Skandha 6, Adhyāya 22

यशोवत्युवाच ।प्रातरुत्थाय तन्वङ्गी चलिता च सखीयुता ।चामरैर्वीज्यमाना सा रक्षिता बहुरक्षिभिः॥ 1 ॥

yaśovatyuvāca | prātarutthāya tanvaṅgī calitā ca sakhīyutā | cāmarairvījyamānā sā rakṣitā bahurakṣibhiḥ

सायुधैश्चातिसन्नद्धैः सहिता वरवर्णिनी ।क्रीडार्थमत्र राजेन्द्र सम्प्राप्ता नलिनीं शुभाम्॥ 2 ॥

sāyudhaiścātisannaddhaiḥ sahitā varavarṇinī | krīḍārthamatra rājendra samprāptā nalinīṃ śubhām

अहमप्यनया सार्धं गङ्गातीरे समागता ।अप्सरोभिः समेता च कमलैः क्रीडमानया॥ 3 ॥

ahamapyanayā sārdhaṃ gaṅgātīre samāgatā | apsarobhiḥ sametā ca kamalaiḥ krīḍamānayā

एकावली तथा चाहं जाते क्रीडापरे यदा ।सहसैव तदायातो दानवो बलसंयुतः॥ 4 ॥

ekāvalī tathā cāhaṃ jāte krīḍāpare yadā | sahasaiva tadāyāto dānavo balasaṃyutaḥ

कालकेतुरिति ख्यातो राक्षसैर्बहुभिर्युतः ।परिघासिगदाचापबाणतोमरपाणिभिः॥ 5 ॥

kālaketuriti khyāto rākṣasairbahubhiryutaḥ | parighāsigadācāpabāṇatomarapāṇibhiḥ

दृष्टा चैकावली तेन रूपयौवनशालिनी ।द्वितीया कामपत्नीव क्रीडमाना सुपङ्कजैः॥ 6 ॥

dṛṣṭā caikāvalī tena rūpayauvanaśālinī | dvitīyā kāmapatnīva krīḍamānā supaṅkajaiḥ

मयोक्तैकावली राजन् कोऽयं दैत्यः समागतः ।गच्छावो रक्षपालानां मध्ये पङ्कजलोचने॥ 7 ॥

mayoktaikāvalī rājan ko'yaṃ daityaḥ samāgataḥ | gacchāvo rakṣapālānāṃ madhye paṅkajalocane

विमृश्यैव सखी चाहं त्वरयैव गते भयात् ।मध्ये वै सैनिकानां तु सायुधानां नृपात्मज॥ 8 ॥

vimṛśyaiva sakhī cāhaṃ tvarayaiva gate bhayāt | madhye vai sainikānāṃ tu sāyudhānāṃ nṛpātmaja

कालकेतुस्तु तां दृष्ट्वा मोहिनीं मदनातुरः ।गदां गुर्वी गृहीत्वा तु धावमानः समागतः॥ 9 ॥

kālaketustu tāṃ dṛṣṭvā mohinīṃ madanāturaḥ | gadāṃ gurvī gṛhītvā tu dhāvamānaḥ samāgataḥ

रक्षकान्दूरतः कृत्वा जग्राहाम्बुजलोचनाम् ।त्रस्तां वेपथुसंयुक्तां क्रन्दमानां कृशोदरीम्॥ 10 ॥

rakṣakāndūrataḥ kṛtvā jagrāhāmbujalocanām | trastāṃ vepathusaṃyuktāṃ krandamānāṃ kṛśodarīm

त्यजैनां मां गृहाणेति मया चोक्तोऽपि दानवः ।न मां जग्राह कामार्तस्तां गृहीत्वा विनिःसृतः॥ 11 ॥

tyajaināṃ māṃ gṛhāṇeti mayā cokto'pi dānavaḥ | na māṃ jagrāha kāmārtastāṃ gṛhītvā viniḥsṛtaḥ

तिष्ठ तिष्ठेति भाषन्तो रक्षकास्तं महाबलम् ।प्रतिषिध्य तु सङ्ग्रामं चक्रुर्विस्मयकारकम्॥ 12 ॥

tiṣṭha tiṣṭheti bhāṣanto rakṣakāstaṃ mahābalam | pratiṣidhya tu saṅgrāmaṃ cakrurvismayakārakam

तस्यापि राक्षसाः क्रूराः सर्वतः शस्त्रपाणयः ।युयुधू रक्षकैः सार्धं स्वामिकार्ये कृतोद्यमाः॥ 13 ॥

tasyāpi rākṣasāḥ krūrāḥ sarvataḥ śastrapāṇayaḥ | yuyudhū rakṣakaiḥ sārdhaṃ svāmikārye kṛtodyamāḥ

सङ्ग्रामस्तु तदा जातः कालकेतोस्तथा रणे ।निहत्य रक्षकान्सर्वान्गृहीत्वैनां महाबलः॥ 14 ॥

saṅgrāmastu tadā jātaḥ kālaketostathā raṇe | nihatya rakṣakānsarvāngṛhītvaināṃ mahābalaḥ

युक्तो राक्षससैन्येन निर्जगाम पुरं प्रति ।वीक्ष्य तां रुदतीं बालां गृहीता दानवेन तु॥ 15 ॥

yukto rākṣasasainyena nirjagāma puraṃ prati | vīkṣya tāṃ rudatīṃ bālāṃ gṛhītā dānavena tu

पृष्ठतोऽहं गता तत्र यत्र नीता सखी मम ।विक्रोशन्ती यथा सा मां पश्येदिति पदानुगा॥ 16 ॥

pṛṣṭhato'haṃ gatā tatra yatra nītā sakhī mama | vikrośantī yathā sā māṃ paśyediti padānugā

सापि मामागतां वीक्ष्य किञ्चित्स्वस्थाभवत्तदा ।गताहं तत्समीपे तु तामाभाष्य पुनः पुनः॥ 17 ॥

sāpi māmāgatāṃ vīkṣya kiñcitsvasthābhavattadā | gatāhaṃ tatsamīpe tu tāmābhāṣya punaḥ punaḥ

सा मां प्राप्यातिदुःखार्ता स्तम्भस्वेदसमाकुला ।कण्ठे गृहीत्वा मां भूप रुरोद भृशदुःखिता॥ 18 ॥

sā māṃ prāpyātiduḥkhārtā stambhasvedasamākulā | kaṇṭhe gṛhītvā māṃ bhūpa ruroda bhṛśaduḥkhitā

स मामाह कालकेतुः प्रीतिपूर्वमिदं वचः ।समाश्वासय भीतां त्वं सखीं चञ्चललोचनाम्॥ 19 ॥

sa māmāha kālaketuḥ prītipūrvamidaṃ vacaḥ | samāśvāsaya bhītāṃ tvaṃ sakhīṃ cañcalalocanām

प्राप्तं ममाद्य नगरं देवलोकसमं प्रिये ।दासोऽस्मि तव रत्या हि कस्मात्क्रन्दसि कातरा॥ 20 ॥

prāptaṃ mamādya nagaraṃ devalokasamaṃ priye | dāso'smi tava ratyā hi kasmātkrandasi kātarā

कथयैनां सखीं तेऽद्य स्वस्था भव सुलोचने ।इत्युक्त्वा मां सखीपार्श्वे समारोप्य रथोत्तमे॥ 21 ॥

kathayaināṃ sakhīṃ te'dya svasthā bhava sulocane | ityuktvā māṃ sakhīpārśve samāropya rathottame

जगाम तरसा दुष्टः पुरे स्वस्य मनोहरे ।सैन्येन महता युक्तः प्रफुल्लवदनाम्बुजः॥ 22 ॥

jagāma tarasā duṣṭaḥ pure svasya manohare | sainyena mahatā yuktaḥ praphullavadanāmbujaḥ

एकावली तथा मां च संस्थाप्य धवले गृहे ।राक्षसान् गृहरक्षार्थं कल्पयामास कोटिशः॥ 23 ॥

ekāvalī tathā māṃ ca saṃsthāpya dhavale gṛhe | rākṣasān gṛharakṣārthaṃ kalpayāmāsa koṭiśaḥ

द्वितीये दिवसे सोऽथ मामुवाच रहो नृप ।प्रबोधय सखीं बालां शोचन्तीं विरहातुराम्॥ 24 ॥

dvitīye divase so'tha māmuvāca raho nṛpa | prabodhaya sakhīṃ bālāṃ śocantīṃ virahāturām

पत्नी मे भव सुश्रोणि सुखं भुङ्क्षव यथेप्सितम् ।राज्यं त्वदीयं चन्द्रास्ये सेवकोऽहं सदा तव॥ 25 ॥

patnī me bhava suśroṇi sukhaṃ bhuṅkṣava yathepsitam | rājyaṃ tvadīyaṃ candrāsye sevako'haṃ sadā tava

पुनरुक्तं मया वाक्यं श्रुत्वा तद्भाषितं खरम् ।नाहं क्षमाप्रियं वक्तुं त्वमेनां कथय प्रभो॥ 26 ॥

punaruktaṃ mayā vākyaṃ śrutvā tadbhāṣitaṃ kharam | nāhaṃ kṣamāpriyaṃ vaktuṃ tvamenāṃ kathaya prabho

इत्युक्ते वचने दुष्टो मदनक्षतमानसः ।उवाच विनयादेनां सखीं क्षामोदरीं प्रियाम्॥ 27 ॥

ityukte vacane duṣṭo madanakṣatamānasaḥ | uvāca vinayādenāṃ sakhīṃ kṣāmodarīṃ priyām

कृशोदरि त्वया मन्त्रो निक्षिप्तोऽस्ति ममोपरि ।तेन मे हृदयं कान्ते हृतं ते वशतां गतम्॥ 28 ॥

kṛśodari tvayā mantro nikṣipto'sti mamopari | tena me hṛdayaṃ kānte hṛtaṃ te vaśatāṃ gatam

तेनाहं तव दासोऽद्य कृतोऽस्मीति विनिश्चयः ।भज मां कामबाणेन पीडितं विवशं भृशम्॥ 29 ॥

tenāhaṃ tava dāso'dya kṛto'smīti viniścayaḥ | bhaja māṃ kāmabāṇena pīḍitaṃ vivaśaṃ bhṛśam

यौवनं याति रम्भोरु चञ्चलं दुर्लभं तदा ।सफलं कुरु कल्याणि पतिं मां परिरभ्य च॥ 30 ॥

yauvanaṃ yāti rambhoru cañcalaṃ durlabhaṃ tadā | saphalaṃ kuru kalyāṇi patiṃ māṃ parirabhya ca

एकावल्युवाच ।पित्राहं कल्पिता पूर्वं दातुं राजसुताय वै ।हैहयस्तु महाभाग स मया मनसा वृतः॥ 31 ॥

ekāvalyuvāca | pitrāhaṃ kalpitā pūrvaṃ dātuṃ rājasutāya vai | haihayastu mahābhāga sa mayā manasā vṛtaḥ

कथमन्यं भजे कान्तं त्यक्त्वा धर्मं सनातनम् ।कन्याधर्मं विहायाद्य वेत्सि शास्त्रविनिश्चयम्॥ 32 ॥

kathamanyaṃ bhaje kāntaṃ tyaktvā dharmaṃ sanātanam | kanyādharmaṃ vihāyādya vetsi śāstraviniścayam

यस्मै दद्यात्पिता कामं कन्या तं पतिमाप्नुयात् ।परतन्त्रा सदा कन्या न स्वातन्त्र्यं कदाचन॥ 33 ॥

yasmai dadyātpitā kāmaṃ kanyā taṃ patimāpnuyāt | paratantrā sadā kanyā na svātantryaṃ kadācana

इत्युक्तोऽपि तया पापी विरराम न मोहितः ।न मुमोच विशालाक्षीं मां च पार्श्वस्थितां तथा॥ 34 ॥

ityukto'pi tayā pāpī virarāma na mohitaḥ | na mumoca viśālākṣīṃ māṃ ca pārśvasthitāṃ tathā

पातालविवरे तस्य पुरं परमसङ्कटे ।राक्षसै रक्षितं दुर्गं मण्डितं परिखावृतम्॥ 35 ॥

pātālavivare tasya puraṃ paramasaṅkaṭe | rākṣasai rakṣitaṃ durgaṃ maṇḍitaṃ parikhāvṛtam

तत्र तिष्ठति दुःखार्ता सखी मे प्राणवल्लभा ।तेनाहं विरहेणात्र रारटीमि सुदुःखिता॥ 36 ॥

tatra tiṣṭhati duḥkhārtā sakhī me prāṇavallabhā | tenāhaṃ viraheṇātra rāraṭīmi suduḥkhitā

एकवीर उवाच ।कथं त्वमत्र सम्प्राप्ता पुरात्तस्य दुरात्मनः ।विस्मयो मे महानत्र तत्त्वं ब्रूहि वरानने॥ 37 ॥

ekavīra uvāca | kathaṃ tvamatra samprāptā purāttasya durātmanaḥ | vismayo me mahānatra tattvaṃ brūhi varānane

त्वया च कथितं वाक्यं सन्दिग्धं भाति भामिनि ।हैहयार्थे कल्पिता सा पित्रेति मम साम्प्रतम्॥ 38 ॥

tvayā ca kathitaṃ vākyaṃ sandigdhaṃ bhāti bhāmini | haihayārthe kalpitā sā pitreti mama sāmpratam

हैहयो नाम राजाहं नान्योऽस्ति पृथिवीपतिः ।मदर्थे कथिता सा किं सखी तव सुलोचना॥ 39 ॥

haihayo nāma rājāhaṃ nānyo'sti pṛthivīpatiḥ | madarthe kathitā sā kiṃ sakhī tava sulocanā

एतन्मे संशयं सुभ्रु छेत्तुमर्हसि भामिनि ।अहं तामानयिष्यामि तं हत्वा राक्षसाधमम्॥ 40 ॥

etanme saṃśayaṃ subhru chettumarhasi bhāmini | ahaṃ tāmānayiṣyāmi taṃ hatvā rākṣasādhamam

स्थानं दर्शय मे तस्य यदि जानासि सुव्रते ।राज्ञे निवेदितं किं वा तत्पित्रे चातिदुःखिता॥ 41 ॥

sthānaṃ darśaya me tasya yadi jānāsi suvrate | rājñe niveditaṃ kiṃ vā tatpitre cātiduḥkhitā

यस्यैषा वल्लभा पुत्री न किं जानाति तां हृताम् ।नोद्यमः किं कृतस्तेन ततो मोचनहेतवे॥ 42 ॥

yasyaiṣā vallabhā putrī na kiṃ jānāti tāṃ hṛtām | nodyamaḥ kiṃ kṛtastena tato mocanahetave

बन्दीकृतां सुतां ज्ञात्वा कथं तिष्ठति सुस्थिरः ।असमर्थो नृपः किं वा कारणं ब्रूहि सत्वरम्॥ 43 ॥

bandīkṛtāṃ sutāṃ jñātvā kathaṃ tiṣṭhati susthiraḥ | asamartho nṛpaḥ kiṃ vā kāraṇaṃ brūhi satvaram

त्वया मेऽपहृतं चेतो गुणानुक्त्वा ह्यमानुषान् ।सख्याः पङ्कजपत्राक्षि कृतः कामवशो भृशम्॥ 44 ॥

tvayā me'pahṛtaṃ ceto guṇānuktvā hyamānuṣān | sakhyāḥ paṅkajapatrākṣi kṛtaḥ kāmavaśo bhṛśam

कदा पश्यामि तां कान्तां मोचयित्वातिसङ्कटात् ।इति मे हृदयं चाद्य करोत्यतिमनोरथम्॥ 45 ॥

kadā paśyāmi tāṃ kāntāṃ mocayitvātisaṅkaṭāt | iti me hṛdayaṃ cādya karotyatimanoratham

ब्रूहि मे गमनोपायं पुरे तस्यातिदुर्गमे ।कथं त्वमागता तस्मात्सङ्कटादत्र तद्वद॥ 46 ॥

brūhi me gamanopāyaṃ pure tasyātidurgame | kathaṃ tvamāgatā tasmātsaṅkaṭādatra tadvada

यशोवत्युवाच ।बालभावान्मया मन्त्रो भगवत्या विशाम्पते ।प्राप्तोऽस्ति ब्राह्मणात्सिद्धात्सबीजध्यानपूर्वकः॥ 47 ॥

yaśovatyuvāca | bālabhāvānmayā mantro bhagavatyā viśāmpate | prāpto'sti brāhmaṇātsiddhātsabījadhyānapūrvakaḥ

तत्रावस्थितया राजन् मया चित्ते विचारितम् ।आराधयामि सततं चण्डिकां चण्डविक्रमाम्॥ 48 ॥

tatrāvasthitayā rājan mayā citte vicāritam | ārādhayāmi satataṃ caṇḍikāṃ caṇḍavikramām

सा देवी सेविता कामं बन्धमोक्षं करिष्यति ।भक्तानुकम्पिनी शक्तिः समर्था सर्वसाधने॥ 49 ॥

sā devī sevitā kāmaṃ bandhamokṣaṃ kariṣyati | bhaktānukampinī śaktiḥ samarthā sarvasādhane

या विश्वं सृजते शक्त्या पालयत्येव सा पुनः ।कल्पान्ते संहरत्येव निराकारा निराश्रया॥ 50 ॥

yā viśvaṃ sṛjate śaktyā pālayatyeva sā punaḥ | kalpānte saṃharatyeva nirākārā nirāśrayā

इति सञ्चिन्त्य मनसा देवीं विश्वेश्वरीं शिवाम् ।ध्यात्वा रक्ताम्बरां सौम्यां सुरक्तनयनां हृदि॥ 51 ॥

iti sañcintya manasā devīṃ viśveśvarīṃ śivām | dhyātvā raktāmbarāṃ saumyāṃ suraktanayanāṃ hṛdi

संस्मृत्य मनसा रूपं मन्त्रजाप्यपराभवम् ।उपासिता मया देवी मासमेकं समाधिना॥ 52 ॥

saṃsmṛtya manasā rūpaṃ mantrajāpyaparābhavam | upāsitā mayā devī māsamekaṃ samādhinā

स्वप्ने मम समायाता भक्तिभावेन तोषिता ।मामाहामृतया वाचा किं सुप्तासीति चण्डिका॥ 53 ॥

svapne mama samāyātā bhaktibhāvena toṣitā | māmāhāmṛtayā vācā kiṃ suptāsīti caṇḍikā

उत्तिष्ठ याहि तरसा गङ्गातीरं मनोहरम् ।आगमिष्यति तत्रासौ हैहयो नृपपुङ्गवः॥ 54 ॥

uttiṣṭha yāhi tarasā gaṅgātīraṃ manoharam | āgamiṣyati tatrāsau haihayo nṛpapuṅgavaḥ

एकवीरो महाबाहुः सर्वशत्रुविमर्दनः ।दत्तात्रेयेण मन्मन्त्रो महाविद्याभिधः परः॥ 55 ॥

ekavīro mahābāhuḥ sarvaśatruvimardanaḥ | dattātreyeṇa manmantro mahāvidyābhidhaḥ paraḥ

दत्तोऽस्मै सोऽपि सततं मामुपास्तेऽतिभक्तितः ।मय्यासक्तमतिर्नित्यं मम पूजापरायणः॥ 56 ॥

datto'smai so'pi satataṃ māmupāste'tibhaktitaḥ | mayyāsaktamatirnityaṃ mama pūjāparāyaṇaḥ

मामेव सर्वभूतेषु ध्यायन्नास्ते च मत्परः ।स ते दुःखविनाशं वै करिष्यति महामतिः॥ 57 ॥

māmeva sarvabhūteṣu dhyāyannāste ca matparaḥ | sa te duḥkhavināśaṃ vai kariṣyati mahāmatiḥ

मासुतो विहरंस्तत्र तव त्राता भविष्यति ।हत्वा तं राक्षसं घोरं मोचयिष्यति मानिनीम्॥ 58 ॥

māsuto viharaṃstatra tava trātā bhaviṣyati | hatvā taṃ rākṣasaṃ ghoraṃ mocayiṣyati māninīm

एकावलीमेकवीरः सर्वशास्त्रविशारदः ।पश्चात्सैव पतिः कार्यस्त्वया राजसुतः शुभः॥ 59 ॥

ekāvalīmekavīraḥ sarvaśāstraviśāradaḥ | paścātsaiva patiḥ kāryastvayā rājasutaḥ śubhaḥ

इत्युक्त्वान्तर्दधे देवी प्रबुद्धाहं तदैव हि ।कथितं स्वप्नवृत्तान्तं देव्याश्चाराधनं तथा॥ 60 ॥

ityuktvāntardadhe devī prabuddhāhaṃ tadaiva hi | kathitaṃ svapnavṛttāntaṃ devyāścārādhanaṃ tathā

प्रसन्नवदना जाता श्रुत्वा सा कमलेक्षणा ।विशेषेण च सन्तुष्टा मामुवाच शुचिस्मिता॥ 61 ॥

prasannavadanā jātā śrutvā sā kamalekṣaṇā | viśeṣeṇa ca santuṣṭā māmuvāca śucismitā

गच्छ तत्र त्वरायुक्ता कुरु कार्यं मम प्रिये ।सत्यवाक्या भगवती सावां मोक्षं विधास्यति॥ 62 ॥

gaccha tatra tvarāyuktā kuru kāryaṃ mama priye | satyavākyā bhagavatī sāvāṃ mokṣaṃ vidhāsyati

इत्याज्ञप्ता तया चाहं सख्या वै प्रेमयुक्तया ।मत्वोपसरणं युक्तं तस्मात्स्थानात्तदा नृप॥ 63 ॥

ityājñaptā tayā cāhaṃ sakhyā vai premayuktayā | matvopasaraṇaṃ yuktaṃ tasmātsthānāttadā nṛpa

चालिताहं ततः शीघ्रं महादेवीप्रसादतः ।मार्गज्ञानं शीघ्रगतिर्मया प्राप्ता नृपात्मज॥ 64 ॥

cālitāhaṃ tataḥ śīghraṃ mahādevīprasādataḥ | mārgajñānaṃ śīghragatirmayā prāptā nṛpātmaja

इत्येतत्कथितं सर्वं कारणं मम दुःखजम् ।कस्त्वं कस्य सुतश्चेति वद वीर यथा तथा॥ 65 ॥

ityetatkathitaṃ sarvaṃ kāraṇaṃ mama duḥkhajam | kastvaṃ kasya sutaśceti vada vīra yathā tathā