Skandha 7, Adhyāya 29

इत्येवं सूर्यवंश्यानां राज्ञां चरितमुत्तमम् ।सोमवंशोद्भवानां च वर्णनीयं मया कियत्॥ 1 ॥

ityevaṃ sūryavaṃśyānāṃ rājñāṃ caritamuttamam | somavaṃśodbhavānāṃ ca varṇanīyaṃ mayā kiyat

पराशक्तिप्रसादेन महत्त्वं प्रतिपेदिरे ।राजन् सुनिश्चितं विद्धि पराशक्तिप्रसादतः॥ 2 ॥

parāśaktiprasādena mahattvaṃ pratipedire | rājan suniścitaṃ viddhi parāśaktiprasādataḥ

यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा ।तत्तदेवावगच्छ त्वं पराशक्त्यंशसम्भवम्॥ 3 ॥

yadyadvibhūtimatsattvaṃ śrīmadūrjitameva vā | tattadevāvagaccha tvaṃ parāśaktyaṃśasambhavam

एते चान्ये च राजानः पराशक्तेरुपासकाः ।संसारतरुमूलस्य कुठारा अभवन्नृप॥ 4 ॥

ete cānye ca rājānaḥ parāśakterupāsakāḥ | saṃsāratarumūlasya kuṭhārā abhavannṛpa

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संसेव्या भुवनेश्वरी ।पलालमिव धान्यार्थी त्यजेदन्यमशेषतः॥ 5 ॥

tasmātsarvaprayatnena saṃsevyā bhuvaneśvarī | palālamiva dhānyārthī tyajedanyamaśeṣataḥ

आमथ्य वेददुग्धाब्धिं प्राप्तं रत्नं मया नृप ।पराशक्तिपदाम्भोजं कृतकृत्योऽस्म्यहं ततः॥ 6 ॥

āmathya vedadugdhābdhiṃ prāptaṃ ratnaṃ mayā nṛpa | parāśaktipadāmbhojaṃ kṛtakṛtyo'smyahaṃ tataḥ

पञ्चब्रह्मासनारूढा नास्त्यन्या कापि देवता ।तत एव महादेव्या पञ्चब्रह्मासनं कृतम्॥ 7 ॥

pañcabrahmāsanārūḍhā nāstyanyā kāpi devatā | tata eva mahādevyā pañcabrahmāsanaṃ kṛtam

पञ्चभ्यस्त्वधिकं वस्तु वेदेऽव्यक्तमितीर्यते ।यस्मिन्नोतं च प्रोतं च सैव श्रीभुवनेश्वरी॥ 8 ॥

pañcabhyastvadhikaṃ vastu vede'vyaktamitīryate | yasminnotaṃ ca protaṃ ca saiva śrībhuvaneśvarī

तामविज्ञाय राजेन्द्र नैव मुक्तो भवेन्नरः ।यदा चर्मवदाकाशं वेष्टयिष्यन्ति मानवाः॥ 9 ॥

tāmavijñāya rājendra naiva mukto bhavennaraḥ | yadā carmavadākāśaṃ veṣṭayiṣyanti mānavāḥ

तदा शिवामविज्ञाय दुःखस्यान्तो भविष्यति ।अत एव श्रुतौ प्राहुः श्वेताश्वतरशाखिनः॥ 10 ॥

tadā śivāmavijñāya duḥkhasyānto bhaviṣyati | ata eva śrutau prāhuḥ śvetāśvataraśākhinaḥ

ते ध्यानयोगानुगता अपश्य- न्देवात्मशक्तिं स्वगुणैर्निगूढाम्॥ 11 ॥

te dhyānayogānugatā apaśya- ndevātmaśaktiṃ svaguṇairnigūḍhām

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन जन्मसाफल्यहेतवे ।लज्जया वा भयेनापि भक्त्या वा प्रेमयुक्तया ।सर्वसङ्गं परित्यज्य मनो हृदि निरुध्य च॥ 12 ॥

tasmāt sarvaprayatnena janmasāphalyahetave | lajjayā vā bhayenāpi bhaktyā vā premayuktayā | sarvasaṅgaṃ parityajya mano hṛdi nirudhya ca

तन्निष्ठस्तत्परो भूयादिति वेदान्तडिण्डिमः ।येन केन मिषेणापि स्वपंस्तिष्ठन्व्रजन्नपि॥ 13 ॥

tanniṣṭhastatparo bhūyāditi vedāntaḍiṇḍimaḥ | yena kena miṣeṇāpi svapaṃstiṣṭhanvrajannapi

कीर्तयेत्सततं देवीं स वै मुच्येत बन्धनात् ।तस्मात्सर्वप्रयत्नेन भज राजन् महेश्वरीम्॥ 14 ॥

kīrtayetsatataṃ devīṃ sa vai mucyeta bandhanāt | tasmātsarvaprayatnena bhaja rājan maheśvarīm

विराड्रूपां सूत्ररूपां तथान्तर्यामिरूपिणीम् ।सोपानक्रमतः पूर्वं ततः शुद्धे तु चेतसि॥ 15 ॥

virāḍrūpāṃ sūtrarūpāṃ tathāntaryāmirūpiṇīm | sopānakramataḥ pūrvaṃ tataḥ śuddhe tu cetasi

सच्चिदानन्दलक्ष्यार्थरूपां तां ब्रह्मरूपिणीम् ।आराधय परां शक्तिं प्रपञ्चोल्लासवर्जिताम्॥ 16 ॥

saccidānandalakṣyārtharūpāṃ tāṃ brahmarūpiṇīm | ārādhaya parāṃ śaktiṃ prapañcollāsavarjitām

तस्यां चित्तलयो यः स तस्या आराधनं स्मृतम् ।राजन् राज्ञां पराशक्तिभक्तानां चरितं मया॥ 17 ॥

tasyāṃ cittalayo yaḥ sa tasyā ārādhanaṃ smṛtam | rājan rājñāṃ parāśaktibhaktānāṃ caritaṃ mayā

धार्मिकाणां सूर्यसोमवंशजानां मनस्विनाम् ।पावनं कीर्तिदं धर्मबुद्धिदं सद्गतिप्रदम्॥ 18 ॥

dhārmikāṇāṃ sūryasomavaṃśajānāṃ manasvinām | pāvanaṃ kīrtidaṃ dharmabuddhidaṃ sadgatipradam

कथितं पुण्यदं पश्चात्किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ।गौरीलक्ष्मीसरस्वत्यो दत्ताः पूर्वं पराम्बया॥ 19 ॥

kathitaṃ puṇyadaṃ paścātkimanyacchrotumicchasi | gaurīlakṣmīsarasvatyo dattāḥ pūrvaṃ parāmbayā

हराय हरये तद्वन्नाभिपद्मोद्भवाय च ।तुषाराद्रेश्च दक्षस्य गौरी कन्येति विश्रुतम्॥ 20 ॥

harāya haraye tadvannābhipadmodbhavāya ca | tuṣārādreśca dakṣasya gaurī kanyeti viśrutam

क्षीरोदधेश्च कन्येति महालक्ष्मीरिति स्मृतम् ।मूलदेव्युद्भवानां च कथं कन्यात्वमन्ययोः॥ 21 ॥

kṣīrodadheśca kanyeti mahālakṣmīriti smṛtam | mūladevyudbhavānāṃ ca kathaṃ kanyātvamanyayoḥ

असम्भाव्यमिदं भाति संशयोऽत्र महामुने ।छिन्धि ज्ञानासिना तं त्वं संशयच्छेदतत्परः॥ 22 ॥

asambhāvyamidaṃ bhāti saṃśayo'tra mahāmune | chindhi jñānāsinā taṃ tvaṃ saṃśayacchedatatparaḥ

शृणु राजन् प्रवक्ष्यामि रहस्यं परमाद्भुतम् ।देवीभक्तस्य ते किञ्चिदवाच्यं न हि विद्यते॥ 23 ॥

śṛṇu rājan pravakṣyāmi rahasyaṃ paramādbhutam | devībhaktasya te kiñcidavācyaṃ na hi vidyate

देवीत्रयं यदा देवत्रयायादात्पराम्बिका ।तदाप्रभृति ते देवाः सृष्टिकार्याणि चक्रिरे॥ 24 ॥

devītrayaṃ yadā devatrayāyādātparāmbikā | tadāprabhṛti te devāḥ sṛṣṭikāryāṇi cakrire

कस्मिंश्चित्समये राजन् दैत्या हालाहलाभिधाः ।महापराक्रमा जातास्त्रैलोक्यं तैर्जितं क्षणात्॥ 25 ॥

kasmiṃścitsamaye rājan daityā hālāhalābhidhāḥ | mahāparākramā jātāstrailokyaṃ tairjitaṃ kṣaṇāt

ब्रह्मणो वरदानेन दर्पिता रजताचलम् ।रुरुधुर्निजसेनाभिस्तथा वैकुण्ठमेव च॥ 26 ॥

brahmaṇo varadānena darpitā rajatācalam | rurudhurnijasenābhistathā vaikuṇṭhameva ca

कामारिः कैटभारिश्च युद्धोद्योगं च चक्रतुः ।षष्टिवर्षसहस्राणामभूद्युद्धं महोत्कटम्॥ 27 ॥

kāmāriḥ kaiṭabhāriśca yuddhodyogaṃ ca cakratuḥ | ṣaṣṭivarṣasahasrāṇāmabhūdyuddhaṃ mahotkaṭam

हाहाकारो महानासीद्देवदानवसेनयोः ।महताथ प्रयत्नेन ताभ्यां ते दानवा हताः॥ 28 ॥

hāhākāro mahānāsīddevadānavasenayoḥ | mahatātha prayatnena tābhyāṃ te dānavā hatāḥ

स्वस्वस्थानेषु गत्वा तावभिमानं च चक्रतुः ।स्वशक्त्योर्निकटे राजन् यद्वशादेव ते हताः॥ 29 ॥

svasvasthāneṣu gatvā tāvabhimānaṃ ca cakratuḥ | svaśaktyornikaṭe rājan yadvaśādeva te hatāḥ

अभिमानं तयोर्ज्ञात्वा छलहास्यं च चक्रतुः ।महालक्ष्मीश्च गौरी च हास्यं दृष्ट्वा तयोस्तु तौ॥ 30 ॥

abhimānaṃ tayorjñātvā chalahāsyaṃ ca cakratuḥ | mahālakṣmīśca gaurī ca hāsyaṃ dṛṣṭvā tayostu tau

देवावतीव सङ्कृद्धौ मोहितावादिमायया ।दुरुत्तरं च ददतुरवमानपुरःसरम्॥ 31 ॥

devāvatīva saṅkṛddhau mohitāvādimāyayā | duruttaraṃ ca dadaturavamānapuraḥsaram

ततस्ते देवते तस्मिन्क्षणे त्यक्त्वा तु तौ पुनः ।अन्तर्हिते चाभवतां हाहाकारस्तदा ह्यभूत्॥ 32 ॥

tataste devate tasminkṣaṇe tyaktvā tu tau punaḥ | antarhite cābhavatāṃ hāhākārastadā hyabhūt

निस्तेजस्कौ च निःशक्ती विक्षिप्तौ च विचेतनौ ।अवमानात्तयोः शक्त्योर्जातौ हरिहरौ तदा॥ 33 ॥

nistejaskau ca niḥśaktī vikṣiptau ca vicetanau | avamānāttayoḥ śaktyorjātau hariharau tadā

ब्रह्मा चिन्तातुरो जातः किमेतत्समुपस्थितम् ।प्रधानौ देवतामध्ये कथं कार्याक्षमावमू॥ 34 ॥

brahmā cintāturo jātaḥ kimetatsamupasthitam | pradhānau devatāmadhye kathaṃ kāryākṣamāvamū

अकाण्डे किं निमित्तेन सङ्कटं समुपस्थितम् ।प्रलयो भविता किं वा जगतोऽस्य निरागसः॥ 35 ॥

akāṇḍe kiṃ nimittena saṅkaṭaṃ samupasthitam | pralayo bhavitā kiṃ vā jagato'sya nirāgasaḥ

निमित्तं नैव जानेऽहं कथं कार्या प्रतिक्रिया ।इति चिन्तातुरोऽत्यर्थं दध्यौ मीलितलोचनः॥ 36 ॥

nimittaṃ naiva jāne'haṃ kathaṃ kāryā pratikriyā | iti cintāturo'tyarthaṃ dadhyau mīlitalocanaḥ

पराशक्तिप्रकोपात्तु जातमेतदिति स्म ह ।जानंस्तदा सावधानः पद्मजोऽभून्नृपोत्तम॥ 37 ॥

parāśaktiprakopāttu jātametaditi sma ha | jānaṃstadā sāvadhānaḥ padmajo'bhūnnṛpottama

ततस्तयोश्च यत्कार्यं स्वयमेवाऽकरोत्तदा ।स्वशक्तेश्च प्रभावेण कियत्कालं तपोनिधिः॥ 38 ॥

tatastayośca yatkāryaṃ svayamevā'karottadā | svaśakteśca prabhāveṇa kiyatkālaṃ taponidhiḥ

ततस्तयोस्तु स्वस्त्यर्थं मन्वादीन्स्वसुतानथ ।आह्वयामास धर्मात्मा सनकादींश्च सत्वरः॥ 39 ॥

tatastayostu svastyarthaṃ manvādīnsvasutānatha | āhvayāmāsa dharmātmā sanakādīṃśca satvaraḥ

उवाच वचनं तेभ्यः सन्नतेभ्यस्तपोनिधिः ।कार्यासक्तोऽहमधुना तपः कर्तुं न च क्षमः॥ 40 ॥

uvāca vacanaṃ tebhyaḥ sannatebhyastaponidhiḥ | kāryāsakto'hamadhunā tapaḥ kartuṃ na ca kṣamaḥ

पराशक्तेस्तु तोषार्थं जगद्भारयुतोऽस्म्यहम् ।शिवविष्णू च विक्षिप्तौ पराशक्तिप्रकोपतः॥ 41 ॥

parāśaktestu toṣārthaṃ jagadbhārayuto'smyaham | śivaviṣṇū ca vikṣiptau parāśaktiprakopataḥ

तस्मात्तां परमां शक्तिं यूयं सन्तोषयन्त्वथ ।अत्यद्भुतं तपः कृत्वा भक्त्या परमया युताः॥ 42 ॥

tasmāttāṃ paramāṃ śaktiṃ yūyaṃ santoṣayantvatha | atyadbhutaṃ tapaḥ kṛtvā bhaktyā paramayā yutāḥ

यथा तौ पूर्ववृत्तौ च स्यात शक्तियुतावपि ।तथा कुरुत मत्पुत्रा यशोवृद्धिर्भवेद्धि वः॥ 43 ॥

yathā tau pūrvavṛttau ca syāta śaktiyutāvapi | tathā kuruta matputrā yaśovṛddhirbhaveddhi vaḥ

कुले यस्य भवेज्जन्म तयोः शक्त्योस्तु तत्कुलम् ।पावयेज्जगतीं सर्वां कृतकृत्यं स्वयं भवेत्॥ 44 ॥

kule yasya bhavejjanma tayoḥ śaktyostu tatkulam | pāvayejjagatīṃ sarvāṃ kṛtakṛtyaṃ svayaṃ bhavet

पितामहवचः श्रुत्वा गताः सर्वे वनान्तरे ।रिराधयिषवः सर्वे दक्षाद्या विमलान्तराः॥ 45 ॥

pitāmahavacaḥ śrutvā gatāḥ sarve vanāntare | rirādhayiṣavaḥ sarve dakṣādyā vimalāntarāḥ