Skandha 7, Adhyāya 5

तयोस्तद्भाषितं श्रुत्वा वेपमाना नृपात्मजा ।धैर्यमालम्ब्य तौ तत्र बभाषे मितभाषिणी॥ 1 ॥

tayostadbhāṣitaṃ śrutvā vepamānā nṛpātmajā | dhairyamālambya tau tatra babhāṣe mitabhāṣiṇī

देवौ वां रविपुत्रौ च सर्वज्ञौ सुरसम्मतौ ।सतीं मां धर्मशीलां च नैवं वदितुमर्हथः॥ 2 ॥

devau vāṃ raviputrau ca sarvajñau surasammatau | satīṃ māṃ dharmaśīlāṃ ca naivaṃ vaditumarhathaḥ

पित्रा दत्ता सुरश्रेष्ठौ मुनये योगधर्मिणे ।कथं गच्छामि तं मार्गं पुंश्चलीगणसेवितम्॥ 3 ॥

pitrā dattā suraśreṣṭhau munaye yogadharmiṇe | kathaṃ gacchāmi taṃ mārgaṃ puṃścalīgaṇasevitam

द्रष्टायं सर्वलोकस्य कर्मसाक्षी दिवाकरः ।कश्यपाच्चैव सम्भूतो नैवं भाषितुमर्हथः॥ 4 ॥

draṣṭāyaṃ sarvalokasya karmasākṣī divākaraḥ | kaśyapāccaiva sambhūto naivaṃ bhāṣitumarhathaḥ

कुलकन्या पतिं त्यक्त्वा कथमन्यं भजेन्नरम् ।असारेऽस्मिन्हि संसारे जानन्तौ धर्मनिर्णयम्॥ 5 ॥

kulakanyā patiṃ tyaktvā kathamanyaṃ bhajennaram | asāre'sminhi saṃsāre jānantau dharmanirṇayam

यथेच्छं गच्छतं देवौ शापं दास्यामि वानघौ ।सुकन्याहं च शर्यातेः पतिभक्तिपरायणा॥ 6 ॥

yathecchaṃ gacchataṃ devau śāpaṃ dāsyāmi vānaghau | sukanyāhaṃ ca śaryāteḥ patibhaktiparāyaṇā

इत्याकर्ण्य वचस्तस्या नासत्यौ विस्मितौ भृशम् ।तावब्रूतां पुनस्त्वेनां शङ्कमानौ भयं मुनेः॥ 7 ॥

ityākarṇya vacastasyā nāsatyau vismitau bhṛśam | tāvabrūtāṃ punastvenāṃ śaṅkamānau bhayaṃ muneḥ

राजपुत्रि प्रसन्नौ ते धर्मेण वरवर्णिनि ।वरं वरय सुश्रोणि दास्यावः श्रेयसे तव॥ 8 ॥

rājaputri prasannau te dharmeṇa varavarṇini | varaṃ varaya suśroṇi dāsyāvaḥ śreyase tava

जानीहि प्रमदे नूनमावां देवभिषग्वरौ ।युवानं रूपसम्पन्नं प्रकुर्यावः पतिं तव॥ 9 ॥

jānīhi pramade nūnamāvāṃ devabhiṣagvarau | yuvānaṃ rūpasampannaṃ prakuryāvaḥ patiṃ tava

ततस्त्रयाणामस्माकं पतिमेकतमं वृणु ।समानरूपदेहानां मध्ये चातुर्यपण्डिते॥ 10 ॥

tatastrayāṇāmasmākaṃ patimekatamaṃ vṛṇu | samānarūpadehānāṃ madhye cāturyapaṇḍite

सा तर्योवचनं श्रुत्वा विस्मिता स्वपतिं तदा ।गत्वोवाच तयोर्वाक्यं ताभ्यामुक्तं यदद्भुतम्॥ 11 ॥

sā taryovacanaṃ śrutvā vismitā svapatiṃ tadā | gatvovāca tayorvākyaṃ tābhyāmuktaṃ yadadbhutam

सुकन्योवाच - स्वामिन् सूर्यसुतौ देवौ सम्प्राप्तौ च्यवनाश्रमे ।दृष्टौ मया दिव्यदेहौ नासत्यौ भृगुनन्दन॥ 12 ॥

sukanyovāca - svāmin sūryasutau devau samprāptau cyavanāśrame | dṛṣṭau mayā divyadehau nāsatyau bhṛgunandana

वीक्ष्य मां चारुसर्वाङ्गीं जातौ कामातुरावुभौ ।कथितं वचनं स्वामिन् पतिं ते नवयौवनम्॥ 13 ॥

vīkṣya māṃ cārusarvāṅgīṃ jātau kāmāturāvubhau | kathitaṃ vacanaṃ svāmin patiṃ te navayauvanam

दिव्यदेहं करिष्यावश्चक्षुष्मन्तं मुनिं किल ।एतेन समयेनाद्य तं शृणु त्वं मयोदितम्॥ 14 ॥

divyadehaṃ kariṣyāvaścakṣuṣmantaṃ muniṃ kila | etena samayenādya taṃ śṛṇu tvaṃ mayoditam

समावयवरूपं च करिष्यावः पतिं तव ।तत्र त्रयाणामस्माकं पतिमेकतमं वृणु॥ 15 ॥

samāvayavarūpaṃ ca kariṣyāvaḥ patiṃ tava | tatra trayāṇāmasmākaṃ patimekatamaṃ vṛṇu

तच्छ्रुत्वाहमिहायाता प्रष्टुं त्वां कार्यमद्भुतम् ।किं कर्तव्यमतः साधो ब्रूह्यस्मिन्कार्यसङ्कटे॥ 16 ॥

tacchrutvāhamihāyātā praṣṭuṃ tvāṃ kāryamadbhutam | kiṃ kartavyamataḥ sādho brūhyasminkāryasaṅkaṭe

देवमायापि दुर्ज्ञेया न जाने कपटं तयोः ।यदाज्ञापय सर्वज्ञ तत्करोमि तवेप्सितम्॥ 17 ॥

devamāyāpi durjñeyā na jāne kapaṭaṃ tayoḥ | yadājñāpaya sarvajña tatkaromi tavepsitam

गच्छ कान्तेऽद्य नासत्यौ वचनान्मम सुव्रते ।आनयस्व समीपं मे शीघ्रं देवभिषग्वरौ॥ 18 ॥

gaccha kānte'dya nāsatyau vacanānmama suvrate | ānayasva samīpaṃ me śīghraṃ devabhiṣagvarau

क्रियतामाशु तद्वाक्यं नात्र कार्या विचारणा एवं सा समनुज्ञाता तत्र गत्वा वचोऽब्रवीत्॥ 19 ॥

kriyatāmāśu tadvākyaṃ nātra kāryā vicāraṇā evaṃ sā samanujñātā tatra gatvā vaco'bravīt

क्रियतामाशु नासत्यौ समयेन सुरोत्तमौ ।तच्छ्रुत्वा चाश्विनौ वाक्यं तस्यास्तौ तत्र चागतौ॥ 20 ॥

kriyatāmāśu nāsatyau samayena surottamau | tacchrutvā cāśvinau vākyaṃ tasyāstau tatra cāgatau

ऊचतू राजपुत्रीं तां पतिस्तव विशत्वपः ।रूपार्थं च्यवनस्तूर्णं ततोऽम्भः प्रविवेश ह॥ 21 ॥

ūcatū rājaputrīṃ tāṃ patistava viśatvapaḥ | rūpārthaṃ cyavanastūrṇaṃ tato'mbhaḥ praviveśa ha

अश्विनावपि पश्चात्तत्प्रविष्टौ सर उत्तमम् ।ततस्ते निःसृतास्तस्मात्सरसस्तत्क्षणात्त्रयः ।तुल्यरूपा दिव्य देहा युवानः सदृशाः किल ।दिव्यकुण्डलभूषाढ्याः समानावयवास्तथा॥ 23 ॥

aśvināvapi paścāttatpraviṣṭau sara uttamam | tataste niḥsṛtāstasmātsarasastatkṣaṇāttrayaḥ | tulyarūpā divya dehā yuvānaḥ sadṛśāḥ kila | divyakuṇḍalabhūṣāḍhyāḥ samānāvayavāstathā

तेऽब्रुवन्सहिताः सर्वे वृणीष्व वरवर्णिनि ।अस्माकमीप्सितं भद्रे पतिं त्वममलानने॥ 24 ॥

te'bruvansahitāḥ sarve vṛṇīṣva varavarṇini | asmākamīpsitaṃ bhadre patiṃ tvamamalānane

यस्मिन्वाप्यधिका प्रीतिस्तं वृणुष्व वरानने ।सा दृष्ट्वा तुल्यरूपांस्तान्समानवयसस्तथा॥ 25 ॥

yasminvāpyadhikā prītistaṃ vṛṇuṣva varānane | sā dṛṣṭvā tulyarūpāṃstānsamānavayasastathā

एकस्वरांस्तुल्यवेषांस्त्रीन्वै देवसुतोपमान् ।सा तु संशयमापन्ना वीक्ष्य तान्सदृशाकृतीन्॥ 26 ॥

ekasvarāṃstulyaveṣāṃstrīnvai devasutopamān | sā tu saṃśayamāpannā vīkṣya tānsadṛśākṛtīn

अजानन्ती पतिं सम्यग्व्याकुला समचिन्तयत् ।किं करोमि त्रयस्तुल्याः कं वृणोमि न वेद्म्यहम्॥ 27 ॥

ajānantī patiṃ samyagvyākulā samacintayat | kiṃ karomi trayastulyāḥ kaṃ vṛṇomi na vedmyaham

पतिं देवसुता ह्येते संशये पतितास्म्यहम् ।इन्द्रजालमिदं सम्यग्देवाभ्यामिह कल्पितम्॥ 28 ॥

patiṃ devasutā hyete saṃśaye patitāsmyaham | indrajālamidaṃ samyagdevābhyāmiha kalpitam

कर्तव्यं किं मया चात्र मरणं समुपागतम् ।न मया पतिमुत्सृज्य वरणीयः कथञ्चन॥ 29 ॥

kartavyaṃ kiṃ mayā cātra maraṇaṃ samupāgatam | na mayā patimutsṛjya varaṇīyaḥ kathañcana

देवस्त्वाधुनिकः कश्चिदित्येषा मम धारणा ।इति सञ्चिन्त्य मनसा परां विश्वेश्वरीं शिवाम्॥ 30 ॥

devastvādhunikaḥ kaścidityeṣā mama dhāraṇā | iti sañcintya manasā parāṃ viśveśvarīṃ śivām

दध्यौ भगवतीं देवीं तुष्टाव च कृशोदरी ।सुकन्योवाच - शरणं त्वां जगन्मातः प्राप्तास्मि भृशदुःखिता॥ 31 ॥

dadhyau bhagavatīṃ devīṃ tuṣṭāva ca kṛśodarī | sukanyovāca - śaraṇaṃ tvāṃ jaganmātaḥ prāptāsmi bhṛśaduḥkhitā

रक्ष मेऽद्य सतीधर्मं नमामि चरणौ तव ।नमः पद्मोद्भवे देवि नमः शङ्करवल्लभे॥ 32 ॥

rakṣa me'dya satīdharmaṃ namāmi caraṇau tava | namaḥ padmodbhave devi namaḥ śaṅkaravallabhe

विष्णुप्रिये नमो लक्ष्मि वेदमातः सरस्वति ।इदं जगत्त्वया सृष्टं सर्वं स्थावरजङ्गमम्॥ 33 ॥

viṣṇupriye namo lakṣmi vedamātaḥ sarasvati | idaṃ jagattvayā sṛṣṭaṃ sarvaṃ sthāvarajaṅgamam

पासि त्वमिदमव्यग्रा तथात्सि लोकशान्तये ।ब्रह्मविष्णुमहेशानां जननी त्वं सुसम्मता॥ 34 ॥

pāsi tvamidamavyagrā tathātsi lokaśāntaye | brahmaviṣṇumaheśānāṃ jananī tvaṃ susammatā

बुद्धिदासि त्वमज्ञानां ज्ञानिनां मोक्षदा सदा ।आज्ञा त्वं प्रकृतिः पूर्णा पुरुषप्रियदर्शना॥ 35 ॥

buddhidāsi tvamajñānāṃ jñānināṃ mokṣadā sadā | ājñā tvaṃ prakṛtiḥ pūrṇā puruṣapriyadarśanā

भुक्तिमुक्तिप्रदासि त्वं प्राणिनां विशदात्मनाम् ।अज्ञानां दुःखदा कामं सत्त्वानां सुखसाधना॥ 36 ॥

bhuktimuktipradāsi tvaṃ prāṇināṃ viśadātmanām | ajñānāṃ duḥkhadā kāmaṃ sattvānāṃ sukhasādhanā

सिद्धिदा योगिनामम्ब जयदा कीर्तिदा पुनः ।शरणं त्वां प्रपन्नास्मि विस्मयं परमं गता॥ 37 ॥

siddhidā yogināmamba jayadā kīrtidā punaḥ | śaraṇaṃ tvāṃ prapannāsmi vismayaṃ paramaṃ gatā

पतिं दर्शय मे मातर्मग्नास्मि शोकसागरे ।देवाभ्यां चरितं कूटं कं वृणोमि विमोहिता॥ 38 ॥

patiṃ darśaya me mātarmagnāsmi śokasāgare | devābhyāṃ caritaṃ kūṭaṃ kaṃ vṛṇomi vimohitā

पतिं दर्शय सर्वज्ञे विदित्वा मे सतीव्रतम् ।एवं स्तुता तदा देवा तथा त्रिपुरसुन्दरी॥ 39 ॥

patiṃ darśaya sarvajñe viditvā me satīvratam | evaṃ stutā tadā devā tathā tripurasundarī

हृदयेऽस्यास्तदा ज्ञानं ददावाशु सुखोदयम् ।निश्चित्य मनसा तुल्यवयोरूपधरान्सती॥ 40 ॥

hṛdaye'syāstadā jñānaṃ dadāvāśu sukhodayam | niścitya manasā tulyavayorūpadharānsatī

प्रसमीक्ष्य तु तान् सर्वान्वव्रे बाला स्वकं पतिम् ।वृतेऽथ च्यवने देवौ सन्तुष्टौ तौ बभूवतुः॥ 41 ॥

prasamīkṣya tu tān sarvānvavre bālā svakaṃ patim | vṛte'tha cyavane devau santuṣṭau tau babhūvatuḥ

सतीधर्मं समालोक्य सम्प्रीतौ ददतुर्वरम् ।भगवत्याः प्रसादेन प्रसन्नौ तौ सुरौत्तमौ॥ 42 ॥

satīdharmaṃ samālokya samprītau dadaturvaram | bhagavatyāḥ prasādena prasannau tau surauttamau

मुनिमामन्त्र्य तरसा गमनायोद्यतावुभौ ।लब्ध्वा तु च्यवनो रूपं नेत्रे भार्यां च यौवनम्॥ 43 ॥

munimāmantrya tarasā gamanāyodyatāvubhau | labdhvā tu cyavano rūpaṃ netre bhāryāṃ ca yauvanam

हृष्टोऽब्रवीन्महातेजास्तौ नासत्याविदं वचः ।उपकारः कृतोऽयं मे युवाभ्यां सुरसत्तमौ॥ 44 ॥

hṛṣṭo'bravīnmahātejāstau nāsatyāvidaṃ vacaḥ | upakāraḥ kṛto'yaṃ me yuvābhyāṃ surasattamau

किं ब्रवीमि सुखं प्राप्तं संसारेऽस्मिन्ननुत्तमे ।प्राप्य भार्यां सुकेशान्तां दुःखं मेऽभवदन्वहम्॥ 45 ॥

kiṃ bravīmi sukhaṃ prāptaṃ saṃsāre'sminnanuttame | prāpya bhāryāṃ sukeśāntāṃ duḥkhaṃ me'bhavadanvaham

अन्धस्य चातिवृद्धस्य भोगहीनस्य कानने ।युवाभ्यां नयने दत्ते यौवनं रूपमद्भुतम्॥ 46 ॥

andhasya cātivṛddhasya bhogahīnasya kānane | yuvābhyāṃ nayane datte yauvanaṃ rūpamadbhutam

सम्पादितं ततं किञ्चिदुपकर्तुमहं ब्रुवे ।उपकारिणि मित्रे यो नोपकुर्यात्कथञ्चन॥ 47 ॥

sampāditaṃ tataṃ kiñcidupakartumahaṃ bruve | upakāriṇi mitre yo nopakuryātkathañcana

तं धिगस्तु नरं देवौ भवेच्च ऋणवान्भुवि ।तस्माद्वां वाञ्छितं किञ्चिद्दातुमिच्छामि साम्प्रतम्॥ 48 ॥

taṃ dhigastu naraṃ devau bhavecca ṛṇavānbhuvi | tasmādvāṃ vāñchitaṃ kiñciddātumicchāmi sāmpratam

आत्मनो ऋणमोक्षाय देवेशौ नूतनस्य च ।प्रार्थितं वां प्रदास्यामि यदलभ्यं सुरासुरैः॥ 49 ॥

ātmano ṛṇamokṣāya deveśau nūtanasya ca | prārthitaṃ vāṃ pradāsyāmi yadalabhyaṃ surāsuraiḥ

ब्रुवाथां वां मनोद्दिष्टं प्रीतोऽस्मि सुकृतेन वाम् ।श्रुत्वा तौ तु मुनेर्वाक्यमभिमन्त्र्य परस्परम्॥ 50 ॥

bruvāthāṃ vāṃ manoddiṣṭaṃ prīto'smi sukṛtena vām | śrutvā tau tu munervākyamabhimantrya parasparam

तमूचतुर्मुनिश्रेष्ठं सुकन्यासहितं स्थितम् ।मुने पितुः प्रसादेन सर्वं नो मनसेप्सितम्॥ 51 ॥

tamūcaturmuniśreṣṭhaṃ sukanyāsahitaṃ sthitam | mune pituḥ prasādena sarvaṃ no manasepsitam

उत्कण्ठा सोमपानस्य वर्तते नौ सुरैः सह ।भिषजाविति देवेन निषिद्धौ चमसग्रहे॥ 52 ॥

utkaṇṭhā somapānasya vartate nau suraiḥ saha | bhiṣajāviti devena niṣiddhau camasagrahe

शक्रेण वितते यज्ञे ब्रह्मणः कनकाचले ।तस्मात्त्वमपि धर्मज्ञ यदि शक्तोऽसि तापस॥ 53 ॥

śakreṇa vitate yajñe brahmaṇaḥ kanakācale | tasmāttvamapi dharmajña yadi śakto'si tāpasa

कार्यमेतद्धि कर्तव्यं वाञ्छितं नौ सुसम्मतम् ।एतद्विज्ञाय वा ब्रह्मन्कुरु वां सोमपायिनौ॥ 54 ॥

kāryametaddhi kartavyaṃ vāñchitaṃ nau susammatam | etadvijñāya vā brahmankuru vāṃ somapāyinau

पिपासास्ति सुदुष्प्रापपा त्वत्तः समुपयास्यति ।च्यवनस्तु तयोः प्राह तच्छ्रुत्वा वचनं मृदु॥ 55 ॥

pipāsāsti suduṣprāpapā tvattaḥ samupayāsyati | cyavanastu tayoḥ prāha tacchrutvā vacanaṃ mṛdu

यदहं रूपसम्पन्नो वयसा च समन्वितः ।कृतो भवद्भ्यां वृद्धः सन्भार्यां च प्राप्तवानिति॥ 56 ॥

yadahaṃ rūpasampanno vayasā ca samanvitaḥ | kṛto bhavadbhyāṃ vṛddhaḥ sanbhāryāṃ ca prāptavāniti

तस्माद्युवां करिष्यामि प्रीत्याहं सोमपायिनौ ।मिषतो देवराजस्य सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्॥ 57 ॥

tasmādyuvāṃ kariṣyāmi prītyāhaṃ somapāyinau | miṣato devarājasya satyametadbravīmyaham

राज्ञस्तु वितते यज्ञे शर्यातेरमितद्युतेः ।इत्याकर्ण्य वचो हृष्टौ तौ दिवं प्रतिजग्मतुः॥ 58 ॥

rājñastu vitate yajñe śaryāteramitadyuteḥ | ityākarṇya vaco hṛṣṭau tau divaṃ pratijagmatuḥ

च्यवनस्तां गृहीत्वा तु जगामाश्रममण्डलम्॥ 59 ॥

cyavanastāṃ gṛhītvā tu jagāmāśramamaṇḍalam