ vākyamuvāca śaśinaṃ prati

साहाय्यं ते करिष्यामि मन्त्रशक्त्या महामते ।भविता यदि सङ्ग्रामस्तव चेन्द्रेण मारिष॥ 65 ॥

sāhāyyaṃ te kariṣyāmi mantraśaktyā mahāmate | bhavitā yadi saṅgrāmastava cendreṇa māriṣa

शङ्करस्तु तदाकर्ण्य गुरुदाराभिमर्शनम् ।गुरुशत्रुं भृगुं मत्वा साहाय्यमकरोत्तदा॥ 66 ॥

śaṅkarastu tadākarṇya gurudārābhimarśanam | guruśatruṃ bhṛguṃ matvā sāhāyyamakarottadā

सङ्ग्रामस्तु तदा वृत्तो देवदानवयोर्द्रुतम् ।बहूनि तत्र वर्षाणि तारकासुरवत्किल॥ 67 ॥

saṅgrāmastu tadā vṛtto devadānavayordrutam | bahūni tatra varṣāṇi tārakāsuravatkila

देवासुरकृतं युद्धं दृष्ट्वा तत्र पितामहः ।हंसारूढो जगामाशु तं देशं क्लेशशान्तये॥ 68 ॥

devāsurakṛtaṃ yuddhaṃ dṛṣṭvā tatra pitāmahaḥ | haṃsārūḍho jagāmāśu taṃ deśaṃ kleśaśāntaye

राकापतिं तदा प्राह मुञ्च भार्यां गुरोरिति ।नोचेद्विष्णुं समाहूय करिष्यामि तु सङ्क्षयम्॥ 69 ॥

rākāpatiṃ tadā prāha muñca bhāryāṃ guroriti | nocedviṣṇuṃ samāhūya kariṣyāmi tu saṅkṣayam

भृगुं निवारयामास ब्रह्मा लोकपितामहः ।किमन्यायमतिर्जाता सङ्गदोषान्महामते॥ 70 ॥

bhṛguṃ nivārayāmāsa brahmā lokapitāmahaḥ | kimanyāyamatirjātā saṅgadoṣānmahāmate

निषेधयामास ततो भृगुस्तं चौषधीपतिम् ।मुञ्च भार्यां गुरोरद्य पित्राहं प्रेषितस्तव॥ 71 ॥

niṣedhayāmāsa tato bhṛgustaṃ cauṣadhīpatim | muñca bhāryāṃ guroradya pitrāhaṃ preṣitastava

सूत उवाच ।द्विजराजस्तु तच्छ्रुत्वा भृगोर्वचनमद्भुतम् ।ददौ च तत्प्रियां भार्यां गुरोर्गर्भवतीं शुभाम्॥ 72 ॥

sūta uvāca | dvijarājastu tacchrutvā bhṛgorvacanamadbhutam | dadau ca tatpriyāṃ bhāryāṃ gurorgarbhavatīṃ śubhām

प्राप्य कान्तां गुरुर्हृष्टः स्वगृहं मुदितो ययौ ।ततो देवास्ततो दैत्या ययुः स्वान्स्वान्गृहान्प्रति॥ 73 ॥

prāpya kāntāṃ gururhṛṣṭaḥ svagṛhaṃ mudito yayau | tato devāstato daityā yayuḥ svānsvāngṛhānprati

ब्रह्मा स्वसदनं प्राप्तः कैलासं चापि शङ्करः ।बृहस्पतिस्तु सन्तुष्टः प्राप्य भार्यां मनोरमाम्॥ 74 ॥

brahmā svasadanaṃ prāptaḥ kailāsaṃ cāpi śaṅkaraḥ | bṛhaspatistu santuṣṭaḥ prāpya bhāryāṃ manoramām

ततः कालेन कियता तारासूत सुतं शुभम् ।सुदिने शुभनक्षत्रे तारापतिसमं गुणैः॥ 75 ॥

tataḥ kālena kiyatā tārāsūta sutaṃ śubham | sudine śubhanakṣatre tārāpatisamaṃ guṇaiḥ

दृष्ट्वा पुत्रं गुरुर्जातं चकार विधिपूर्वकम् ।जातकर्मादिकं सर्वं प्रहृष्टेनान्तरात्मना॥ 76 ॥

dṛṣṭvā putraṃ gururjātaṃ cakāra vidhipūrvakam | jātakarmādikaṃ sarvaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā

श्रुतं चन्द्रमसा जन्म पुत्रस्य मुनिसत्तमाः ।दूतं च प्रेषयामास गुरुं प्रति महामतिः॥ 77 ॥

śrutaṃ candramasā janma putrasya munisattamāḥ | dūtaṃ ca preṣayāmāsa guruṃ prati mahāmatiḥ

न चायं तव पुत्रोऽस्ति मम वीर्यसमुद्भवः ।कथं त्वं कृतवान्कामं जातकर्मादिकं विधिम्॥ 78 ॥

na cāyaṃ tava putro'sti mama vīryasamudbhavaḥ | kathaṃ tvaṃ kṛtavānkāmaṃ jātakarmādikaṃ vidhim

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य दूतस्य च बृहस्पतिः ।उवाच मम पुत्रो मे सदृशो नात्र संशयः॥ 79 ॥

tacchrutvā vacanaṃ tasya dūtasya ca bṛhaspatiḥ | uvāca mama putro me sadṛśo nātra saṃśayaḥ

पुनर्विवादः सञ्जातो मिलिता देवदानवाः ।युद्धार्थमागतास्तेषां समाजः समजायत॥ 80 ॥

punarvivādaḥ sañjāto militā devadānavāḥ | yuddhārthamāgatāsteṣāṃ samājaḥ samajāyata

तत्रागतः स्वयं ब्रह्मा शान्तिकामः प्रजापतिः ।निवारयामास मुखे संस्थितान्युद्धदुर्मदान्॥ 81 ॥

tatrāgataḥ svayaṃ brahmā śāntikāmaḥ prajāpatiḥ | nivārayāmāsa mukhe saṃsthitānyuddhadurmadān

तारां पप्रच्छ धर्मात्मा कस्यायं तनयः शुभे ।सत्यं वद वरारोहे यथा क्लेशः प्रशाम्यति॥ 82 ॥

tārāṃ papraccha dharmātmā kasyāyaṃ tanayaḥ śubhe | satyaṃ vada varārohe yathā kleśaḥ praśāmyati

तमुवाचासितापाङ्गी लज्जमानाप्यधोमुखी ।चन्द्रस्येति शनैरन्तर्जगाम वरवर्णिनी॥ 83 ॥

tamuvācāsitāpāṅgī lajjamānāpyadhomukhī | candrasyeti śanairantarjagāma varavarṇinī

जग्राह तं सुतं सोमः प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।नाम चक्रे बुध इति जगाम स्वगृहं पुनः॥ 84 ॥

jagrāha taṃ sutaṃ somaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā | nāma cakre budha iti jagāma svagṛhaṃ punaḥ

ययौ ब्रह्मा स्वकं धाम सर्वे देवाः सवासवाः ।यथागतं गतं सर्वैः सर्वशः प्रेक्षकैर्जनैः॥ 85 ॥

yayau brahmā svakaṃ dhāma sarve devāḥ savāsavāḥ | yathāgataṃ gataṃ sarvaiḥ sarvaśaḥ prekṣakairjanaiḥ

कथितेयं बुधोत्पत्तिर्गुरुक्षेत्रे च सोमतः ।यथा श्रुता मया पूर्वं व्यासात्सत्यवतीसुतात्॥ 86 ॥

kathiteyaṃ budhotpattirgurukṣetre ca somataḥ | yathā śrutā mayā pūrvaṃ vyāsātsatyavatīsutāt