Skandha 7, Adhyāya 8

संशयोऽयं महान् ब्रह्मन् वर्तते मम मानसे ।ब्रह्मलोकं गतो राजा रेवतीसंयुतः स्वयम्॥ 1 ॥

saṃśayo'yaṃ mahān brahman vartate mama mānase | brahmalokaṃ gato rājā revatīsaṃyutaḥ svayam

मया पूर्वं श्रुतं कृत्स्नं ब्राह्मणेभ्यः कथान्तरे ।ब्राह्मणो ब्रह्मविच्छान्तो ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्॥ 2 ॥

mayā pūrvaṃ śrutaṃ kṛtsnaṃ brāhmaṇebhyaḥ kathāntare | brāhmaṇo brahmavicchānto brahmalokamavāpnuyāt

राजा कथं गतस्तत्र रेवतीसंयुतः स्वयम् ।सत्यलोकेऽतिदुष्प्रापे भूर्लोकादिति संशयः॥ 3 ॥

rājā kathaṃ gatastatra revatīsaṃyutaḥ svayam | satyaloke'tiduṣprāpe bhūrlokāditi saṃśayaḥ

मृतः स्वर्गमवाप्नोति सर्वशास्त्रेषु निर्णयः ।स्वर्गात्पुनः कथं लोके मानुषे जायते गतिः॥ 4 ॥

mṛtaḥ svargamavāpnoti sarvaśāstreṣu nirṇayaḥ | svargātpunaḥ kathaṃ loke mānuṣe jāyate gatiḥ

एतन्मे संस्ययं विद्वंश्छेत्तुमर्हसि साम्प्रतम् ।यथा राजा गतस्तत्र प्रष्टुकामः प्रजापतिम्॥ 5 ॥

etanme saṃsyayaṃ vidvaṃśchettumarhasi sāmpratam | yathā rājā gatastatra praṣṭukāmaḥ prajāpatim

मेरोस्तु शिखरे राजन् सर्वे लोकाः प्रतिष्ठिताः ।इन्द्रलोको वह्निलोको या च संयमिनी पुरी॥ 6 ॥

merostu śikhare rājan sarve lokāḥ pratiṣṭhitāḥ | indraloko vahniloko yā ca saṃyaminī purī

तथैव सत्यलोकश्च कैलासश्च तथा पुनः ।वैकुण्ठश्च पुनस्तत्र वैष्णवं पदमुच्यते॥ 7 ॥

tathaiva satyalokaśca kailāsaśca tathā punaḥ | vaikuṇṭhaśca punastatra vaiṣṇavaṃ padamucyate

यथार्जुनः शक्रलोके गतः पार्थो धनुर्धरः ।पञ्चवर्षाणि कौन्तेयः स्थितस्तत्र सुरालये॥ 8 ॥

yathārjunaḥ śakraloke gataḥ pārtho dhanurdharaḥ | pañcavarṣāṇi kaunteyaḥ sthitastatra surālaye

मानुषेणैव देहेन वासवस्य च सन्निधौ ।तथैवान्येऽपि भूपालाः ककुत्स्थप्रमुखाः किल॥ 9 ॥

mānuṣeṇaiva dehena vāsavasya ca sannidhau | tathaivānye'pi bhūpālāḥ kakutsthapramukhāḥ kila

स्वर्लोकगतयः पश्चाद्दैत्याश्चापि महाबलाः ।जित्वेन्द्रसदनं प्राप्य संस्थितास्तत्र कामतः॥ 10 ॥

svarlokagatayaḥ paścāddaityāścāpi mahābalāḥ | jitvendrasadanaṃ prāpya saṃsthitāstatra kāmataḥ

महाभिषः पुरा राजा ब्रह्मलोकं गतः स्वराट् ।आगच्छन्तीं नृपो गङ्गामपश्यच्चातिसुन्दरीम्॥ 11 ॥

mahābhiṣaḥ purā rājā brahmalokaṃ gataḥ svarāṭ | āgacchantīṃ nṛpo gaṅgāmapaśyaccātisundarīm

वायुनाम्बरमस्यास्तु दैवादपहृतं नृप ।किञ्चिन्नग्ना नृपेणाथ दृष्टा सा सुन्दरी तथा॥ 12 ॥

vāyunāmbaramasyāstu daivādapahṛtaṃ nṛpa | kiñcinnagnā nṛpeṇātha dṛṣṭā sā sundarī tathā

स्मितं चकार कामार्तः सा च किञ्चिज्जहास वै ।ब्रह्मणा तौ तदा दृष्टौ शप्तौ जातौ वसुन्धराम्॥ 13 ॥

smitaṃ cakāra kāmārtaḥ sā ca kiñcijjahāsa vai | brahmaṇā tau tadā dṛṣṭau śaptau jātau vasundharām

वैकुण्ठेऽपि सुराः सर्वे पीडिता दैत्यदानवैः ।गत्वा हरिं जगन्नाथमस्तुवन्कमलापतिम्॥ 14 ॥

vaikuṇṭhe'pi surāḥ sarve pīḍitā daityadānavaiḥ | gatvā hariṃ jagannāthamastuvankamalāpatim

सन्देहो नात्र कर्तव्यः सर्वथा नृपसत्तम ।गम्याः सर्वेऽपि लोकाः स्युर्मानवानां नराधिप॥ 15 ॥

sandeho nātra kartavyaḥ sarvathā nṛpasattama | gamyāḥ sarve'pi lokāḥ syurmānavānāṃ narādhipa

अवश्यं कृतपुण्यानां तापसानां नराधिप ।पुण्यसद्भाव एवात्र गमने कारणं नृप॥ 16 ॥

avaśyaṃ kṛtapuṇyānāṃ tāpasānāṃ narādhipa | puṇyasadbhāva evātra gamane kāraṇaṃ nṛpa

तथैव यजमानानां यज्ञेन भावितात्मनाम् ।रेवतो रेवतीं कन्यां गृहीत्वा चारुलोचनाम्॥ 17 ॥

tathaiva yajamānānāṃ yajñena bhāvitātmanām | revato revatīṃ kanyāṃ gṛhītvā cārulocanām

ब्रह्मलोकं गतः पश्चात्किं कृतं तेने भूभुजा ।ब्रह्मणा किं समादिष्टं कस्मै दत्ता सुता पुनः॥ 18 ॥

brahmalokaṃ gataḥ paścātkiṃ kṛtaṃ tene bhūbhujā | brahmaṇā kiṃ samādiṣṭaṃ kasmai dattā sutā punaḥ

तत्सर्वं विस्तराद्बह्मन् कथय त्वं ममाधुना ।निशामय महीपाल राजा रेवतकः किल॥ 19 ॥

tatsarvaṃ vistarādbahman kathaya tvaṃ mamādhunā | niśāmaya mahīpāla rājā revatakaḥ kila

पुत्र्या वरं परिप्रष्टुं ब्रह्मलोकं गतो यदा ।आवर्तमाने गान्धर्वे स्थितो लब्धक्षणः क्षणम्॥ 20 ॥

putryā varaṃ paripraṣṭuṃ brahmalokaṃ gato yadā | āvartamāne gāndharve sthito labdhakṣaṇaḥ kṣaṇam

शृण्वन्नतृप्यद्धृष्टात्मा सभायां तु सकन्यकः ।समाप्ते तत्र गान्धर्वे प्रणम्य परमेश्वरम्॥ 21 ॥

śṛṇvannatṛpyaddhṛṣṭātmā sabhāyāṃ tu sakanyakaḥ | samāpte tatra gāndharve praṇamya parameśvaram

दर्शयित्वा सुतां तस्मै स्वाभिप्रायं न्यवेदयत् ।राजोवाच - वरं कथय देवेश कन्येयं मम पुत्रिका॥ 22 ॥

darśayitvā sutāṃ tasmai svābhiprāyaṃ nyavedayat | rājovāca - varaṃ kathaya deveśa kanyeyaṃ mama putrikā

देया कस्मै मया ब्रह्मन् प्रष्टुं त्वां समुपागतः ।बहवो राजपुत्रा मे वीक्षिताः कुलसम्भवाः॥ 23 ॥

deyā kasmai mayā brahman praṣṭuṃ tvāṃ samupāgataḥ | bahavo rājaputrā me vīkṣitāḥ kulasambhavāḥ

कस्मिंश्चिन्मे मनः कामं नोपतिष्ठति चञ्चलम् ।तस्मात्त्वां देवदेवेश प्रष्टुमत्रागतोऽस्म्यहम्॥ 23b ॥

kasmiṃścinme manaḥ kāmaṃ nopatiṣṭhati cañcalam | tasmāttvāṃ devadeveśa praṣṭumatrāgato'smyaham

तदाज्ञापय सर्वज्ञ योग्यं राजसुतं वरम् ।कुलीनं बलवन्तं च सर्वलक्षणसंयुतम्॥ 25 ॥

tadājñāpaya sarvajña yogyaṃ rājasutaṃ varam | kulīnaṃ balavantaṃ ca sarvalakṣaṇasaṃyutam

दातारं धर्मशीलं च राजपुत्रं समादिश ।तदाकर्ण्य जगत्कर्ता वचनं नृपतेस्तदा॥ 26 ॥

dātāraṃ dharmaśīlaṃ ca rājaputraṃ samādiśa | tadākarṇya jagatkartā vacanaṃ nṛpatestadā

तमुवाच हसन्वाक्यं दृष्ट्वा कालस्य पर्ययम् ।ब्रह्मोवाच - राजपुत्रास्त्वया राजन् वरा ये हृदये कृताः॥ 27 ॥

tamuvāca hasanvākyaṃ dṛṣṭvā kālasya paryayam | brahmovāca - rājaputrāstvayā rājan varā ye hṛdaye kṛtāḥ

ग्रस्ताः कालेन ते सर्वे सपितृपौत्रबान्धवाः ।सप्तविंशतिमोऽद्यैव द्वापरस्तु प्रवर्तते॥ 28 ॥

grastāḥ kālena te sarve sapitṛpautrabāndhavāḥ | saptaviṃśatimo'dyaiva dvāparastu pravartate

वंशजास्ते मृताः सर्वे पुरी दैत्यैर्विलुण्ठिता ।सोमवंशोद्भवस्तत्र राजा राज्यं प्रशास्ति हि॥ 29 ॥

vaṃśajāste mṛtāḥ sarve purī daityairviluṇṭhitā | somavaṃśodbhavastatra rājā rājyaṃ praśāsti hi

उग्रसेन इति ख्यातो मथुराधिपतिः किल ।ययातिवंशसम्भूतो राजा माथुरमण्डले॥ 30 ॥

ugrasena iti khyāto mathurādhipatiḥ kila | yayātivaṃśasambhūto rājā māthuramaṇḍale

उग्रसेनात्मजः कंसः सुरद्वेषी महाबलः ।दैत्यांशः पितरं सोऽपि कारागारं न्यवेशयत्॥ 31 ॥

ugrasenātmajaḥ kaṃsaḥ suradveṣī mahābalaḥ | daityāṃśaḥ pitaraṃ so'pi kārāgāraṃ nyaveśayat

स्वयं राज्यं चकारासौ नृपाणां मदगर्वितः ।मेदिनी चातिभारार्ता ब्रह्माणं शरणं गता॥ 32 ॥

svayaṃ rājyaṃ cakārāsau nṛpāṇāṃ madagarvitaḥ | medinī cātibhārārtā brahmāṇaṃ śaraṇaṃ gatā

दुष्टराजन्यसैन्यायां भारेणातिसमाकुला ।अंशावतरणं तत्र गदितं सुरसत्तमैः॥ 33 ॥

duṣṭarājanyasainyāyāṃ bhāreṇātisamākulā | aṃśāvataraṇaṃ tatra gaditaṃ surasattamaiḥ

वासुदेवः समुत्पन्नः कृष्णः कमललोचनः ।देवक्यां देवरूपिण्यां योऽसौ नारायणो मुनिः॥ 34 ॥

vāsudevaḥ samutpannaḥ kṛṣṇaḥ kamalalocanaḥ | devakyāṃ devarūpiṇyāṃ yo'sau nārāyaṇo muniḥ

तपश्चचार दुःसाध्यं धर्मपुत्रः सनातनः ।गङ्गातीरे नरसखः पुण्ये बदरिकाश्रमे॥ 35 ॥

tapaścacāra duḥsādhyaṃ dharmaputraḥ sanātanaḥ | gaṅgātīre narasakhaḥ puṇye badarikāśrame

सोऽवतीर्णो यदुकुले वासुदेवोऽपि विश्रुतः ।तेनासौ निहतः पापः कंसः कृष्णेन सत्तम॥ 36 ॥

so'vatīrṇo yadukule vāsudevo'pi viśrutaḥ | tenāsau nihataḥ pāpaḥ kaṃsaḥ kṛṣṇena sattama

उग्रसेनाय राज्यं वै दत्तं हत्वा खलं सुतम् ।कंसस्य श्वशुरः पापो जरासन्धो महाबलः॥ 37 ॥

ugrasenāya rājyaṃ vai dattaṃ hatvā khalaṃ sutam | kaṃsasya śvaśuraḥ pāpo jarāsandho mahābalaḥ

आगत्य मथुरां क्रोधाच्चकार सङ्गरं मुदा ।कृष्णेनासौ जितः सङ्ख्ये जरासन्धो महाबलः॥ 38 ॥

āgatya mathurāṃ krodhāccakāra saṅgaraṃ mudā | kṛṣṇenāsau jitaḥ saṅkhye jarāsandho mahābalaḥ

प्रेषयामास युद्धाय सबलं यवनं ततः ।श्रुत्वाऽऽयान्तं महाशूरं ससैन्यं यवनाधिपम्॥ 39 ॥

preṣayāmāsa yuddhāya sabalaṃ yavanaṃ tataḥ | śrutvā''yāntaṃ mahāśūraṃ sasainyaṃ yavanādhipam

[कृष्णस्तु मथुरां त्यक्त्वा पुरीं द्वारावतीमगात् ।प्रभग्नां तां पुरीं कृष्णः शिल्पिभिः सह सङ्गतैः ॥ कारयामास दुर्गाढ्यां हट्टशालाविमण्डिताम् ।जीर्णोद्धारं पुरः कृत्वा वासुदेवः प्रतापवान् ।उग्रसेनं च राजानं चकार वशवर्तिनम् ॥ ] यादवान्स्थापयामास द्वारवत्यां यदूत्तमः ।वासुदेवस्तु तत्राद्य वर्तते बान्धवैः सह॥ 40 ॥

[kṛṣṇastu mathurāṃ tyaktvā purīṃ dvārāvatīmagāt | prabhagnāṃ tāṃ purīṃ kṛṣṇaḥ śilpibhiḥ saha saṅgataiḥ || kārayāmāsa durgāḍhyāṃ haṭṭaśālāvimaṇḍitām | jīrṇoddhāraṃ puraḥ kṛtvā vāsudevaḥ pratāpavān | ugrasenaṃ ca rājānaṃ cakāra vaśavartinam || ] yādavānsthāpayāmāsa dvāravatyāṃ yadūttamaḥ | vāsudevastu tatrādya vartate bāndhavaiḥ saha

तास्याग्रतः स विख्यातो बलदेवो हलायुधः ।शेषांशो मुसली वीरो वरोऽस्तु तव सम्मतः॥ 41 ॥

tāsyāgrataḥ sa vikhyāto baladevo halāyudhaḥ | śeṣāṃśo musalī vīro varo'stu tava sammataḥ

सङ्कर्षणाय देह्याशु कन्यां कमललोचनाम् ।रेवतीं बलभद्राय विवाहविधिना ततः॥ 42 ॥

saṅkarṣaṇāya dehyāśu kanyāṃ kamalalocanām | revatīṃ balabhadrāya vivāhavidhinā tataḥ

दत्त्वा पुत्रीं नृपश्रेष्ठ गच्छ त्वं बदरिकाश्रमम् ।तपस्तप्तुं सुरारामं पावनं कामदं नृणाम्॥ 43 ॥

dattvā putrīṃ nṛpaśreṣṭha gaccha tvaṃ badarikāśramam | tapastaptuṃ surārāmaṃ pāvanaṃ kāmadaṃ nṛṇām

इति राजा समादिष्टो ब्रह्मणा पद्मयोनिना ।जगाम तरसा राजन् द्वारकां कन्ययान्वितः॥ 44 ॥

iti rājā samādiṣṭo brahmaṇā padmayoninā | jagāma tarasā rājan dvārakāṃ kanyayānvitaḥ

ददौ तां बलदेवाय कन्यां वै शुभलक्षणाम् ।ततस्तप्त्वा तपस्तीव्रं नृपतिः कालपर्यये॥ 45 ॥

dadau tāṃ baladevāya kanyāṃ vai śubhalakṣaṇām | tatastaptvā tapastīvraṃ nṛpatiḥ kālaparyaye

जगाम त्रिदशावासं त्यक्त्वा देहं सरित्तटे ।राजोवाच - भगवन्महदाश्चर्यं भवता समुदाहृतम्॥ 46 ॥

jagāma tridaśāvāsaṃ tyaktvā dehaṃ sarittaṭe | rājovāca - bhagavanmahadāścaryaṃ bhavatā samudāhṛtam

रेवतस्तु स्थितस्तत्र ब्रह्मलोके सुतार्थतः ।युगानां तु गतं तत्र शतमष्टोत्तरं किल॥ 47 ॥

revatastu sthitastatra brahmaloke sutārthataḥ | yugānāṃ tu gataṃ tatra śatamaṣṭottaraṃ kila

कन्या वृद्धा न सञ्जाता राजा वातितरां नु किम् ।एतावन्तं तथा कालमायुः पूर्णं तयोः कथम्॥ 48 ॥

kanyā vṛddhā na sañjātā rājā vātitarāṃ nu kim | etāvantaṃ tathā kālamāyuḥ pūrṇaṃ tayoḥ katham

न जरा क्षुपित्पासा वा न मृत्युर्न भयं पुनः ।न तु ग्लानिः प्रभवति ब्रह्मलोके सदानघ॥ 49 ॥

na jarā kṣupitpāsā vā na mṛtyurna bhayaṃ punaḥ | na tu glāniḥ prabhavati brahmaloke sadānagha

मेरुं गतस्य शर्यातेः सन्तती राक्षसैर्हता ।गताः कुशस्थलीं त्यक्त्वा भयभीता इतस्ततः॥ 50 ॥

meruṃ gatasya śaryāteḥ santatī rākṣasairhatā | gatāḥ kuśasthalīṃ tyaktvā bhayabhītā itastataḥ

मनोश्च क्षुवतः पुत्र उत्पन्नो वीर्यवत्तरः ।इक्ष्वाकुरिति विख्यातः सूर्यवंशकरस्तु सः॥ 51 ॥

manośca kṣuvataḥ putra utpanno vīryavattaraḥ | ikṣvākuriti vikhyātaḥ sūryavaṃśakarastu saḥ

वंशार्थं तप आतिष्ठद्देवीं ध्यात्वा निरन्तरम् ।नारदस्योपदेशेन प्राप्य दीक्षामनुत्तमाम्॥ 52 ॥

vaṃśārthaṃ tapa ātiṣṭhaddevīṃ dhyātvā nirantaram | nāradasyopadeśena prāpya dīkṣāmanuttamām

तस्य पुत्रशतं राजन्निक्ष्वाकोरिति विश्रुतम् ।विकुक्षिः प्रथमस्तेषां बलवीर्यसमन्वितः॥ 53 ॥

tasya putraśataṃ rājannikṣvākoriti viśrutam | vikukṣiḥ prathamasteṣāṃ balavīryasamanvitaḥ

अयोध्यायां स्थितो राजा इक्ष्वाकुरिति विश्रुतः ।शकुनिप्रमुखाः पुत्रा पञ्चाशद्बलवत्तराः॥ 54 ॥

ayodhyāyāṃ sthito rājā ikṣvākuriti viśrutaḥ | śakunipramukhāḥ putrā pañcāśadbalavattarāḥ

उत्तरापथदेशस्य रक्षितारः कृताः किल ।दक्षिणस्यां तथा राजन्नादिष्टास्तेन ते सुताः॥ 55 ॥

uttarāpathadeśasya rakṣitāraḥ kṛtāḥ kila | dakṣiṇasyāṃ tathā rājannādiṣṭāstena te sutāḥ

चत्वारिंशत्तथाष्टौ च रक्षणार्थं महात्मना ।अन्यौ द्वौ संस्थितौ पार्श्वे सेवार्थं तस्य भूपतेः॥ 56 ॥

catvāriṃśattathāṣṭau ca rakṣaṇārthaṃ mahātmanā | anyau dvau saṃsthitau pārśve sevārthaṃ tasya bhūpateḥ